Liberte.pl

Dzisiaj, po tym jak Polska wychodzi z kryzysu, kiedy państwa zachodniej Europy popadają w spiralę zadłużenia, gdy następuje znacząca redukcja wydatków powrót kapitalizmu, z jakim mamy do czynienia jest najbardziej spektakularny w historii. Nie pamiętam tak szybkiego odnowienia wolnorynkowego myślenia o gospodarce na taką skalę.

„Liberté!”: W rankingu Heritage Foundation Polska zajmuje 71 pozycję (na 179 państw) pod względem poziomu wolności gospodarczej. Oznacza to, że mamy jeszcze przed sobą sporo pracy przy deregulacji. Które obszary polskiej gospodarki są według Pana najbardziej przeregulowane?

W dyskusji jaką wywołała w Polsce podwyżka podatku VAT publikujemy tekst eksperta Cato Institute, najważniejszego wolnorynkowego think – tanku w USA, który na przykładzie podatków stanowych w USA pokazuje wyższość podatków obrotowych (takich jak VAT właśnie) nad dochodowymi (PIT i CIT).

Kiedyś, indagowany dość nachalnie przez media zbliżone bardziej do kół psychiatrycznych niż politycznych, skojarzyłem telewizję publiczną z innymi organizacjami, określanymi również przymiotnikiem: „publiczny”. Wywołało to falę oburzenia w owych kołach.

Leszek Jażdżewski: Największy od przeszło 30 lat kryzys gospodarczy zdaje się być już za nami. Przykład Grecji pokazuje jednak, że powrót do równowagi nie będzie ani prosty, ani łatwy. Gospodarki niemal wszystkich rozwiniętych krajów świata uginają się pod ciężarem zaciągniętych długów. Dług publiczny USA sięgnął 12 bilionów dolarów (90% budżetu) i nadal rośnie. Niall Ferguson ostrzega i przywołuje przypadki z przeszłości światowych mocarstw, których upadek był nagły i niezapowiedziany – w momencie, w którym małe zachwianie wystarczyło, żeby rozziew między zobowiązaniami a zasobami doprowadził do katastrofy. Temat kryzysu, analizowany szeroko przez media i ekonomistów na całym świecie, stał się tematem do poważnej debaty nad kształtem świata i gospodarki.

W okresach podwyższonej niepewności pojawia się zwiększony popyt na – ale też i podaż! – proroków, wizjonerów, specjalistów myślących o przyszłości, a nawet żurnalistów puszczających wodze fantazji. Żyjemy w takim właśnie okresie podwyższonej niepewności; nie dziwota więc, że i scenariuszy, prognoz i najrozmaitszych wizji jest ci u nas dostatek. Dotyczy to także gospodarki.

Twierdzę od pewnego czasu, że żyjemy w świecie, w którym prawdopodobieństwo kontynuacji trendów stoi pod znacznie większym znakiem zapytania niż jeszcze kilka lat temu. Ta zmiana nie wynika – jak np. ostateczny upadek komunizmu w latach 1989–91 – z kompromitacji określonej koncepcji cywilizacyjnej, która załamała się pod ciężarem własnej nieudolności.

Ocena dorobku rządu Tuska to dla liberała rzecz przerażająca, bo ocenia on ludzi którzy wystrychnęli go na dudka. Ależ i ja uwierzyłem w liberalne wątki platformowych opowieści przedwyborczych. Dziś, po dwóch latach, czuję się jak osioł. Rząd ten okazał się w wielu dziedzinach bardziej antyliberalny niż rządy etatystów z PiS. Tusk podjął w kampanii wyborczej wątki liberalne zapewne dlatego, że są one modne wśród młodzieży. Interesuję się branżą kolejowych przewozów pasażerskich. Dziś koleją pasażerską podróżuje się w Polsce trzykrotnie rzadziej niż w Czechach czy RFN. Winę za to ponosi choćby niekonkurencyjne środowisko, które powoduje że reformy wśród przewoźników w Polsce niemal nie występują. W Polsce nie ma sektora małych i średnich przewoźników kolejowych którzy np. w Czechach czy w RFN wprowadzają rozmaite innowacje, takie jak połączenia transgraniczne, nowe typy taboru etc. To dzięki prywatnej kolei w okolicach Karlsruhe po raz pierwszy wprowadzono tramwaje na tory kolejowe. Dziś zastosowanie tramwajów dwusystemowych na klasycznych liniach kolejowych pozwala osiągnąć zyski tam, gdzie typowy, cięższy tabor przynosił straty.

W połowie kadencji rządu Donalda Tuska trwa publiczna ocena jego dorobku. To dobry znak dla podwyższania standardów funkcjonowania demokracji. Przedwyborcze zapowiedzi należy traktować bowiem jako propozycję kontraktu z wyborcami. Wyborca wybiera dostawcę dóbr publicznych, ale potem musi mieć możność sprawdzenia, czy oferta odpowiada obietnicom. Zbiera przesłanki do oceny skuteczności i wiarygodności premiera i jego ekipy przed kolejnym wyborem. Oczywiście jak przy każdej realizacji planów, bierze się pod uwagę zarówno uwarunkowania zewnętrzne wynikłe w trakcie ich wdrażania, jak i porównanie z innymi dostępnymi na politycznym rynku opcjami.

Czas naprawić to, co publiczne. Z tym że publiczne nie znaczy państwowe, partyjne czy rządowe; ma to rzeczywiście znaczyć obywatelskie