Koniec W

W LIBERTÉ!

W LIBERTÉ!

GDY DOCHODZIMY DO ŚCIANY

MAGDALENA M. BARAN

Zastępczyni redaktora naczelnego Liberté!

Przed ścianą dźwięku stoją głusi

Modlą się do muzyki

Kiedy nie pragniesz, kiedy musisz

Lepiej być nikim

Jonasz Kofta, Cztery ściany świata

Czy dochodzimy już do ściany? Do miejsca, gdzie każda droga wydaje się chybiona; gdzie albo mur, albo odwrót i szlak ku temu, od czego zaczynaliśmy? Ku temu, co chcieliśmy rozwikłać, od czego próbowaliśmy uciec. Ściana albo przyznanie się do błędu? Ściana albo nowe życie? Ściana albo… Czy to musi być albo – albo? Dziejowa konieczność/codzienna obojętność/zwyczajny obowiązek? Ściana, która zagradza nam drogę i uparcie nie chce się przesunąć. A jednak to, co za nią, wciąż stanowi obietnicę. Nie musi być jednak głosem próżnym ani wołaniem złudnym. Nie musi być tak, że „runął mur, tysiącem ech wstrząsając wzgórza i doliny! / Lecz poza murem – nic i nic!” Wystarczy odrobina nadziei, aby zamiast walić głową w mur… po prostu iść dalej. Cokolwiek to „dalej” oznacza. Może być dążeniem, szansą, dla której warto zabrać się do pracy i rozwalić każdy mur. „Gdybyśmy lepiej i mądrzej patrzyli...” Tylko że to nigdy nie bywa aż tak proste.

Ostatni rok to znów czas budowania barykad, umacniania się na określonych pozycjach z gatunku „swój” czy „wróg”, wykopywania okopów, gdzie można skryć się przed ogniem walki. To czas nowych/starych wodzów, pod których czujnym okiem polityka nabiera takiego, a nie innego kształtu. To czas formowania „narodowych” pułapek tak ciasnych, iż niebawem z trudem można w nich będzie oddychać. Bliska chwila rządzenia strachem z gatunku: „Larum grają! Nieprzyjaciel w granicach!” Czas barykadowania się Kościoła, który zamiast szukać dróg i szans, gromi, straszy, zakłamuje. Okres, gdy coraz częściej przeliczamy w portfelach monety, dziwiąc się, że starcza ich na coraz mniej. To moment zaplatania sznura na pętlę, co zaciska się wokół myślenia, otwartości czy tolerancji. I jeszcze inny mur, ten pandemiczny, co mniej czy bardziej szczelnie odgradza jednych od drugich. I nawet jeśli zrywami bronimy się przed ścianą, gdy łapiemy naszą wolność niczym tonący haust powietrza, to wciąż zapominamy, że to za mało. Że nie wystarczy jedna czy druga manifestacja, transparent, błyskawica czy tęczowa flaga zawieszona w oknie. One mówią „Jesteśmy”, ale czy przypadkiem nie wprowadzają nas w stan pozornego komfortu, że oto „Robię jak trzeba”? W tym wszystkim wolności „będą nam jej skąpić powoli/Zabierać po kawałku/(Czasem nawet oddawać/Ale zawsze mniej, niż zabrano)/Codziennie po trochę/W ilościach niezauważalnych/Aż pewnego dnia/Po kilku lub kilkunastu latach/Zbudzimy się w niewoli”.

Dziwny to rok. Chciałoby się światła, nadziei; myślenia o świecie w kategorii piękna życia, a nie codzienności przetrwania. Czas murów, rok ograniczeń. Ale bywają przecież mury gorsze. Bez bram. Bez szans. Budujemy nasze własne klatki sobie samym na zgubę. Mur ciszy. Obojętności. Milczenia. Uporu. Zachowawczości. Tchórzostwa. Budujemy mury, aby raz na zawsze odmówić do siebie/kogoś/czegoś dostępu. Uzbrajamy te mury kolczastym drutem nie-zrozumienia, nie-otwartości, nie-przebaczenia, nie-miłości. Fortyfikujemy własne życia, odmawiamy do siebie prawa, uciekamy. Nawet od najbliższych. I choć wierzymy, że coś chronimy, to skryci za tymi murami nawet nie dostrzegany własnej samotności. Naszego samozakłamania. To mury, które odgradzają nas od własnych marzeń, pragnień, nadziei, wrażliwości. Mury, które sprawiają nie tylko, że nie umiemy być razem, ale nawet nie umiemy być sami ze sobą. Wiec trwamy... w tej dobrze ufortyfikowanej, czasem i złotej klatce. Gryziemy palce. „Kiedy nie pragniesz, kiedy musisz / Lepiej być nikim”.

Nie chcę myśleć, że dziś zostaje nam tylko bicie głową w mur, duszenie się pod ścianą własnych wątpliwości, nieumiejętność znalezienia wyjścia z politycznego, wspólnotowego czy wreszcie prywatnego labiryntu. Bo gdzieś w środku… jest nas więcej. Bo pod ta ścianą nikt nie musi stać sam. A czasem wystarczy wejść na ramiona przyjaciół, aby zrobić wielki krok, przeskoczyć przez mur. Co jest za nim… wbrew pozorom zależy już tylko od nas.

Koniec

DZIWNY ROK

DZIWNY ROK

NAJWYŻSZY CZAS NAZYWAĆ RZECZY PO IMIENIU

ANNELIESE MISTEL

Frasyniuk nie dość, że zdecydowanie obstawał przy swoich słowach, to do tego, znowu w dobitnych słowach, dodał: „Do jasnej cholery, panie i panowie z opozycji, z mediów, z organizacji pozarządowych, od dawna mówicie, że mamy wojnę z PiS. Naprawdę myślicie, że zwyciężycie z grupą ludzi, którzy zamachnęli się na nasze państwo, ciągle za coś przepraszając?” Pod koniec roku to pytanie pozostaje bardziej aktualne niż kiedykolwiek przedtem.

Kiedy w sierpniu wybuchł kryzys na granicy polsko-białoruskiej, Władysław Frasyniuk w wywiadzie udzielonym TVN24 wypowiedział się w mocnych słowach o Straży Granicznej, co wzburzyło dużą część opinii publicznej. Oczywistym było, że te słowa dotknęły przede wszystkim obóz rządzący, ale dużo krytyki pojawiło się także po stronie opozycji. Finalnie, TVN24 wydała oświadczenie, w którym przeprosiła za brak reakcji w stosunku do słów byłego opozycjonisty, dodając, że „sprzeciwia się każdej formie agresji, także tej słownej, w życiu publicznym”. Takie stanowisko jest, co najmniej rozczarowujące, tym bardziej, że zdarzają się sytuacje o nagannym charakterze, które stacja traktuje ulgowo i które nie spotykają się z takim potępieniem. Wystarczy wspomnieć chociażby znieważające uwagi zaproszonych gości w stosunku do innych rozmówców, a szczególnie rozmówczyń, po których nie wydano oświadczeń z przeprosinami. Sam Frasyniuk nie dość, że nadal zdecydowanie obstawał przy swoich słowach, to do tego, znowu w dobitnych słowach, dodał: „Do jasnej cholery, panie i panowie z opozycji, z mediów, z organizacji pozarządowych, od dawna mówicie, że mamy wojnę z PiS. Naprawdę myślicie, że zwyciężycie z grupą ludzi, którzy zamachnęli się na nasze państwo, ciągle za coś przepraszając?” Pod koniec roku to pytanie pozostaje bardziej aktualne niż kiedykolwiek przedtem.

Do ilu martwych sztuka?

PiS wielokrotnie łamał prawo, działał na szkodę państwa polskiego, a nawet dopuścił się czynów bez wątpienia obrzydliwych pod względem etycznym. Są na to twarde dowody, notabene często podawane do opinii publicznej przez opozycję. Było wiele statystyk i analiz pisanych przez wszelkiej maści specjalistów, wykładających czarno na białym, w jaki sposób rząd niszczy zarówno gospodarkę, konstytucję, jak i (może nawet przede wszystkim) państwo od środka. W Polsce PiS-u skandal goni skandal, a każdy kolejny jest jeszcze gorszy od poprzedniego. Nawet jeśli trudno za nimi nadążyć ze względu na masową skalę, całościowo dość jasno określają działania obozu rządzącego czy jego dążenia. Nie ulega wątpliwości, że PiS przekształca Polskę w państwo autorytarne i zrobi w tym celu wszystko.

W każdym społeczeństwie panuje pewien poziom znieczulenia na skandale, ponieważ powszechnie wiadomo, że nie ma polityki bez afer. Bardzo możliwe, że w Polsce jest on podwyższony doświadczeniem komunizmu, który przez wiele lat przyzwyczajał ludzi do tego, że podział na „równych i równiejszych” jest czymś normalnym, a cwaniactwo to przydatna umiejętność. Niemniej jednak, w każdym państwie na świecie jest pewien limit, kiedy ludzie mówią „dość”. Niestety wygląda na to, że nad Wisłą taka granica przestała istnieć. Nawet gdyby kogoś nie ruszały horrendalne sumy znikające z budżetu państwa, to od ponad roku wskutek polityki rządu śmierć ponosi coraz więcej osób. Umierają migranci na granicy polsko-białoruskiej. Iza z Pszczyny umarła w męczarniach przez drakońskie prawo przepchnięte przez podwładnych Kaczyńskiego. Tak, jak rok temu ostrzegano. Nie można nawet policzyć, ile osób poniosło, ponosi i będzie ponosić śmierć przez to, że dla PiS-u ważniejsze są słupki poparcia niż ochrona obywateli przed pandemią. Choć liczby zakażeń rosną, rząd nie robi nic w kierunku zapobiegania narastaniu kolejnej fali pandemii. Obostrzeń nie ma, a ośrodki wydające lewe zaświadczenia o szczepieniu funkcjonują bez problemów, chyba że staną się podmiotem dziennikarskiego śledztwa. Do tego należy doliczyć jeszcze ofiary niewydolności państwowego systemu ochrony zdrowia, które nie otrzymały pomocy na czas lub w ogóle nie miały do niej dostępu. Mimo że te liczby liczyć należy już w tysiącach, dla obozu władzy nadal najważniejsze pozostają jego własne polityczne cele. Świetnie zresztą dowiodło tego przekazanie dwóch miliardów złotych na pracujące dla PiS-u TVP, zamiast na onkologię. Trudno o jaśniejszy przekaz.

Co gorsza, partia rządząca nawet już się nie kryje ze swoimi zamiarami i nie zamierza nawet udawać, że przejmuje się tym, co się dzieje. Gdy sprzeniewierza kolejne miliardy czy łamie Konstytucję, prezentuje postawę „i tak nic nam nie zrobicie”. Faktycznie, dokładnie w tym celu PiS upolityczniał kolejne instytucje, blokując tym samym jakiekolwiek próby reagowania na nadużycia rządzących. Jednak mimo wszystko bierność po drugiej stronie barykady pozostaje niepokojąca. Ile miliardów musi jeszcze zniknąć i ilu ludzi umrzeć, żeby dla wszystkich stało się jasne, że skończyła się kulturalna debata z zasadami, a zaczęła bezwzględna walka z kiełkującym reżimem, który nie cofnie się przed niczym?

Ile jeszcze przeprosin?

Podobnie jest w debacie publicznej. Osoby związane z obecną władzą nie zawracają sobie specjalnie głowy sposobem, w jaki prowadzą dyskusję. Bardzo często ich wypowiedzi są wyjątkowo aroganckie, pełne buty, a często i jadu. Do klasyki gatunku weszły już „zdradzieckie mordy” Jarosława Kaczyńskiego, plecy Ryszarda Terleckiego, gest Joanny Lichockiej, czy słynne: „Trzeba anulować, bo my przegramy”. Tragiczną śmierć Izy z Pszczyny poseł Marek Suski skomentował słowami: „Ludzie umierają, to jest biologia”. Twitter nieustannie wrze od nienawistnych tweetów Krystyny Pawłowicz, a postawa marszałek Elżbiety Witek, otwarcie naruszającej zasady funkcjonowania Sejmu, demonstruje brak jakiegokolwiek szacunku do kogokolwiek spoza własnej partii. To tylko kilka najbardziej znanych przykładów. Takich sytuacji było więcej, ale nikt z ugrupowania rządzącego nie poniósł jakichkolwiek konsekwencji za tego typu wypowiedzi. Nikt po tej stronie sceny politycznej nie zamierza liczyć się ze słowami, bo wie, że nie musi.

Trzeba niestety przyznać, że walcząca z PiS-em opozycja tego nie rozumie lub zrozumieć nie chce. W dyskusji z obozem rządzącym stara się poruszać bardzo ostrożnie. Obserwujemy więc grzeczne wypowiedzi, absolutnie bez mocnych słów i zachowanie jakby wszyscy stosowali się do pewnych zasad. Stąd przeciwnicy obozu rządzącego na kolejne, coraz gorsze skandale reagują wyrażając oburzenie w bardzo stonowany sposób (np. „Nie ma na to naszej zgody”). Jak słusznie skomentował tą postawę Władysław Frasyniuk, w wywiadzie udzielonym „Gazecie Wyborczej”, opozycja „utrwala to, że warto się zachować z dużą dawką bezpieczeństwa dla siebie i swoich najbliższych, mówić delikatnie i przepraszająco”. Jednocześnie zauważył, że „nie mobilizuje społeczeństwa do większej odwagi, do większej determinacji”, a to oznacza ni mniej, ni więcej jak to, że nie spełnia roli lidera. Z tego wyłania się niestety dość smutna wizja. Z jednej strony opozycja solennie przysięga walkę z PiS-em, a z drugiej nie potrafi do niej stanąć. Zasadniczym pytaniem pozostaje, czy wynika to z nieumiejętności oceny sytuacji czy strachu przed zaangażowaniem się w działalność, która może nieść za sobą niechciane konsekwencje. Niemniej jednak, przy starciu z reżimem, trzeba się na nie przygotować. Jest pewne, że Jarosław Kaczyński nie zamierza oddać władzy po dobroci i stara się tak przekształcić ustrój państwa, aby legalną drogą nie mogła być mu odebrana. Po tylu latach rządów PiS widać wyraźnie, że partia rządząca chętnie wykorzystuje to, że opozycja wypowiada się grzecznie i przepraszająco, a przede wszystkim stara się grać zgodnie z zasadami, o które druga strona zupełnie nie dba. Warto też podkreślić, że PiS nikogo nie przeprasza. Ta walka jest nierówna, a opozycja bez determinacji oraz stanowczości po prostu nie ma szans jej wygrać.

Słowa mają znaczenie

O słowach najwięcej mówiło się w kontekście Strajku Kobiet. Przeciwnicy tego ruchu, w dużej mierze przychylni partii rządzącej oraz innym ugrupowaniom prawicowym, krytykowali manifestacje za użycie wulgaryzmów. Próbowano przekonać, że tak ostre słowa powinny dyskredytować protestujących. Ten argument pada właściwie zawsze w odniesieniu do ruchów feministycznych czy LGBT. Czasami słowa nie muszą być nawet przesadnie ostre, żeby wzbudzić zainteresowanie obozu władzy. Świetnym przykładem jest tutaj głośny proces przeciwko profesorowi Wojciechowi Sadurskiemu, wytoczony przez TVP za użycie określenia „goebbelsowskie media”. Pozwany wyczerpująco uzasadnił, dlaczego takie oskarżenie jest bezzasadne, wskazując m.in. powody wyrażenia krytycznej wypowiedzi, a także przypominając, że to określenie weszło do debaty publicznej i przywołując użycie podobnego, powszechnego wyrażenia „stalinowskie metody”. Z podobną reakcją rządzących spotkały się wspomniane słowa Władysława Frasyniuka. Określenia, których użył, były dosadne, ale nie wulgarne. Odnosiły się też przede wszystkim do określonej sytuacji i zachowania, a nie instytucji. Mimo wszystko minister obrony złożył zawiadomienie do prokuratury. Jednak nie tylko obóz władzy atakuje komentujących jego poczynania w mocnych słowach. Niedawno byliśmy świadkami nagonki na aktorkę, Barbarę Kurdej-Szatan, za jej ostry, pełen emocji komentarz dotyczący tego, co się dzieje na wschodniej granicy. Również odniosła się do sytuacji, a nie do służb. Użyła przekleństw, ale czy można się dziwić, kiedy mówimy o filmiku przedstawiającym wypychanie siłą przez granicę matki z dzieckiem, którego rozdzierający płacz słychać na nagraniu? To była absolutnie naturalna i ludzka reakcja. W odpowiedzi pojawiła się fala nienawistnych komentarzy. Oburzeni chcieli więcej. Domagano się zerwania kontraktów z aktorką. Oczywiście zwolniono ją z TVP, stacji państwowej, opłacanej z pieniędzy podatników. Długo spekulowano, czy te słowa będą ją kosztowały karierę. Tak się co prawda nie stało, jednak sądząc po stonowanych oraz pełnych skruchy oświadczeniach na jej profilach społecznościowych, trudno nie odnieść wrażenia, że udało się ją zaszczuć. Gdyby słowa były tylko słowami, a opinie opiniami, to czy rządowi klakierzy zadawaliby sobie tyle trudu, żeby zdeprecjonować, a nawet zastraszyć bardziej odważnych krytyków?

Ważny głos w tej sprawie zabrała Marta Lempart z Ogólnopolskiego Strajku Kobiet, apelująca o nacisk na dobór odpowiednich słów. Podniosła kwestię konieczności mówienia o „tak zwanym wyroku TK” czy „pseudo-trybunale”, żeby podkreślać, że jego działalność jest niezgodna z prawem oraz demokratycznymi wartościami. Po to, aby nie legitymizować upolitycznionych urzędów czy decyzji. Im więcej ludzi będzie podkreślać fakt, że to co się dzieje, nie może być uznawane za legalne, tym większa szansa na refleksję prowadzącą do zmiany. Biorąc pod uwagę, że rząd zawłaszczył państwowe media, żeby, np. jak w Rosji, móc docierać do obywateli efektywniej niż jakikolwiek inny podmiot, prawdopodobnie to właśnie słowa są jedną z ważniejszych broni opozycji. Dlatego trzeba wreszcie zacząć nazywać rzeczy po imieniu. Trzeba mówić o tym, że Polskę przekształca się w państwo autorytarne, pieniądze są kradzione, a wielu ludzi umiera i są osoby za to odpowiedzialne. Należy skończyć z językiem przepraszania czy z ostrożnym dobieraniem słów, żeby nikogo przypadkiem nie obrazić czy nie narazić się na szykany. Jeśli którakolwiek z opozycyjnych partii chce zmiany, tak jak twierdzi, to musi zdawać sobie sprawę z tego, że to nie jest czas na jakikolwiek konformizm. Uczestniczenie w życiu politycznym to dobrowolna decyzja, która wiąże się z pewnymi skutkami. Zwłaszcza teraz, zdecydowanie, odpowiedzialność, a przede wszystkim konsekwencja w działaniu liczą się bardziej niż kiedykolwiek wcześniej. Jak zwykli obywatele mają zdobyć się na odwagę, jeśli czują, że politycy chcący stać na czele ruchu sprzeciwiającemu się bezprawnym poczynaniom rządów PiS, chowają głowę w piasek? Jest coś znamiennego w tym, że słowa Władysława Frasyniuka, zasłużonego w walce z poprzednim autorytarnym ustrojem, przeszły bez większego echa w odbiorze tych, co obecnie deklarują chęć walki z rządem zmierzającym w tą samą stronę. Być może właśnie ze względu na to, że mówi o tym, czego jego następcy nie chcą słuchać, ponieważ walka z władzą wymaga określonego wysiłku, a starcie z całym opanowanym przez PiS systemem może wiązać się nawet z ryzykiem. Nastał czas próby, dlatego oprócz dosadnych słów opisujących rzeczywistość taką jaka jest, przyszedł czas na ważne pytanie do opozycji: albo faktycznie podejmuje się tego, co obiecuje, albo jest to zabawa w politykę dla jej własnych korzyści.

ANNELIESE MISTEL

Publicystka, orientalistka, z zamiłowania historyczka, absolwentka wydziału orientalistycznego na Uniwersytecie Warszawskim, tytuł magistra japonistyki uzyskała na Uniwersytecie Diderota w Paryżu. Od wielu lat związana z Francją, w której mieszka na stałe od 2017 roku.

Koniec

DZIWNY ROK

DZIWNY ROK

MAGDALENA M. KAJ

Pamiętacie jeden z najbardziej popularnych filmików polskiego Internetu? Złapany na kamerze przedsiębiorca z Radomia, bawiący się na balu sylwestrowym, zostaje zaskoczony przez panią z mikrofonem, która pyta: Jaki był dla Pana rok 1996 i czego życzy Pan sobie w 1997? W odpowiedzi pada słynne zdanie: Wspaniały był to rok, nie zapomnę go nigdy.

Kontynuując swoją wypowiedź, nasz bohater doprecyzowuje, dlaczego mijający rok okazał się dla niego aż tak pomyślny. Cytując: dużo pieniędzy miałem, dużo piłem wódki, bo bardzo ją lubię i dużo spałem.

To uniwersalność przekazu i wartości, wokół których jednoczą się w zasadzie wszyscy Polacy – pieniądze, wódka i spanie – zapewniły klipowi internetową nieśmiertelność, a ustami przedsiębiorcy z Radomia co roku wielu z nas składa noworoczne życzenia, zawsze pochylając się nad geniuszem, który wypowiedział to wiekopomne zdanie.

A 2021? Czy również był wspaniały i nie zapomnimy go nigdy? Na pewno tego oczekiwaliśmy w 2020 r., który zaskoczył nas na tak wielu nowych i niespodziewanych poziomach, że w okolicach jesieni zaczęliśmy nerwowo odliczać czas, oczekując, że w momencie, kiedy zegar wskaże północ i wkroczymy w 2021 r., wszystkie nasze bolączki, kwarantanny, izolacje i rosnące słupki dziennych zakażeń koronawirusem po prostu magicznie znikną.

Rzecz jasna, nic takiego się nie wydarzyło. Nie obudziliśmy się 1 stycznia 2021 r. w nowym, wspaniałym świecie, co najwyżej – wstaliśmy z łóżka z kacem (ale nikt nas nie może winić, przecież dużo pijemy wódki, bo bardzo ją lubimy).

Rok rozpoczęliśmy z przytupem, od afery z dość potajemnie przeprowadzonym szczepieniem celebrytów, a potem było już tylko ciekawiej.

Zbliżając się nieuchronnie do sylwestra, a wraz nim do obowiązkowych podsumowań, możemy z całą mocą stwierdzić, że za nami kolejny dziwny rok.

Ale czy może być inaczej w kraju, który jest dziwny i zasiedla go dziwne społeczeństwo?

Czy może być inaczej w społeczeństwie, które, chyba dla zasady, zawsze staje okoniem i idzie wspak, tłumacząc to umiłowaniem wolności (choć, faktycznie, właściwsze byłoby umiłowanie głupoty)?

Doskonałym przykładem jest pandemia, która nie dość, że znacząco nie cofnęła się w stosunku do grudnia 2020 r., a w zasadzie przybrała na sile, to jeszcze ma szanse rozwinąć mocniej skrzydła, między innymi dzięki tym rodakom z tego dziwnego kraju, którzy w szczepieniu się na COVID upatrują, a jakże!, zamachu na ich wolność.

Ale czego się spodziewać po współobywatelach tego dziwnego kraju, skoro, jak powszechnie wiadomo, przykład płynie z góry a ta „góra” ustami prezydenta wygłasza kuriozalne stwierdzenia w stylu „nie wyobrażam sobie, że można zmusić moich rodaków do szczepienia”, odwołując się do „poczucia wolności” Polaków.

Brzmi dziwnie? Może ryzykownie, niebezpiecznie, czy nieodpowiedzialnie? Nie, brzmi jak normalna, wręcz typowa wypowiedź naszego dziwnego prezydenta, urzędującego w tym naszym dziwnym kraju.

Szczególnie gdy wiceminister zdrowia, pytany o rosnącą liczbę zakażeń, nabierająca tempa i dynamiki czwartą falę oraz potencjalne restrykcje dla osób niezaszczepionych, nonszalancko odpowiada, że jesteśmy kulturalnie (kulturalnie, podkreślam, nie kulturowo!) inaczej uwarunkowani, od wielu lat mamy w genach GEN SPRZECIWU.

Standardowo więc, polska buńczuczność, wiedzenielepiej, znaniesięnawszystkim i mistrzostwo w ferowaniuwyrokównakażdytematawinnijakzwyklesaŻydzi, tłumaczone jest jako bohaterstwo, ochrona tradycyjnej katolickiej rodziny (wiadomo, chłopak i dziewczyna, normalna rodzina itd. itp.) i chrześcijańskich wartości. W dużym skrócie: to Polska jest po stronie życia i wolności, a Eurokołchoz, wiadomo, cywilizacja śmierci, geje i szczepionki.

Dziwnie? Zdecydowanie tak. Ale chyba już powoli należy przyzwyczaić się, że życie w tym dziwnym kraju przypomina trochę negatyw, gdzie białe jest czarne, czarne jest białe i nikogo to nie dziwi (lub ewentualnie może zdziwić jedną osobę, która kiedyś z całą mocą klarowała, że nikt nas nie przekona, że czarne jest czarne a białe – białe).

Po całym tym dziwnym roku, zwycięzcami mogą obwołać się twórcy treści internetowych, o ile znajdą chwilę czasu i przerwy pomiędzy masową produkcją memów, jako że materiał do nich obrazków płynie wartkim i niekończącym się strumieniem.

Ale czemu się dziwić? Przecież nie od dziś wiadomo, że kto się w Polsce urodził, ten się w cyrku nie śmieje.

MAGDALENA M. KAJ

Poznanianka z urodzenia, warszawianka z wyboru. Z wykształcenia politolog, przez wiele lat pracowała w sektorze pozarządowym w Polsce i Wielkiej Brytanii. Aktywistka, od prawie 20 lat zaangażowana w działalność społeczno-polityczną oraz dialog międzykulturowy.

Koniec

DZIWNY ROK

DEBATA COVIDOWA -- NOWOŚĆ NA SZCZYCIE LISTY PRZEBOJÓW

PIOTR BENIUSZYS

Otóż w chwili, gdy istotnym czynnikiem w walce z dziesiątkującą nas pandemią okazały się szczepionki, debata covidowa stała się wiodącym tematem dyskusji o granicach i naturze ludzkiej wolności. Dla liberalnie nastawionych dyskutantów przeistoczyła się ona w twardy orzech do zgryzienia wobec braku jasnych, zero-jedynkowych narzędzi poruszania się po jej obszarze.

W świecie dyskusji o rozumieniu pojęcia i o ramach wolności roi się od „złotych klasyków”. Niektóre z tych debat są bardzo już przebrzmiałe i rozstrzygnięte, jak na przykład kwestia tego, czy człowiek ma prawo sam wybierać swój zawód, miejsce zamieszkania i partnera seksualnego, albo czy to wypada czerpać zyski z pracy niewolniczej. Inne „złote klasyki” nie dają o sobie zapomnieć, niekiedy w skali globalnej, a niekiedy pozostając hitem już raczej tylko w polskiej krainie, niczym Boney M. Tak więc i w mijającym roku dyskutowaliśmy o aborcji, o prawach osób LGBT, o zakresie wolności prasy, o inwigilacji obywatela przez jego własne państwo i o szeregu innych spraw, które zajmują nas od wielu dekad, a dzięki polityce PiS wróciły na top. Jednak rok 2021 dołożył nam do tego katalogu zupełnie nowy, świeży i wielki „hicior”. Otóż w chwili, gdy istotnym czynnikiem w walce z dziesiątkującą nas pandemią okazały się szczepionki, debata covidowa stała się wiodącym tematem dyskusji o granicach i naturze ludzkiej wolności. Dla liberalnie nastawionych dyskutantów przeistoczyła się ona w twardy orzech do zgryzienia wobec braku jasnych, zero-jedynkowych narzędzi poruszania się po jej obszarze. Jednak wraz z jej rozwojem zyskaliśmy jednak jasność – który to już raz? – że zagrożeniem dla liberalnej wizji przyszłości społeczeństwa stają się ci, którzy w toku wymiany poglądów na pandemię prezentują postawy skrajne, po obu stronach.

Wolność w czasach covidu

Wszechstronne uwikłanie wartości, jaką jest wolność indywidualna, w całą plejadę dylematów związanych z potrzebą ważenia racji i priorytetów, jest w przypadku dyskusji covidowej rzeczywiście imponujące. Oczywiście u podstaw wszystkich rozważań leży ten fundament wszystkich fundamentów, czyli pytanie o rozróżnienie pomiędzy uzasadnionym korzystaniem z wolności własnej a działaniem, które – celowo czy nie – narusza wolność innych ludzi i w efekcie uderza w fałszywe nuty na liberalnym fortepianie. A zatem wolność nasza versus wolność innych. Dalej, niejednego kłopotu nastręcza rozsądzenie poszczególnych covidowych kwestii w świetle liberalnego przykazania wiary, iż wolność jednostki oraz korzystanie z jej dobrodziejstw (jako marchewka) są nieodzownie związane z ponoszeniem odpowiedzialności za skutki (co stanowi kij), a więc także warunkiem szerokiego czerpania z wolności jest zdolność zachowywania się jak jednostka wysoce odpowiedzialna. Jeszcze większe bóle głowy przynosi zderzenie tzw. negatywnej, a więc maksymalistycznie nakreślonej wolności w stylu klasycznego liberalizmu, z niekoniecznie doktrynalnie liberalną, ale do głębi ludzką potrzebą solidarności i współodczuwania, których winniśmy móc od naszych bliźnich oczekiwać choćby przejściowo, ale przecież zwłaszcza w okresach tak trudnej próby, jak czas globalnej epidemii.

Wolność wchodzi dodatkowo w klincz ze zjawiskami, które od zawsze stanowią dla niej zagrożenie, ale realia covidowe dostarczyły im sporo paliwa. Po pierwsze, jest to atak na wolność i (także dogłębnie liberalną) racjonalność człowieka ze strony postawy negowania faktów naukowych i całej naukowej metody poznawania świata. Można tutaj więc przeprowadzać klinicznie doskonałe argumentacje dowodowe i strzępić język do woli bez najmniejszego sensu i skutku (choć to dzisiaj w sumie cecha niemal każdej debaty). Po drugie, nieco pokrewnie, nastąpił wykwit teorii spiskowych. Po trzecie, jak zawsze i wszędzie, ale w obliczu groźby choroby i śmierci wyjątkowo mocno, strach i potrzeba poczucia bezpieczeństwa otworzyły szeroko drzwi wielorakim działaniom antywolnościowym. Po czwarte, poprawność polityczna zyskała swój covidowy wymiar i odtąd są rzeczy, których o pandemii nie można już powiedzieć, nie narażając się na ryzyko, zatem do debaty o wirusie wkroczyła mocno autocenzura. W końcu, głoszenie sceptycyzmu wobec szeroko uznanych poglądów na covid nadziało się na ów słynny, nowy zwyczaj obejmowania autorów „nieprawomyślnych” opinii mechanizmami z repertuaru cancel culture i urządzania im wielopoziomowych „shitstormów” w mediach społecznościowych.

Większość liberałów za problematyczne zjawisko w debacie covidowej uznała przede wszystkim (a niekiedy nawet wyłącznie) zachowanie narożnika określanego zbiorczą nazwą „anyszczepionkowców”. To właśnie oni krzyczeli i krzyczą o wolność własną, niespecjalnie interesując się wolnością i prawami innych ludzi. To oni całkowicie pomijają liberalne sprzężenie wolności z odpowiedzialnością, zaś o solidarność wołają tylko dla siebie i podobnie do nich myślących, bez baczenia na realne problemy ludzi z grup ryzyka. W końcu to oni usiłują dokonać zamachu na wolność, posługując się teoriami spiskowymi i podważaniem wyników badań naukowych. Podzielam opinię, że stanowią oni problem numer 1 dla ochrony wolności w dobie debaty covidowej. Jednak nie oznacza to, że należy pomijać zagrożenia z drugiej strony, ze strony histeryków, którzy każde zdanie zawierające sceptycyzm lub chociaż pytanie o te czy inne środki walki z pandemią chcą ocenzurować i uciszyć, imputując autorom winę za śmierć kolejnych tysięcy ofiar. Oni uderzają w wolność samej debaty covidowej, wymachując ukształtowaną już na jej potrzeby poprawnością polityczną/narracyjną, żądaniem samocenzury i cancel culture jako ulubionymi rodzajami broni. Natomiast strachem – narzędziem najmocniej i najskuteczniej burzącym misterny trud budowania wolnego społeczeństwa – operują na równi z antyszczepionkowcami.

Wolność pod presją antyszczepionkowców

Antyszczepionkowcy (wśród których niestety jest wielu libertarian) zarzucają liberałom popierającym obostrzenia zdradę ideałów wolności, samych siebie obsadzając w roli bojowników o jej sprawę. Ten błąd logiczny może opierać się tylko na zacietrzewieniu, albo na niewłaściwym pojęciu o zagrożeniach dla ludzi wynikających z pandemii. Ktoś, kto stwarza większe ryzyko zarażenia drugiej osoby, choć mógłby stwarzać mniejsze, ten ogranicza wolność drugiego człowieka i to w sposób skrajny, jako że dla wielu ludzi zachorowanie na covid stanowi realne i bardzo poważne niebezpieczeństwo dla życia i zdrowia (co gorsza, jest sporo osób, którzy do grup ryzyka należą bez świadomości tego faktu, z powodu np. utajnionej jak dotąd choroby współtowarzyszącej, która zwiększa ryzyko zgonu, ciężkiego przebiegu lub powikłań w postaci tzw. długiego covidu). Potencjalnie więc każdy z nas może zostać w drastyczny sposób odarty z wolności poprzez lekkomyślne zachowania antyszczepionkowców lub ludzi negujących w ogóle istnienie epidemii.

To trzeba powiedzieć jasno: nienoszenie masek, niezachowywanie odstępu, niepowstrzymywanie się od wyjścia z domu przy objawach infekcyjnych, odmowa robienia testów czy dezynfekowania rąk, w końcu zaś przede wszystkim nieszczepienie się – to wszystko zwiększa zagrożenie dla innych ludzi, a więc ogranicza ich wolność. Ograniczanie wolności jednego człowieka przez drugiego jest zaś niedopuszczalne z liberalnego punktu widzenia. Ta konstatacja natomiast oznacza, że wszystko to, co antyszczepionkowcy usiłują zohydzić kiepsko dobranym terminem „segregacja sanitarna”, jest zasadne. Zwał, jak zwał.

Słowo „segregacja” ma w tym przypadku stanowić piętno dla wszelkich projektów ograniczenia osobom niezaszczepionym dostępu do infrastruktury spędzania wolnego czasu, a nawet do środków transportu publicznego. Wiadomo, „segregacja” kojarzy się z segregacją rasową w USA, z barami czy toaletami, które opatrywano napisami „Whites only” lub „For colored”. Kojarzy się także, bardziej lokalnie tutaj w Polsce, z wykluczeniami Żydów z różnych miejsc w okresie okupacji niemieckiej (acz i o naszym swojskim „getcie ławkowym” w II RP nie wypada nie wspomnieć), z tramwajami „Nur für Deutsche”, a liberałom może nawet – najbardziej świeżo – z naklejkami „Strefa wolna od LGBT”. A jednak „segregacja sanitarna” z tamtymi rzeczywistymi segregacjami i brutalnymi zamachami na wolność człowieka nie ma nic wspólnego, bo u samego punktu wyjścia różni się odeń zasadniczo.

Realne segregacje uderzały w ludzi w sposób przez nich niezawiniony, a ich ofiary nie mogły zrobić nic, aby przestać być traktowane gorzej wskutek tamtych segregacji. Człowiek, choćby chciał, nie może przestać być ciemnoskórym, Polakiem, Żydem czy osobą LGBT. Natomiast przestać być niezaszczepionym można niesłychanie łatwo, dobrowolnie i bez żadnych przeszkód. Być niezaszczepionym to wybór, nie ślepy los. Pik, i już nie jesteś „segregowany”. Dlatego „segregacji sanitarnej” nie można porównywać z tamtymi segregacjami z mrocznych kart ludzkiej historii. Bardziej przypomina „segregację” ludzi na posiadaczy prawa jazdy i nie-posiadaczy prawa jazdy. Członków klubu Biedronki i na jego nie-członków. Pierwsi mogą jeździć samochodami i odbierać „Świeżaki” za mniejszą ilość naklejek, a drudzy nie mogą. Nie są równo traktowani, ale jest po temu zasadny powód. I tylko od nich zależy przejście w każdej chwili do grupy „uprzywilejowanej”.

Tak więc „segregacja sanitarna” jest całkowicie zasadna i stanowi świetny mechanizm skłaniania części opornych do decyzji o dobrowolnym zaszczepieniu się. Niestosowanie tego narzędzia przez polski rząd stanowi jedno z najbardziej niepojętych zaniechań naszego kraju w walce z pandemią. Jeśli założyć, że liczbę ofiar czwartej fali można było w ten sposób ograniczyć choćby o połowę, to jest to w zasadzie zbrodnia.

Nieco trudniejszym problemem jest kwestia obowiązku szczepienia na covid. Teoretycznie, jeśli osoby niezaszczepione udałoby się, poprzez surowe stosowanie zasadnej „segregacji sanitarnej”, odizolować od wszystkich zaszczepionych osób, które nie życzą sobie bezwiednie wchodzić w bliskie kontakty z potencjalnymi rozsadnikami wirusa, to taki obowiązek stanowiłby nadmierne ograniczenie wolności indywidualnej niezaszczepionych. W liberalnym ujęciu państwo nie powinno dbać o zdrowie czy dobro żadnego z obywateli pod przymusem. Ludzie mają prawo prowadzić ryzykowny tryb życia. Palenie papierosów, konsumpcja alkoholu, nadmierna konsumpcja cukru, fast-foodów (i wielu innych rzeczy), uprawianie sportów ekstremalnych (a w pewnym wieku tak można zakwalifikować wszystko oprócz szachów, dartów i biliarda) czy posiadanie dużej liczby partnerów seksualnych – wszystko to jest potencjalnie szkodliwe, ale liberałowie protestują przeciwko zakazywaniu ludziom tych rzeczy. Co więcej, zazwyczaj jesteśmy za legalizacją konsumpcji niektórych tzw. miękkich narkotyków, czyli to pole ryzyka związanego z wolnością w odpowiedzialności własnej za skutki chcemy poszerzać. Dopóki więc osoby niezaszczepione nie stanowią ryzyka dla innych, powinny mieć prawo do wolnej decyzji w sprawie tego szczepienia. Paradoksalnie, droga do utrzymania dowolności szczepień na covid prowadzi tylko i wyłącznie przez konsekwentnie wdrażaną „segregację sanitarną”.

Z drugiej jednak strony zagrożenie dla wolności innych ludzi generowane przez niezaszczepionych nie ogranicza się do ryzyka zarażenia osoby zaszczepionej, ale o zbyt niskim poziomie przeciwciał, aby uniknąć zakażenia (czy to przez upływający 6-miesięczny termin od ostatniego zastrzyku, czy to przez fakt przynależności do grupy dużego ryzyka, czy też do grupy osób, które z przyczyn medycznych się szczepić nie mogą). Niezaszczepieni ograniczają naszą wolność także przeciążając szpitale i blokując dostęp do nich chorym na inne, niezawinione własną brawurą choroby (choćby wysysając personel medyczny z innych oddziałów na oddziały covidowe w dobie szczytów fal pandemii); mogą powodować kolejne lockdowny niektórych branż lub całej gospodarki i skazywać innych obywateli na ruinę finansową; obciążają radykalnie finanse publiczne, zmniejszając potencjalne korzyści nas wszystkich związane z budżetem państwa w dobrym stanie. Wszystko to są ograniczenia wolności, wszystkie one są niedopuszczalne.

Wolność pod presją poprawności

narracyjnej

Gdy jednak do boju przeciwko wolności rusza drugie ekstremum w debacie covidowej, skutki także mogą być opłakane. W tym przypadku cios zostaje wyprowadzony nade wszystko w wolność słowa – można rzec, że to sprawa mniej istotna, aniżeli stwarzanie zagrożenia dla życia i zdrowia (niewątpliwie tak jest), ale jako element bardziej ogólnego trendu, aby ludziom wygłaszającym mniejszościowe poglądy zamykać usta przemożną presją, jest to trend bardzo niebezpieczny.

Doskonałą egzemplifikacją tego zjawiska jest niemiecka debata covidowa i przypadek uznanej i cieszącej się wielkim szacunkiem (przynajmniej do niedawna) politolożki Ulrike Guérot. Guérot zajmowała się przez niemal całą swoją karierę naukową i publicystyczną problematyką europejską i była (jest) wielką orędowniczką pogłębiania integracji europejskiej w kierunku budowy Europy federacyjnej. Na swoje nieszczęście w toku tego roku postanowiła zabrać mocny głos w debacie covidowej. Nie takich poglądów spodziewała się po niej jej własna bańka w mediach społecznościowych, bo Guérot zalicza (zaliczała się?) raczej do lewicowo-liberalnego światka wzajemnej adoracji.

Tymczasem już w 2020 r. Guérot zaczęła od krytyki niektórych obostrzeń, z zamykaniem wewnętrznych granic państw UE na czele. Następnie poddawała w wątpliwość zasadność niektórych, punktowych obostrzeń, zwłaszcza tych najsilniej uderzających w swobody obywatelskie. Z częścią jej następnie głoszonych poglądów można się (jak ja) śmiało nie zgadzać. Guérot niewątpliwie odrzuciłaby większość powyższej argumentacji, która doprowadziła mnie do poparcia „segregacji sanitarnej” i uznała ostre i wykluczające z życia społecznego poglądy i propozycje względem niezaszczepionych za niedopuszczalną „stygmatyzację znacznej grupy naszych współobywateli”. To jednak nie oznacza, że Guérot nie ma wcale racji. Wielu polskich liberałów, w tym także przedstawicieli naszego środowiska skupionego wokół „Liberté!”, raz po raz uznawało niektóre obostrzenia, stosowane przecież wcale nie tylko w Polsce przez PiS, ale i w wielu innych krajach przez rządy bezdyskusyjnie liberalno-demokratyczne, za zbyt głęboko ingerujące w nasze życie i wolność. Krytykowaliśmy lockdown i zamykanie szkół, sugerując izolowanie osób z grup ryzyka jako alternatywne rozwiązanie. Dzisiaj jesteśmy gotowi żądać stosowania obostrzeń dla niezaszczepionych zamiast lockdownu dla wszystkich. W imię dobra naszej sytuacji ekonomicznej, w imię troski o zdrowie psychiczne młodego pokolenia, w imię wielu innych ważnych wartości i celów (oczywiście z wolnością na czele).

Guérot także opowiadała się przeciwko zamykaniu gospodarki, wskazując na niebezpieczeństwo wytworzenia się przy tej okazji tzw. law of unintended consequences. Wskazywała, że niektóre obostrzenia się nieproporcjonalnie ostre wobec nikłego dla przebiegu pandemii znaczenia celów, które są w stanie osiągać. Przede wszystkim zaś – i tutaj Guérot trafiła w samą „dziesiątkę” – przestrzegała, że dla państw taka pandemia to wymarzona okazja, aby obywateli „opiłować” z części ich demokratycznych swobód i pytanie brzmi, czy nie na zawsze? Dlatego Guérot na każdym kroku powtarzała, że każde obostrzenie musi być związane z jasną deklaracją cofnięcia go, gdy covidowa konieczność jego stosowania przeminie lub zelżeje. Dla każdego liberała są to oczywiste oczekiwania.

Ponadto domagała się Guérot, aby – co stanowi wymóg demokracji – o każdym obostrzeniu wolno było swobodnie debatować i testować w dyskusji jego zasadność. Aby decydenci czuli, iż są opinii publicznej każdorazowo winni przekonujące i niezbite wyjaśnienia, gdy wolność obywatelska zostaje zawieszona lub zawężona. Mówiła wtedy, że „stygmatyzacja krytyki to koniec demokracji”. Krytykowała stan rzeczy, w którym jedna strona – zwolennicy obostrzeń z autorytetem rządu za plecami – mają z definicji przewagę i samodzielne prawo definiować pojęcia i węzłowe punkty debaty; w którym przyjmuje się, że autorów niektórych opinii w ogóle „nie wypada” słuchać, bo mnożąc wątpliwości sami wykluczyli się poza ramy swoistej covidowej racjonalności. Guérot podkreśla, że trafny argument może niekiedy paść nawet z ust w innych sytuacjach głupich ludzi, więc argumentów należy słuchać i nie zakładać z góry, że po tamtej stronie nigdy nie może być racja.

Tak oto, zwłaszcza nawiązując do aspektu „przewagi narracyjnej”, Guérot wystąpiła przeciwko kształtującej się w tym roku poprawności politycznej debaty covidowej, w której cancelować należy każdego, kto raz wygłosi pogląd krytyczny wobec walki z pandemią wszystkimi siłami, także bazookami skierowanymi na muchę. Guérot wystąpiła ponadto przeciwko tej polaryzacji debaty covidowej, w której najbardziej doniosły głos uzyskują te dwie radykalne grupy, obie na swoje sposoby wrogie wolności. Gdzie każdy, kto wątpi w absolutną potrzebę zamknięcia szkół, ten z miejsca (i dożywotnio?) jest „foliarzem”. Gdzie każdy, kto domaga się, aby niektóre obostrzenia dotyczyły tylko osób dobrowolnie niezaszczepionych, jest „nazistą”. W takich realiach liberalny głos środka jest jednym i drugim, w zależności od kontekstu.

Samą Guérot oczywiście spotkało dokładnie to, przed czym chciała przestrzegać. Lewicowi stróże poprawności narracyjnej wokół polityki antycovidowej urządzili badaczce kolosalny shit-storm, usiłowano zablokować rozpoczęcie przez nią pracy na uniwersytecie w Bonn, tamtejsi studenci zaczęli (jak to studenci w tych czasach) „bać się o własne bezpieczeństwo”, gdyż powszechnie znana „lekkomyślność prof. Guérot” może sprowadzić na nich infekcje. Kanały w mediach społecznościowych Guérot zamieniły się rynsztok, więc zamknęła je ona w końcu jesienią. Postanowiła też wrócić do tematyki europejskiej i zrezygnować z udziału w debacie covidowej, a więc w końcu, umęczona, zastosowała samocenzurę.

***

Covid będzie z nami jeszcze jakiś czas. A więc także i debata covidowa. Może niedługo stanie się ona „starym klasykiem”, ale jej z licznych pułapek długo będzie się nam rzucać kłody pod nogi. Szykuje się tutaj niestety walka na dwa fronty.

PIOTR BENIUSZYS

Politolog i socjolog, tłumacz, specjalista w dziedzinie historii liberalizmu i ewolucji zachodnioeuropejskich partii liberalnych, członek zespołu redakcyjnego i publicysta „Liberté!”, pisał także na łamach „Gazety Wyborczej”, tygodnika „Polityka”, „Dziennika Gazety Prawnej” oraz dla Instytutu Obywatelskiego.

Koniec

DZIWNY ROK

2021 KRONIKA UPADKU IV RZECZPOSPOLITEJ

BARTŁOMIEJ AUSTEN

Styczeń

Kac po 2020 i po discopolowym Sylwestrze Marzeń jeszcze nie minął, a 2021 wziął nas szybko w swoje obroty. Bankowy Fundusz Gwarancyjny przejął Idea Bank należący do Leszka Czarneckiego i przekazał go państwowemu Bankowi Pekao SA. Czarnecki tłumaczy, iż bezpośrednim powodem tego wrogiego przejęcia była jego odmowa udziału w skoku na TVN 24. Za kradzież banku polski podatnik za kilka lat zapłaci grubą kasę. Unijne tryby sprawiedliwości mielą powoli, ale finał jest łatwy do przewidzenia.

,,- No i panie, kto za to płaci? Pan płaci, pani płaci, my płacimy. To są nasze pieniądze proszę pana. Społeczeństwa”.

W międzyczasie odbywają się kolejne rozprawy w procesie w sprawie kradzieży stulecia w dolnośląskim oddziale Polskiego Czerwonego Krzyża. Głównymi oskarżonymi są prominentni kiedyś politycy PiS. Były wojewódzki radny Jerzy G., były poseł Piotr B., były miejski radny Jerzy S., a także lokalny polityk związany z tą partią - Rafał H. Na ich działalności PCK miał stracić przeszło 3 mln zł głównie za sprawą kradzieży odzieży używanej, zbieranej do kontenerów PCK. W trakcie śledztwa wyszło na jaw, że politycy kradli nie tylko odzież, ale też żywność.

,,- Z tych naszych rozmów wyłania się idea występów, jakich jeszcze nie było”.

Luty

Komora maszyny losującej jest pusta, następuje zwolnienie blokady i rozpoczynamy losowanie nowych obostrzeń sanitarnych. Tak było do tej pory. Teraz kończy się ta zima. Zaczyna się ta wiosna. W związku z tym rozpoczynamy losowanie tym razem nowych zwolnień obostrzeń sanitarnych. Cyk, pyk i jest wynik. Od 12 lutego będziecie drodzy rodacy mogli już uprawiać sport na zewnątrz.

,,- Gdy ktoś z nas gimnastykuje się, reprezentuje naturę, więc tezę, jeśli ktoś z nas śpiewa, reprezentuje kulturę, więc antytezę”.

Zmarł ksiądz Andrzej Dymer. Założyciel, w 1991 roku w Szczecinie, Ogniska św. Brata Alberta dla chłopców w trudnej sytuacji życiowej, których potem molestował. Duchowny nigdy nie został ukarany. W 2008 roku prokuratura umorzyła śledztwo. W 2015, kiedy sąd II instancji uznał, że sprawę trzeba rozpatrzyć ponownie, przestępstwo się przedawniło. Ksiądz był też biznesmenem. Wymodlił na budowę szpitala rehabilitacyjnego w Szczecinie, zarządzanego przez instytut, na którego czele stał, 2 mln u premier Beaty Szydło, u Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 2,4 mln, w Wojewódzkim Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Szczecinie 1 mln, w Orlenie 0,3mln, a w Zakładach Chemicznych Police 0,4mln. Na otwarcie szpitala przyjechali Beata Kempa, Paweł Szefernaker oraz Joachim Brudziński. W Sejmie tymczasem zaczęła działać komisja ds. pedofili. Pierwsze co zrobił jej szef dr Błażej Kmieciak (eksdoradca Ordo Iuris) to wystąpił o podwyżkę zarobków do poziomu sekretarzy stanu. Prezydent Andrzej Duda się zgodził, a członkowie komisji są od tego czasu nazywani "ministrami". Pensja: 12,6 tys. zł plus dodatki.

,,- Przejdźmy od słów do czynów. Chciałem powiedzieć kilka słów”.

Marzec

Rozkręca się afera Daniela Obajtka. Najpierw okazało się, że Obajtek, jako wójt Pcimia, chciał wykończyć firmę swojego wuja, u którego wcześniej pracował. Kierował z tylnego siedzenia konkurencyjną spółką, choć jako samorządowiec nie mógł tego robić, a potem skłamał w tej sprawie przed sądem. Następnie okazało się, że jego koleżanka z pracy w gminie Pcim jest dziś prezesem Lotosu, partnerka życiowa – prokurentem w Enerdze Operator kontrolowanej przez Orlen Pana Daniela, krewna wspólnika – wiceprezesem Energa-Obrót, kuzyn jest wiceprezesem w Tauronie, a brat obecnego prezesa Orlenu – szefem regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych. Dzięki temu majątek zgromadzony dziś przez Daniela Obajtka i jego najbliższych to już 35 milionów złotych w samych nieruchomościach. Na stan posiadania rodziny prezesa Orlenu składają się: 30 hektarów ziemi, dwa hotele, jeden pałac, jeden apartament, sześć domów, dwa mieszkania i osiem domków letniskowych.

,,- Przepraszam państwa – to państwa? Zachował się bardzo nieprzyzwoicie! Pozbawił mnie posiłku!”

Tymczasem do gorszących kłótni dochodzi w ciągle działającej podkomisji smoleńskiej, która od lat zbliża się do nieubłaganej prawdy, czyli chce udowodnić tezę o trzech wybuchach w Tu-154, który rozbił się w Smoleńsku. Po eksperymencie z popękanymi parówkami, które miały udowodnić wybuch wewnątrz kadłuba i zgniecionej puszce po napoju energetycznym, która ilustrowała wielopunktową eksplozję, okazuje się, że eksperci Macierewicza na poważnie chcieli w ramach eksperymentu zderzyć samolot z brzozą. Samo drzewo wyceniono na 2,5 mln złotych. Mija właśnie 11 lat od tragedii. PiS rządzi 6 lat, a wrak nadal leży w Smoleńsku…

,,- Koń… Krowa, kura, kaczka… Kura, kaczka, drób… (…) O! Jest! Widzę! Droga… Chyba na Ostrołękę”.

Kwiecień

Wokół byłego rzecznika PiS Adama Hofmana miała powstać grupa biznesowa, która swoimi ludźmi obsadzała ważne stanowiska w spółkach skarbu państwa – ustalili dziennikarze „Gazety Wyborczej”, serwisu OKO.press i Fundacji Reporterów. Hofmana wyrzucono z PiS za tzw. aferę madrycką. Posłowie PiS Hofman, Kamiński i Rogacki wzięli z kasy Sejmu kilkanaście tysięcy złotych na podróż samochodami do Hiszpanii, a faktycznie polecieli tanimi liniami lotniczymi wraz ze swymi żonami. Cała afera wydała się, bo żony polityków wywołały awanturę na pokładzie samolotu. Kobiety chciały wypić własny alkohol, czego zabrania regulamin linii lotniczych. Po wywaleniu z PiS-u Hofman założył spółki i dzięki kontraktom z państwowymi firmami w 4 lata uzyskał 29 mln przychodu.

,,- Ja państwa bardzo przepraszam, ale moja żona przeprasza, bo śpi. Zaniemogło biedactwo”.

Kraśnik, 36-tysięczne miasto, jedno z miast, w którym radni PiS postanowili, że jest wolne od ideologii LGBT, usiłowało na tej samej sesji przeforsować uchwałę przeciwko technologii 5G. Petycja, którą głosowali, informowała, że narażenie na sztuczne pola elektromagnetyczne powodowane przez 5G stanowi zagrożenie dla życia i zdrowia. Wzywała społeczność do zaprzestania wdrażania sieci 5G do czasu pełnego zbadania jej skutków. W dokumencie zaproponowano również demontaż istniejących sieci Wi-Fi w szkołach oraz zobowiązanie uczniów do przełączania telefonów komórkowych w tryb samolotowy podczas lekcji. Zobowiązała też miasto do prowadzenia kampanii informacyjnej dla mieszkańców na temat zagrożeń zdrowotnych związanych z polami elektromagnetycznymi. Dziewięciu członków rady głosowało za petycją, sześciu przeciw, a trzech wstrzymało się od głosu. Petycja przeszła.

,,- Urodziłem się w Małkini w 1937 roku w lipcu. Znaczy, w połowie lipca. Właściwie w drugiej połowie lipca. Dokładnie 17 lipca”.

Maj

25 maja znany z prawdomówności Premier Morawiecki ogłosił, że w nocy dogadał się z Czechami w sprawie ich rzekomego wycofania skargi na kopalnię Turów. Ciąg dalszy znamy. W dniu 20 września 2021 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej nałożył na Polskę karę w wysokości 500 000 euro dziennie za działanie Turowa. Kopalnia do dziś działa. Więc zbudowaliśmy sobie w Turowie elektrownie i pozbawiliśmy sąsiadów Czechów wody, a jak Czesi się nam postawili, to związek zawodowy z tej kopalni postanowił zaprotestować i zablokować najpierw w weekend most w pobliskich Niemczech, a następnie pojechać do Luksemburga i zablokować tamtejszą autostradę.

,,- No i aż mi się chce wyjść z… kina, proszę pana… I wychodzę…”

Dzięki Najwyższej Izbie Kontroli dowiedzieliśmy się, ile kosztowała próba przeprowadzenia w zeszłym roku przez ministra Sasina nielegalnych wyborów kopertowych w środku pandemii, które miały umożliwić zwycięstwo Andrzeja Dudy w pierwszej turze. Karty wyborcze listonosze mieli wrzucać do skrzynek na listy, a gdyby ich nie było, przerzucać je przez płot. Jeden sasin nie wynosi, jak do tej pory mylnie sądzono 70 mln złotych, a 76 527 400 złotych. Wybudowanie kopalni Turów kosztowało więc nas 56 sasinów, a od 20 września miesięczna kara, jaką będziemy płacić za jej funkcjonowanie, to 1 sasin.

,,- Stwierdzam, że głosowanie, które tu się odbywa, w poważnych instytucjach uważane byłoby za nieważne. Są trzy metody głosowania. – No świetnie, ale jaką metodą wybierzemy metodę głosowania?”

Czerwiec

Pojawił się w końcu zapowiadany projekt Polskiego Ładu. Napisany jak zawsze niedbale, na kolanie, nakładający podatki na leworęcznych, jednocześnie dający ulgę praworęcznym, program wyborczy pod przykrywką podatkowego, bezsensowny, liczący prawie 700 stron bełkot, który już, mimo że nie wszedł jeszcze w życie, Ministerstwo Finansów zmieniło w ramach autopoprawek podczas legislacji ponad 100 razy, wypaczając jego pierwotny sens redystrybucji podatkowej. Teraz łysi zapłacą za obiad kudłatym, a kudłaci postawią w zamian zupę i deser łysym. W Niemczech czy Wielkiej Brytanii wszelkie zmiany podatkowe, w tym stawki i progi, są ustalone z wyprzedzeniem 5-letnim. Nasi sprawni inaczej rządzący dali miesiąc czasu na przystosowanie się firmom i pracownikom, którzy w nich pracują.

,, - W damskiej ubikacji napisane jest «głupi kaowiec»”.

W końcu wakacje. Udało mi się dwukrotnie zaszczepić. Rząd promuje akcje szczepień na bilbordach hasłem: Ostatnia prosta. Hasło kojarzy mi się z prostą drogą na cmentarz. Może też dlatego ledwie połowę Polaków udaje się zaszczepić. Katastrofalne skutki tego zaniedbania zaczniemy odczuwać już w listopadzie. Nadmiarowych zgonów mamy już ponad 170 tysięcy od początku pandemii. Oficjalnych covidowych prawie tyle co w sąsiadujących Niemczech. Tyle tylko, że ich jest 82 mln. Nas 37 mln. Co ciekawe, Niemcy są też starsi od nas, bo przeciętny Schmidt ma 45 lat, a nasz Kowalski 42 lata. My jednak umieramy, bo nasz rząd zamiast sterować pandemią, walczy ze spadkami słupków sondażowych. Przelicza się na Nowogrodzkiej ludzkie życie na głosy wyborcze. Ich zwycięstwo kosztuje twoją rodzinę i znajomych życie.

,,- Ma pan bilet? – A pan ma? – A skąd mam mieć? – No. To wchodzimy”.

Lipiec

Ugruntowanie dziewcząt do cnót niewieścich ma być jednym z celów realizowanych w polskich szkołach. Doradca ministra Przemysława Czarnka stwierdził, że kierunki polityki oświatowej mają dotyczyć wychowania do życia w rodzinie, gdzie kluczowe ma być właściwe wychowanie kobiet: ,,Dziś obserwujemy w kulturze bardzo niebezpieczne zjawisko moralne, także religijne, pewnego zepsucia duchowego kobiety, polegającego na rozbudzeniu w kobiecie pychy, która się przejawia próżnością, zainteresowaniem wyłącznie sobą, egotyzmem, zwalczaniem obiektywnego porządku na rzecz widzenia siebie. Jeśli takie postawy się upowszechnią, to jednocześnie zabija się rodzinę, zamyka się na płodność. A przecież ludzie potrzebują domu pojętego nie tylko jako miejsce, lecz jako etos".

,,- Byliśmy ostatnio z żoną proszę pana… W Hali Mirowskiej…– Yyyy… Gdzie ja miałem aparat, Zorkę 5…i zrobiłem kilka zdjęć…”

Rząd idzie na totalną wojnę z mediami. Na szczęście przegraną. Minęły niecałe dwa miesiące, od kiedy poprzez nieudaną próbę wprowadzenia podatku medialnego próbowano podporządkować sobie pozostałe na polu bitwy, po przejęciu Polska Press przez Orlen i dogadaniu się z Solorzem odnośnie Polsatu, wolne media. Tym razem na celowniku znalazł się TVN należący do amerykańskiej grupy Discovery. Za miesiąc, po stanowczych reakcjach przedstawicieli Białego Domu, kolejny raz trzeba było wycofać się z operacji. Koncesja dla TVN 24 zostanie ostatecznie przyznana.

,,- Każdy może, prawda, krytykować, a mam wrażenie, że dopuszczanie do krytyki, panie, to nikomu… mmmm… Tak, nie… Nie podoba się. Więc dlatego z punktu mając na uwadze, że ewentualna krytyka może być, tak musimy zrobić, żeby tej krytyki nie było. Tylko aplauz i zaakceptowanie”.

Sierpień

Rząd wyżywi się sam. Przyznał sobie właśnie podwyżki. W środku kryzysu, przy inflacji wymykającej się spod kontroli. Przy rekordowym deficycie budżetu państwa poupychanym sprytnie w różnych instytucjach pozabudżetowych. Prezydent dostał podwyżkę 7 tysięcy zł. Premier, wicepremierzy, ministrowie, prezes KRRiTV, prezes IPN będą zarabiali odtąd 40% więcej. Marszałek Sejmu i Senatu 75% więcej. Posłowie i senatorowie i wiceministrowie 60% więcej.

,,- W tak pięknych okolicznościach przyrody… i tego niepowtarzalnej…Pani pozwoli i Pan również. Że skoczę po swoją żonę”.

Reasumpcja, prostytucja. Tymi arcypolskimi słowami mafia żoliborska zastępuje dziś obce dla nich, bo łacińsko-francuskie słowa jak instytucja, konstytucja. Na posiedzeniu Sejmu, gdy PiS przegrał głosowanie w sprawie odroczenia posiedzenia, grupa 30 posłów złożyła wniosek o jego reasumpcję. Marszałek Elżbieta Witek zarządziła 15-minutową przerwę. Ostatecznie trwała ona 2 godziny. Po jej zakończeniu ogłosiła reasumpcję głosowania i twierdziła, że zasięgnęła opinii pięciu prawników, którzy potwierdzili, że ten wniosek może być głosowany na tym samym posiedzeniu. Po czasie okazało się, że przynajmniej trzy z nich zostały wydane w… 2018 r. do innej sprawy. Ich autorzy nie kryją zdziwienia, bowiem dotyczyły one zupełnie innej sytuacji…

,, - Są trzy metody głosowania. Pierwsza przez aplauz. Znaczy, że wszyscy głosują. Druga metoda… Kulkami. Są kulki czarne i czerwone, które otrzymuje każdy głosujący… Yyyy… Przepraszam białe i czarne, które otrzymuje każdy głosujący… Czarna za – lub odwrotnie: czarna za… Yyyy… Czarna przeciw – biała za lub odwrotnie. Jest trzecia metoda przez podniesienie rąk. Ta metoda jest najdoskonalsza”.

Wrzesień

Zaczyna się kryzys na polsko-białoruskiej granicy. PiS, tak samo jak w przypadku pandemii czy Smoleńska, próbuje na trupach ugrać wzrost słupków sondaży wyborczych o parę procent. Od lat stosuje tą samą metodę, żeby podbić notowania. Kreuje zagrożenie. Wskazuje wroga. Faktorem może być narodowość: niemiec, rusek, francuz itp. Może być to religia. Może być orientacja seksualna: gender czy LBGT. Może być cokolwiek innego, nawet cykliści. Nie ma to znaczenia. Chodzi o jasne określenie wroga. Potem przekonują, że naród przed tym zagrożeniem obronią i słupki sondażowe rosną. By to zagrożenie podbić, Maciej Wąsik i Mariusz Kamiński organizują konferencję prasową z zoofilskim porno, gdzie cudzoziemca gwałci krowę.

,, - Proszę pana, ja jestem umysł ścisły. Mnie się podobają melodie, które już raz słyszałem. Po prostu. No… To… Poprzez… No reminiscencję. No jakże może podobać mi się piosenka, którą pierwszy raz słyszę”.

Awansowany w trybie pozakonkursowym przez Zbigniewa Ziobrę na stanowisko prokuratora Maciej W. spacerował nago i po pijanemu po Świdnicy. Wszedł nawet do sklepu nago, by zrobić zakupy. Okazało się, że to jego niejedyny wybryk. W przeszłości, podczas jednego ze szkoleń, spacerował niekompletnie ubrany po korytarzu hotelowym zaczepiając kobiety. Na oficjalnej imprezie za to przystawiał się do policjantki. Dostał za to oficjalnie naganę, ale postępowanie karne w tej sprawie zostało umorzone. Nie miało to żadnego znaczenia przy awansie. Ważne jest bowiem ślepe wykonywanie poleceń władzy. Wtedy można awansować i czuć się bezkarnym.

,,- Pytanie kolejne. Zatem. Jak się nazywa miasto nad Wisłą. Dla ułatwienia dodajemy, że jest to imię króla, który zostawił Polskę murowaną. (…) – Panie Kazimierzu! Ma pan klucz od kabiny? – Bardzo państwa proszę, nie podpowiadać. Bardzo proszę. – Kluczbork. – Odpowiedź prawidłowa: Kazimierz. –Roman”.

Październik

Milion euro dziennie, według orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Polska ma płacić na rzecz Komisji Europejskiej za to, że nie zawieszono Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego. Licząc razem z karą nałożoną na Polskę w sprawie kopalni Turów, to 1,5 mln euro dziennie. W przeliczeniu na złotówki to 7 mln. 1 sasin co 10 dni. Dodatkowo sędziowie niekonstytucyjnej izby od 2020 otrzymują 20751,10 złotych miesięcznie plus dodatek w wysokości 40% i funkcyjny w przypadku niektórych stanowisk.

„- Gdy ktoś z nas gimnastykuje się, reprezentuje naturę, więc tezę, jeśli ktoś z nas śpiewa, reprezentuje kulturę, więc antytezę. Chcąc stworzyć sztukę na naszą miarę, musimy zwiększyć w niej udział wysiłku fizycznego, a dla antytezy i duchowego. I to jest nowa strategia syntezy. I to jest nowa koncepcja sztuki”.

Wraca temat polexitu. Wracają też tysiące ludzi na ulicę. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepisy traktatu o Unii Europejskiej są niezgodne z polską ustawą zasadniczą. Orzekło 12 osób. Wszystkie dostały się do TK głosami PiS. Julia Przyłębska, magister prawa, prezes marionetkowego Trybunału Konstytucyjnego, odkrycie towarzyskie prezesa PiS, tym samym pozbawiła nas na kolejne miesiące pieniędzy z Krajowego Planu Odbudowy.

,,- Pytania są tendencyjne”.

Listopad

30-letnia Izabela zmarła w szpitalu w Pszczynie z powodu sepsy. Lekarze, zamiast dokonać aborcji, cierpliwie czekali na obumarcie płodu. To efekt orzeczenia zeszłorocznego wyroku pseudo-trybunału pani magister. Na ulicach znowu tłumy. Inna młoda kobieta usłyszała od lekarzy: Płody są zrośnięte na całej długości brzucha. Mają jedno serce, jedną wątrobę i wspólne naczynia. Nic nie da się zrobić. Nie da się ich rozdzielić. Ciąża może obumrzeć, ale nie wiadomo, kiedy to się stanie. Jeśli dzieci nawet urodzą się żywe, to umrą zaraz po narodzinach. Spytała się, co ma zrobić. Lekarze odpowiedzieli, że czekać. Odpowiedzieli, że nic nie mogą zrobić, że będzie lepiej dla pani, jeśli ciąża szybko obumrze.

,,- Ona ma w ogóle jakąś ogólną tendencję: kolka, wątroba, śledziona, noga.”

30-letni Łukasz Mejza, który dostał się do Sejmu z listy PSL po śmierci posłanki Fedak, od razu przeszedł do obozu władzy. W nagrodę został wiceministrem sportu. Ma w życiorysie handel maseczkami bez atestów w czasie pierwszej fali epidemii koronawirusa – tak twierdzi Wirtualna Polska. Ponadto wspólnicy zarzucają mu oszustwa i doprowadzenie firmy do upadku. Portal też twierdzi, że Mejza dostał 980 tys. zł dotacji unijnych od samorządu województwa lubuskiego, kiedy był radnym tamtejszego sejmiku. Robert Gwiazdowski przez sfałszowane podpisy poparcia w okręgach, w których odpowiedzialny za zbiórkę był Mejza (wtedy był w Bezpartyjnych Samorządowcach), nie zarejestrował list wyborczych w całym kraju. Teraz okazało się, że w przeszłości miał firmę medyczną, która miała się specjalizować w leczeniu ,,nowatorskimi” metodami chorych m.in. na raka, Alzheimera, Parkinsona i osobiście informował pacjentów o tym, że ich wyleczy. W sierpniu, jeszcze jako poseł niezrzeszony, Mejza został przez Prezydium Sejmu ukarany naganą za niezłożenie oświadczenia majątkowego.

,, – Bardzo mi przykro. Inżynier Mamoń jestem.– Bardzo mi przykro – Sidorowski”.

Grudzień

,,– Patataj… Patataj… Patataj…”

Wszystkie cytaty z kursywą są z filmu Rejs w reżyserii Marka Piwowskiego z 1970 roku. Scenariusz: Marek Piwowski, Janusz Głowacki

.

BARTŁOMIEJ AUSTEN

Były wiceprzewodniczący regionu pomorskiego Nowoczesnej, były kandydat Nowoczesnej na urząd Prezydenta miasta Gdynia, były koordynator powiatu Gdynia.

Koniec

DZIWNY ROK

DROBIAZGI

OLGA BRZEZIŃSKA

Nastąpił koniec świata, jaki znaliśmy. Wielu wieszczyło już wcześniej, że koniec nadejdzie, skrupulatnie wyliczając raz po raz kolejne możliwe daty, posługując się różnej maści proroctwami, patrząc w niebo lub zestawiając ze sobą matematyczne formuły i skomplikowane algorytmy. Może zapadną nieprzeniknione ciemności, może niebo się rozstąpi albo strawi nas ogień, przepowiadali. Nic z tych rzeczy.

Ten świat jest opętańczo piękny – nie dlatego, że jest, ale że ja go tak widzę.

Bohumil Hrabal

Stare chińskie porzekadło „Obyś żył w ciekawych czasach” pasuje jak ulał do kolejnego dziwnego roku, z którym powoli się żegnamy. Niektórzy twierdzą, że to raczej przekleństwo niż dobre życzenie i te „ciekawe” czasy pragną jak najszybciej puścić w niepamięć. Nic z tego, w walce pomiędzy status quo a rewolucją, ta druga zdecydowanie wygrywa, a zmiany, jakie przynosi, dalekie są od subtelności. Trudno się łudzić, że wracamy do normalności – zresztą, czym jest normalność? Czy do tej pory, zanim pandemia ścięła nas z nóg, byliśmy zadowoleni, szczęśliwi i pozbawieni lęku? Czy rzeczywiście chcemy, by wróciło to, co było? Kilkanaście miesięcy temu świat stanął na głowie, wywrócił do góry nogami nasze życie i skonfrontował z niespodziewanymi wyzwaniami. Nastąpił koniec świata, jaki znaliśmy. Wielu wieszczyło już wcześniej, że koniec nadejdzie, skrupulatnie wyliczając raz po raz kolejne możliwe daty, posługując się różnej maści proroctwami, patrząc w niebo lub zestawiając ze sobą matematyczne formuły i skomplikowane algorytmy. Może zapadną nieprzeniknione ciemności, może niebo się rozstąpi albo strawi nas ogień, przepowiadali. Nic z tych rzeczy. Koniec tego oswojonego i znanego świata przyszedł po cichu, zastał nas w codziennej krzątaninie, snuciu planów na przyszłość, w naszej zwyczajności. Jak u Czesława Miłosza, w „Piosence o końcu świata”:

W dzień końca świata

Pszczoła krąży nad kwiatem nasturcji,

Rybak naprawia błyszczącą sieć.

Skaczą w morzu wesołe delfiny,

Młode wróble czepiają się rynny

I wąż ma złotą skórę, jak powinien mieć.

W dzień końca świata

Kobiety idą polem pod parasolkami,

Pijak zasypia na brzegu trawnika,

Nawołują na ulicy sprzedawcy warzywa

I łódka z żółtym żaglem do wyspy podpływa,

Dźwięk skrzypiec w powietrzu trwa

I noc gwiaździstą odmyka.

A którzy czekali błyskawic i gromów,

Są zawiedzeni.

A którzy czekali znaków i archanielskich trąb,

Nie wierzą, że staje się już.

Dopóki słońce i księżyc są w górze,

Dopóki trzmiel nawiedza różę,

Dopóki dzieci różowe się rodzą,

Nikt nie wierzy, że staje się już.

Tylko siwy staruszek, który byłby prorokiem,

Ale nie jest prorokiem, bo ma inne zajęcie,

Powiada przewiązując pomidory:

Innego końca świata nie będzie,

Innego końca świata nie będzie.

Nie było wyjścia, trzeba było jakoś oswoić tą naszą małą apokalipsę. Różnie sobie z tym radzimy. Albo nie radzimy. Czekamy. Na gwałtu rety wymyślamy sposoby, aby odnaleźć się w nowej rzeczywistości. Zaklinamy ją. Albo przeklinamy. Cierpimy, martwimy się, boimy. Ale też szukamy jasnych stron, czegoś pozytywnego i optymistycznego. Wracamy do porzuconych marzeń, przyjaźni, aktywności. Z innej strony, bo można i tak na to patrzeć, w tym zawirowaniu dostaliśmy szansę przyjrzenia się temu, co już od dawna nas uwierało i zweryfikowania różnych aspektów naszego życia, sposobów działania, relacji i sensowności tego, czemu poświęcamy czas i uwagę.

Właśnie rozkręca się karuzela z podsumowaniami, rankingami i plebiscytami. Najlepsza książka, film, spektakl czy piosenka, człowiek roku – nominacje, wskazania, rekomendacje. Wracamy do ważnych wydarzeń – tych z pierwszych stron gazet i krzykliwych nagłówków, do sukcesów, ale i porażek, momentów przełomowych i krytycznych, które zdefiniowały ten nasz dziwny rok. Chętnie rozmawiamy o wielkich sprawach, abstrakcyjnych ideach, a umykają nam sprawy drobne, okruchy, mgnienia. Z nich buduje się nasz dzień, kolejne miesiące, lata. W Dzienniku końca świata Wojciech Bonowicz pisał: „Wiem, że są na tym świecie wielkie problemy, ale te wielkie zazwyczaj zaczynają się od małych: od braku szacunku dla tego, co blisko, w zasięgu wzroku, pod ręką i nogą”. W pamięci chętnie zagnieżdżają się doniosłe zdarzenia, wielkie emocje, mocne doświadczenia. A gdyby tak skierować uwagę na drobiazgi, te „pod ręką i nogą”? Jaki był ten rok dla ciebie? Co chcesz z niego zabrać i zapamiętać na dłużej? Zapytaj siebie – kiedy poczułeś się najmilej? Kto sprawił ci największą radość? Najsmaczniejsze śniadanie? Zdanie, które zapamiętasz na długo? Noc, którą najlepiej przespałeś? A pamiętasz moment, w którym poczułeś spokój i że wszystko będzie dobrze, nawet jeśli tylko przelotnie? Do jakiej piosenki zacząłeś spontanicznie i głośno śpiewać w samochodzie? A wtedy, kiedy słuchając muzyki w słuchawkach telefonu, poruszyłeś biodrami czekając na przejściu dla pieszych, bo poniósł cię rytm? Albo wtedy, gdy ocierałeś czoło po treningu i czułeś, że twoje ciało aż kipi z wdzięczności? Te wszystkie momenty, które teraz przywołane, wywołują uśmiech na twojej twarzy. Ile ich było, gdzie je przechowujesz, jak często do nich wracasz?

Nie jest łatwo patrzeć w te jasne miejsca, w których mieszka radość i wdzięczność. Bombardowani złymi wiadomościami, nękani kryzysami i troskami, jak siłą grawitacji staczamy się w dół czarnowidztwa, pesymizmu, bezsilności lub gniewu. Nie chodzi o to, żeby udawać, że zło nie dzieje się, ludzie nie przeżywają tragedii, że głupota i nienawiść nie panoszą się wokoło. Nie w tym rzecz, by stworzyć sobie iluzję szczęścia, odwracając wzrok od spraw bolesnych, trudnych i potrzebujących naszej uwagi. W Rzeźni numer pięć Kurt Vonnegut przywołuje słowa modlitwy wiszącej na ścianie gabinetu głównego bohatera powieści – o pogodę ducha, by godzić się z tym, czego nie można zmienić, odwagę, by zmieniać, co możliwe do zmiany i mądrość, aby umieć jedno od drugiego odróżnić. Możemy dokonać wyboru, czemu chcemy i możemy poświęcić uwagę. Zdecydować, co leży w naszej sferze wpływu i możliwości i wziąć odpowiedzialność za swoje zaangażowanie.

Jak zachować spokój ducha w dziwnym roku, w dziwnym świecie? Jak przestać się zamartwiać i karmić strachem? Jak nie ugiąć się pod naporem ponurych, tragicznych, przerażających wiadomości? Zostałby bogaczem ten, który by podał uniwersalną receptę na szczęśliwe, spokojne i dobre życie. Tymczasem każdy z nas szuka na własną rękę. Ja na przykład wybrałam dietę – i to nie z tych, które biją rekordy popularności w noworocznych postanowieniach, ale dietę dla umysłu, serca i ducha. Karmię się wspomnieniami dobrych, czułych, pięknych drobiazgów, które wypełniły mój rok i dzięki którym, jak u Hrabala: „Ten świat jest opętańczo piękny – nie dlatego, że jest, ale że ja go tak widzę”.

OLGA BRZEZIŃSKA

Menedżerka i promotorka kultury, prezeska Fundacji Miasto Literatury, dyrektor programowa Festiwalu Miłosza i Dni Tranströmerowskich. Absolwentka UJ, SGHi Leadership Academy for Poland. Pomysłodawczyni, współtwórczyni i producentka wydarzeń literackich, muzycznych, teatralnych oraz programów edukacyjnych. Laureatka Stypendium Twórczego Miasta Krakowa (2018).

Koniec

ROZMÓWKI POLITYCZNE

ROZMÓWKI POLITYCZNE

PIS CZYLI PRZEKRĘT I SZMAL

Z POSŁAMI MICHAŁEM SZCZERBĄ I DARIUSZEM JOŃSKIM ROZMAWIA JAROSŁAW MAKOWSKI

Jarosław Makowski: Jakiś czas temu za sprawą moich gości nagłówki portaliinternetowych krzyczały, że posła można kupić za trzydzieści pięć tysięcy. Oczywiścieposła, który gwarantuje większość obecnemu rządowi. Po ile dzisiaj chodzi poseł wsejmie, żeby utrzymać większość w rządu PiS?

Michał Szczerba: Trudno powiedzieć, natomiast już się pojawiła plotka w kuluarachsejmowych – mianowicie ile będzie kosztowało zatrzaśnięcie się posła w toalecie przygłosowaniu odrzucenia ustawy akcyzowej, bo też taki cennik już podobno funkcjonuje.Oczywiście, posła PiS-u.

Dariusz Joński: To jest trochę tak, że jak się patrzy na PiS, to ta cena rośnie wprostproporcjonalnie do spadku sondaży Prawa i Sprawiedliwości. Im niższe sondaże, tym ta cenajest wyższa, a niższe sondaże są oczywiście spowodowane różnymi rzeczami – między innymi aferami, drożyzną, tym, co się dzieje w pandemii i jak sobie rząd nie radzi. Ale coraz więcej posłów PiS-u widzi, że to jest jakaś przestrzeń. Ci, którzy są tutaj czasami trzecią, czwartą, piątą kadencję, jak się z nimi rozmawia poza kamerą, mówią, że są być może ostatni raz, no i wpadają na pomysł, jak tutaj postawić Jarosława Kaczyńskiego pod ścianą i wyciągnąć z kasy publicznej najwięcej dla siebie.

W zasadzie nie ma dnia, żebyśmy nie czytali o pośle, który dał się skorumpować,albo o ministrze obecnego rządu, albo wręcz całych rodzinach. Czy nie macie poczucia,że w dużym stopniu społeczeństwo uodporniło się na te wiadomości. Kiedyś standardyżycia publicznego były wyższe. Gdyby to, co wy robicie, ujawniając tę skalękumoterstwa w rządzie, w spółkach skarbu państwa, to w przeszłości oznaczałoby„wylot” z życia publicznego. Dzisiaj codziennie czytamy te informacje, robiciekonferencja, pokazujecie skalę nepotyzmu i w zasadzie się nic się nie dzieje?

Michał Szczerba: Mam przekonanie, że gdzieś tam jednak nawet do elektoratu pisowskiegodocierają te informacje. Tak było z aferą respiratorową. Mieliśmy bardzo często z Darkiemtakie informacje zwrotne z elektoratu PiS: „Ci nasi podczas pandemii kradli na potęgę” i że„Te respiratory nie dotarły, a kasa została wyprowadzona”. Mówiąc bardzo wprost, w tej chwili mamy już do czynienia z wyczerpaniem definicji kraju wielkiej korupcji. To partykularyzmy decydują o tym, czy ktoś dostanie stanowisko, zamówienie, dotację, kontrakty… Widzieliśmy i udowodniliśmy również z Darkiem, w jaki sposób PiS kupuje, chociażby nacjonalistów, neofaszystów dotacjami zw środków podległych ministrowiGlińskiemu.

Dariusz Joński: Kiedyś to było Prawo i Sprawiedliwość. Odnoszę wrażenie, że corazbardziej, jak się słucha ludzi na ulicach, to ten skrót coraz inaczej rozszerzają jako Przekręt iSzmal, bo pieniądze są dla tych ludzi najważniejsze, a dopiero dalej jakiś rozwój Polski, jakiśpomysł na Polskę, na gospodarkę, na wszystko, co się tu dzieje, na walkę z pandemią. Ja siętu zgadzam z Michałem, chociaż dodam jeszcze, że nie bez kozery PiS w pierwszej kolejnościzrobił skok na Trybunał, ale też na publiczne media, a w dalszym skoku i dłuższym też na teniepubliczne w przypadku prasy. Może by do części społeczeństwa to nie docierało w ogóleco my mówimy, bo przecież to o czym my rozmawiamy to państwo ani nie obejrzycie, ani nieusłyszycie w żadnym tak zwanym publicznym medium. Jakby ktoś oglądał tylko TVP Info,słuchał radiowej jedynki i trójki i dzisiaj nas posłuchał, to by się zapytał, o czym my tu wogóle mówimy, bo przecież świetnie sobie radzimy z pandemią, mamy najlepszy na świecierozwój gospodarczy i dodatkowo przecież oni są nieskazitelni, są uczciwi, wszystko jest wporządku. Więc my pokazujemy, ale oczywiście też pracujemy nad tym, żeby docierać domniejszych miejscowości nawet z tą informacją, ale to jest zadanie nie tylko nas, ale całejopozycji, żeby ta informacja trafiała tam bezpośrednio.

Jaki obraz państwa wyłania się z waszych kontroli? Gdybyście mogli opowiedzieć, jakiepaństwo zbudował PiS?

Michał Szczerba: Przede wszystkim to są działania bez żadnego tryby, to są działania częstoo charakterze przestępczym, które są pod parasolem ochronnym organów ścigania, alerównież służb. Pamiętacie państwo również to oświadczenie wicepremiera Kaczyńskiego,który przed decyzją prokuratury o umorzeniu postępowania w sprawie respiratorów iodpowiedzialności Szumowskiego i Cieszyńskiego wydał oświadczenie, że on nie dostrzegażadnych nieprawidłowości w tym zakupie. Rzecznik resortu zdrowia wielokrotnie kłamał,można powiedzieć, że jest patologicznym kłamcą, mówiąc: „Skarb Państwa nie straci na tymzakupie ani złotówki”. Stracił, co udowodniliśmy z Darkiem, pięćdziesiąt milionów złotych.To tak, jakby ktoś wyprowadził pięćdziesiąt milionów i do tej pory ani handlarz bronią, ani decydenci z ministerstwa zdrowia nie mają postawionych zarzutów. To jest obraz państwa wruinie, jeśli chodzi o standardy, przyzwoitość i legalność działań.

Dariusz Joński: Państwo budowane przez PiS to niewątpliwie państwo, które jest budowaneprzez nich dla swoich, to znaczy oni nie ponoszą żadnych konsekwencji, odpowiedzialności,przynajmniej tak im się wydaje. Oczywiście do czasu. Mało kto wie, że cały czas obowiązujeustawa, która na przykład daje im możliwość zamawiania z wolnej ręki w czasie pandemiiwszystkiego, co chcą bez ustawy o zamówieniach publicznych. Myśmy pokazywali jakrespiratory, maseczki, jak to wszystko „chodziło”, jak te pieniądze były wyprowadzane przezhandlarza bronią, instruktora narciarstwa i jego kolegę. Nikt nie ponosił za to odpowiedzialności. Ani ci ludzie, którzy wyprowadzili, ani ci, którzy podpisywali. Mało tego, ci, którzy podpisywali, dostali inne intratne funkcje w rządzie, między innymi pan minister Cieszyński, który odpowiada teraz za restrukturyzację. Chcę powiedzieć, że to jest państwo, które jakby jest stworzone dla tych, którzy nim dziś rządzą: cwaniaków. Wszyscy inni się tam nie mieszczą i jednocześnie mają być wyrzuceni poza nawias. To jest też państwo, które nienawidzi elit, nienawidzi ludzi wykształconych, a więc nauczycieli, lekarzy, które nie wyobraża sobie, żeby ci ludzie dalej w jakikolwiek sposób funkcjonowali w tym państwie, a więc ograniczenie tych wszystkich klas, grup społecznych, które także budują kraj. To chyba pierwszy rząd, który tak podzielił społeczeństwo.

Czy rozmawiając z politykami partii władzy masz takie poczucie, że oni wiedzą, iż dokonują przestępstwa, wiedzą, że kradną publiczne pieniądze, wiedzą, że biorą udziałw rozmaitego typu machlojach – i pomimo tego tak robią?

Dariusz Joński: Wielu z nich na tych najwyższych szczeblach po prostu tkwi w tym i liczyna to, ze jeśli to zrobi, jeśli będzie budowało to państwo, to „państwo PiS-u” ich ochroni.Przykład z ostatnich lat pokazuje, że żadnemu z nich włos z głowy nie spadł. Ale jak jużpopatrzymy na dyrektorów i pracowników, to tutaj mamy do czynienia z ludźmi, którzy majątego wyobrażenie, bo przeżyli niejednego ministra, niejednego wiceministra i wiedzą, żewszystkiego nie podpiszą, znają odpowiedzialność za to, co robią. My mówimy tutaj o tejczapie, znaczy o kancelarii Prezesa Rady Ministrów, o ministrach, którzy jakby czują siębezkarni i myślą, że im wszystko wolno i myślą, że ich nikt z tego nigdy nie rozliczy, bo mająprokuraturę, myśmy z Michałem złożyli mnóstwo wniosków do prokuratury i nic. Po rokuczasu od afery respiratorowej nie wróciło pięćdziesiąt milionów. Pojechaliśmy do prokuratora generalnego, do prokuratury krajowej. Dowiedzieliśmy się, że przesłuchano kilka osób iwszystko. Nic się z tym nie stało, oni się śmieją w twarz i tak jak mówię, do czasu. Myślę, żeten czas im się kończy, bo widzimy, jak każdego dnia spiętrzają się problemy polityków PiS-u, ale to zadaniem opozycji jest rozliczenie tego wszystkiego. Jak spotykamy kogoś na ulicyto wszyscy mówią: „No, ale rozliczycie to?”

Poseł Joński zwrócił uwagę na ciekawy moment – na relację decydenci polityczni aurzędnicy. Wy też spotykacie się z urzędnikami. Oni mogą blokować pewne rzeczy, czyteż bronić standardów i procedur, które gwarantują przejrzystość, które są solą każdejliberalnej demokracji. Czy tutaj widzisz jakiś rodzaj nadziei, jeśli mogę tak powiedzieć,na to, że jednak urzędnicy państwowi, korpus urzędniczy, stara się blokowaćzachowywać standardy i procedury, które ignorują ich przełożeni?

Michał Szczerba: Jeżeli gdzieś widzę jakąś jaskółkę nadziei to w tym, że bardzo duża grupaurzędników państwowych odchodzi z ministerstw. Jak odchodzą to się bardzo częstokontaktują z nami i mówią, że po prostu już nie dawali rady, już po prostu nie chcieliśmy tegoautoryzować. Dam przykład słynnej umowy na respiratory. Do nas przychodzili różniurzędnicy, wzywaliśmy ich. Można powiedzieć, ze z Darkiem mieliśmy swój gabinet wministerstwie zdrowia, gdzie ich odpytywaliśmy. Przyszedł do nas dyrektor biura prawnego.Myśmy wzięli tę umowę, którą wcześniej analizowaliśmy z prawnikami. Pytam panadyrektora: „Panie dyrektorze, jak to jest możliwe, że pan przygotował taką umowę, która wżadnym miejscu nie zabezpiecza interesów Skarbu Państwa?” On, patrząc nam prosto wtwarz mówi: „Ale myśmy tej umowy nie przygotowywali”. Co to oznacza? Zdajemy sobieteraz sprawę, że tę umowę, którą podpisał minister zdrowia na kwotę kilkuset milionówzłotych, ona nie powstała w ministerstwie zdrowia. Nie tylko handlarz przyszedł tam bezżadnego trybu, bez przetargu, ale przyniósł własną umowę, którą podpisał minister. Topokazuje, jaki jest poziom w tej chwili standardu państwa. Druga rzecz, bardzo ważna. WPiS-ie pojawia się zawiść i zazdrość. Są ci, którzy się w ciągu ostatnich sześciu latmaksymalnie się wzbogacili, pisowskie rodziny nowobogackich i są ci, którzy stali z boku isię nie załapali. Oni coraz bardziej się upominają o swoje, jadą bez trzymanki. Dlatego jestkonieczna współpraca kontroli poselskich, mediów, wszystkich watchdogów, bo to, z czymbędziemy mieli do czynienia przez najbliższe dwa lata, to będzie zmasowana kradzieżnaszego wspólnego majątku.

Mamy obraz państwa, w którym nie obowiązują procedury. Moje pytanie teraz do was:mając tę wiedzę, znając te mechanizmy, czy macie też receptę? Co należałoby zrobić,kiedy przyjdzie każda kolejna władza, niezależnie kto będzie rządził, żeby nigdy jużwięcej tego typu machlojek nie można było robić?

Michał Szczerba: Przede wszystkim trzeba wyjaśnić obecne zło, trzeba je rozliczyć i albofunkcja specjalnego prokuratora, który będzie zajmował się korupcją i który rozliczywszystkie sprawy, które po kolei były umarzane przez pisowską prokuraturę, albo komisjaśledcza, która pokaże klasie politycznej i opinii publicznej, jak nie powinno wyglądaćpaństwo. Dopiero wtedy będziemy mogli zaproponować nowe rozwiązania, nowe standardy,Do tej pory, co powiedział Darek, obowiązuje tak zwana ustawa o bezkarności.

Dariusz Joński: Myślę, że tak długo będzie się ten proceder dział, jak długo na czeleprokuratury, która jednak, co by nie mówić, ma sprawdzać i ewentualnie składać wnioski dosądu o ukaranie, również urzędników – a więc jak długo będzie tam polityk. Rozdzieleniefunkcji Prokuratora Generalnego od Ministra Sprawiedliwości jest moim zdaniem pierwszymkrokiem, żeby w ogóle o czymkolwiek rozmawiać. To nie może być tak, że nie będzie Ziobry,będzie ktoś inny i będzie tak samo mówił: „A naszych to bierzemy pod parasol i nikomu niezrobimy krzywdy”. Każdy, kto ukradnie złotówkę, musi za to odpowiedzieć. Zero tolerancjidla złodziejstwa. To są publiczne pieniądze i nie można wydawać na prawo i lewo poza żadnąkontrolą. Chcę powiedzieć odnośnie samych urzędników, bo przecież nie tylko chodzimy poministerstwach. Jesteśmy miło zaskoczeni, kiedy wchodzimy do Najwyższej Izby Kontroli,oni przeżyli naprawdę wielu prezesów, wiceprezesów z jednej i z drugiej strony scenypolitycznej – ci ludzie dalej pracują, de facto uzasadniają też to, co myśmy zrobili przezostatnie miesiące. Oczywiście miło się czyta, jeśli te informacje i dane się potwierdzają, alepokazują, że jeśli nie ma politycznego działacza nad urzędnikami, daje im się pełną swobodę,żeby kontrolowali, sprawdzali, żeby przygotowywali umowy, przetargi, to oni są w stanie torobić. I to robić dobrze.

MICHAŁ SZCZERBA

Polityk, samorządowiec, poseł na Sejm VI, VII, VIII i IX kadencji.

DARIUSZ JOŃSKI

Polityk i samorządowiec, w 2010 zastępca pełniącego funkcję prezydenta Łodzi, poseł na Sejm VII i IX kadencji.

JAROSŁAW MAKOWSKI

Filozof, publicysta, szef Instytutu Obywatelskiego, think tanku Platformy Obywatelskiej, samorządowiec, radny miasta Katowice, były radny Sejmu Śląskiego, miejski aktywista, pomysłodawca katowickiego stowarzyszenia BoMiasto, założyciel i redaktor kwartalnika „Instytut Idei”. Autor między innymi: „Wariacje Tischnerowskie” (2012), „Pobudka Kościele” (2018) oraz „Kościół w czasach dobrej zmiany” (2021, wydawnictwo Liberte!)

Koniec

ZIELONY LIBERALIZM

ZIELONY LIBERALIZM

NIE TYLKO ORGANIZACJE POZARZĄDOWE. KTO MOŻE ZAKOŃCZYĆ PRZEMYSŁOWĄ HODOWLĘ ZWIERZĄT

DOBROSŁAWA GOGŁOZA

Nie ma obecnie wątpliwości co do poziomu świadomości zwierząt, które masowo trzymane są w zupełnie nienaturalnych i powodujących olbrzymi stres oraz cierpienie warunkach. Do tego sama skala hodowli jest tak wielka, że mając choć minimum empatii, nie sposób przejść wobec niej obojętnie.

Działanie na rzecz zwierząt hodowlanych jest satysfakcjonujące, ale i trudne. Produkcja zwierzęca w hodowlach przemysłowych jest jednym z największych etycznych wyzwań współczesności. Nie ma obecnie wątpliwości co do poziomu świadomości zwierząt, które masowo trzymane są w zupełnie nienaturalnych i powodujących olbrzymi stres oraz cierpienie warunkach. Do tego sama skala hodowli jest tak wielka, że mając choć minimum empatii, nie sposób przejść wobec niej obojętnie.

Poza cierpieniem zwierząt hodowla przemysłowa dotyka również wielu innych obszarów, które są dla ludzi ważne: wysokie spożycie mięsa jest związane z szeregiem chorób cywilizacyjnych, wycinką lasów i zmniejszaniem bioróżnorodności, antybiotykoopornością i wzrostem ryzyka pandemii. Produkcja zwierzęca odpowiada też za dużą część światowej produkcji CO2 i tym samym wpływa na zmianę klimatu. Problem jest więc nie tylko olbrzymi, ale i bardzo złożony, a przez to trudny do rozwiązania. Rozpoczynając zmagania na dowolnym jego odcinku, łatwo docieramy do miejsc, w których nasz odcinek łączy się z kolejnymi zależnościami o charakterze ekonomicznym, kulturowym czy politycznym.

Z drugiej strony ta wielowymiarowość problemu sprawia, że osoby o bardzo różnych kompetencjach i zainteresowaniach mają możliwość włączenia się w pracę nad zakończeniem przemysłowej hodowli zwierząt. Niektóre opcje w tym względzie są zdecydowanie bardziej popularne niż inne, warto więc przyjrzeć się uważniej tym mniej intuicyjnym, ponieważ mogą być szansą dla osób, które obecnie nie widzą dla siebie miejsca w ruchu działającym na rzecz zwierząt.

Wolontariat nie dla każdego

Pierwszym impulsem wielu osób, które chcą zaangażować się w pomoc zwierzętom hodowlanym, jest wspieranie organizacji pozarządowych – najchętniej poprzez zatrudnianie się w nich, albo wolontariat. Jest to krok bardzo wartościowy, bo wiedza, kompetencje, albo po prostu dodatkowa para rąk do pracy, są zawsze dużą pomocą. Jednak nie dla wszystkich osób krok ten jest możliwy do wykonania, a co istotniejsze, nie zawsze jest on najlepszy. Praca w organizacjach pozarządowych wiąże się z reguły ze stosunkowo niskimi zarobkami. Liczba osób, które organizacje są w stanie zatrudnić czy efektywnie zaangażować w ramach wolontariatu, również jest ograniczona. Do tego nie wszystkie umiejętności będą najlepiej wykorzystywane właśnie w NGO-sach, a część osób może najzwyczajniej nie być w stanie znaleźć dobrej organizacji dla siebie, albo nie mieć wystarczającej ilości wolnego czasu, żeby móc zostać wolontariuszem i wolontariuszką bez ciągłych wyrzutów sumienia, że nie dają z siebie tyle, ile powinni.

Możliwością wsparcia, o której zapomina zbyt wiele osób rozważając pomoc organizacjom pozarządowym, jest po prostu przekazywanie darowizn. W przypadku NGOsów działających na rzecz zwierząt hodowlanych takie wsparcie jest szczególnie istotne, ponieważ ciężko im rywalizować o środki z organizacjami pomagającymi ludziom. Warto mieć na uwadze, że do organizacji zajmujących się zwierzętami trafia niewielka część ogółu darowizn, a te, które do nich trafiają, są przeznaczane w większości na pomoc zwierzętom domowym, takim jak psy i koty. Na wsparcie działań na rzecz zwierząt gospodarskich wydawane są stosunkowo niewielkie środki, pomimo tego, że hodowla przemysłowa prowadzi do olbrzymiej skali cierpienia, a jej skutki wpływają też bardzo negatywnie na życie ludzi.

Przekazywanie darowizn wydaje się często mniej wartościową formą pomocy, ale jest to intuicja bardzo błędna. Jest wiele bardzo wartościowych działań, które organizacje są w stanie wykonać, mając do dyspozycji niewielką ilość osób, ale za to pokaźny budżet, a nawet akcje oparte na zaangażowaniu dużej ilości uczestników i uczestniczek - takie jak demonstracje – wymagają wielu środków na zapewnienie odpowiedniej infrastruktury, promocję i działania towarzyszące.

Zarabianie, żeby dawać

Pomaganie przez przekazywanie pieniędzy nie musi też oznaczać okazjonalnego wpłacania 100 złotych na wybraną organizację. Coraz więcej osób decyduje się z dawania uczynić istotną część swojego życia i tożsamości. Jedną z koncepcji, która została spopularyzowana dzięki działaniom ruchu efektywnego altruizmu (ruchu społecznego, który zajmuje się badaniem i promowaniem najbardziej skutecznych sposobów czynienia dobra) jest „zarabianie by dawać” (ang. „earning to give”) – świadome maksymalizowanie swoich możliwości zarobkowych, w celu przekazywania istotnej części przychodów na cele dobroczynne.

Rozpowszechnianiem tej formy pomocy zajmuje się między innymi organizacja Giving What We Can^1, założona w 2009 roku w Oxfordzie przez filozofa Toby’ego Orda. Członkinie i członkowie organizacji publicznie deklarują oddawanie co najmniej 10% swoich przychodów na cele najskuteczniejszych organizacji pozarządowych. Publiczna deklaracja towarzysząca przekazywaniu pieniędzy jest ważną częścią tej formy aktywizmu, ponieważ działaczom zależy również na promowaniu dobroczynności oraz promowaniu samego wpłacanie darowizn jako ważnej części czynienia dobra.

Wiedząc, że nie każda osoba jest w stanie podjąć pracę w organizacji pozarządowej działającej na rzecz zakończenia przemysłowej hodowli zwierząt, czy nawet oferować jej swój czas i umiejętności wolontariacko, myślenie w kategoriach „zarabiać by dawać” ma dużą wartość, bo znacząco zwiększa ilość opcji, które możemy brać pod uwagę, chcąc mieć istotny wkład w rozwiązanie tego problemu. Może to być również dobra podstawa do czerpania dodatkowej przyjemności i satysfakcji z pracy, która jest zgodna z naszymi predyspozycjami i wykształceniem. Nadwyżki finansowe można wydawać na różne rzeczy, ale niewiele z nich da nam taką frajdę, jaką dać może świadomość ratowania życia.

Zmniejszanie ryzyka

Do sposobów na odchodzenie od przemysłowej hodowli zwierząt, który jest bardzo interesujący, ale jeszcze nie wystarczająco popularny w Polsce, jest szczególny przypadek tzw. dywestycji, który skupia się na odsuwaniu inwestycji od firm, których działanie jest związane z hodowlą zwierząt lub w inny sposób szkodzi planecie. Ten rodzaj zarządzania zasobami finansowymi upowszechnił się dzięki inwestorom, którzy odsuwali swoje pieniądze od wydobycia węgla i innych paliw kopalnych. Jak podaje The Financial Times, w 2014 roku 180 instytucjonalnych inwestorów zdecydowało się wycofać swoje aktywa z sektora brudnej energii^2. W 2019 roku ta liczba wzrosła do 1100 podmiotów, które wspólnie zarządzają aktywami o wartości 11 bilionów dolarów. W 2021 roku Forbes informuje już o 1200 funduszach z 16 krajów, zarządzającymi łącznie 40 bilionami dolarów^3. Misją inwestorów zrzeszonych w Institutional Investors Group on Climate Change (IIGCC) jest mobilizacja kapitału na rzecz globalnej transformacji niskoemisyjnej oraz zapewnienie odporności inwestycji i rynków w obliczu zmian klimatycznych.

W swoich dążeniach do prowadzenia zeroemisyjnych portfoliów, rosnąca liczba inwestorów przygląda się coraz uważniej także hodowli przemysłowej. Zmiany klimatyczne są tu ważnym argumentem, ale nie jedynym, który sprawia, że inwestycje w hodowle przemysłową są po prostu złe. Ostatnie dwa lata bardzo dobitnie pokazały jak głęboki kryzys może wywołać pandemia, a warto pamiętać, że epidemiolodzy od wielu lat ostrzegali, że hodowla przemysłowa zwierząt jest jednym z głównych zagrożeń pandemicznych^4. Między innymi dlatego, że duże zagęszczenie zwierząt sprzyja mutacjom, a jednocześnie niska odporność zwierząt trzymanych w nienaturalnych warunkach wymusza wysoki poziom zużycia antybiotyków i innych lekarstw na fermach, co z kolei prowadzi do coraz większego problemu antybiotykooporności.

Równie istotnym czynnikiem ryzyka dla inwestorów są też zmieniające się postawy konsumenckie. Oprócz wzrostu zainteresowania dietami roślinnymi, który stymuluje innowacje w obszarze produkcji żywności, coraz większa ilość konsumentów jest żywotnie zainteresowana podnoszeniem poziomu dobrostanu zwierząt hodowlanych. Z tego też względu kolejne firmy wycofują się z używania jajek klatkowych, futer ze zwierząt, czy kurczaków z najbardziej intensywnych hodowli. Wszystko wskazuje na to, że ten trend będzie nabierał na znaczeniu, a towarzyszyć mu będą coraz dalej idące krajowe i międzynarodowe regulacje – zarówno prawne, jak i wewnątrz-organizacyjne, dobrowolnie przyjmowane przez sklepy, restauracje i sieci hoteli.

Nurt dywestycji w obszarze hodowli przemysłowej zwierząt rozpoczął się później niż ten w obszarze paliw kopalnych, ale rozwija się równie dynamicznie. Najistotniejszą siecią inwestorów odwracających się od wspierania produkcji zwierzęcej jest Farm Animal Investment Risk & Return (FAIRR)5, założona w 2015 roku przez Jeremy’ego Collera. Sieć skupia obecnie inwestorów o łącznej wartości zarządzanych aktywów szacowanej na 45 bilionów dolarów. FAIRR publikuje liczne raporty na temat ryzyka finansowego związanego ze wspieraniem hodowli przemysłowej zwierząt, oraz stale pozyskuje nowych członków.

Wpływ przez skalę

Wiele osób, którym leży na sercu dobro świata, trafia do organizacji pozarządowych. W obliczu problemów o dużym stopniu skomplikowania i olbrzymiej skali, warto szukać dla nich rozwiązań także tam, gdzie istnieje największy potencjał innowacyjności i skalowalności. Takim miejscem jest biznes.

Ela Madej, partnerka w 50 Years VC (funduszu inwestycyjnym skupiającym się na startupach mających dużą szansę na pozytywny wpływ na świat) w swojej prelekcji na temat nowoczesnych technologii jako narzędzia altruizmu stwierdziła, że jej firma wierzy, że “niektóre z największych problemów świata mogą i powinny być postrzegane jako okazje biznesowe, kiedy to rynek czeka na technologię lub na spadek kosztów”6.

Taką okazją jest z pewnością rosnący rynek alternatyw dla mięsa, mleka, skór i innych produktów pochodzenia zwierzęcego. Prognozy rozwoju dla tego sektora są bardzo optymistyczne, na co składają się również analizy wskazujące, że alternatywy dla mięsa będą stopniowo wypierać z rynku mięso pochodzące z uboju zwierząt. Podczas niedawnej debaty „Żywność roślinna – nowe produkty, nowa konsumpcja”, Igor Sadurski – współzałożyciel polskiej marki Bezmięsny opowiadał o rozwoju swojej firmy: „Rośliśmy i rośniemy od 100 do 300% rok do roku. Rynek roślinnych zamienników produktów spożywczych jest wart mniej więcej 600 mln zł w Polsce”7. Bezmięsny wystartował w 2015 roku i jest jednym z najprężniej rozwijających się polskich producentów alternatyw dla mięsa. Marka jest już obecna również zagranicą pod nazwą Plenty Reasons.

Sukces Bezmięsnego nie jest odosobniony. W Polsce nadal jednak jest miejsce dla nowych firm działających w obszarze alternatyw dla produktów pochodzenia zwierzęcego, zaś zainteresowani nim inwestorzy mogą myśleć zarówno o produktach kierowanych bezpośrednio do konsumentów, jak i półproduktach, które trafiają do sektora HoReCa. Szanse są nie tylko w samym sektorze produkcji żywności, ale również w technologiach, które usprawniają logistykę lub komunikację z klientami. Jak w każdym dynamicznie rozwijającym się sektorze, najlepszy moment na założenie firmy był kilka lat temu, ale kolejny dobry moment jest właśnie teraz.

W związku z olbrzymim potencjałem do uzyskiwania efektu skali, oraz dużym polem do popisu dla innowacyjnych rozwiązań, jakie daje środowisko biznesowe, byłoby wielką stratą dla świata, gdyby utalentowane i doświadczone osoby, którym zależy na poprawianiu losu zwierząt hodowlanych, brały pod uwagę wyłącznie pracę w organizacjach pozarządowych. W dynamicznie rozwijających się polskich i zagranicznych firmach jest również stałe i duże zapotrzebowanie na talent połączony z chęcią naprawiania świata.

Wyrównywanie szans

Ważnym politycznie wyzwaniem, z którym trzeba się będzie zmierzyć na drodze do budowania bardziej zrównoważonego systemu produkcji żywności, są różnego rodzaju dopłaty, których głównymi beneficjentami są właśnie przemysłowe hodowle zwierząt.

Pomimo głośnych postulatów obniżania śladu węglowego na terenie UE oraz takich inicjatyw jak Europejski Zielony Ład, Wspólna Polityka Rolna jest najwyższą pozycją w budżecie unijnym, a znaczna część unijnych dopłat trafia do największych hodowców zwierząt. Z analizy Włodzimierza Gogłozy zawartej w jego wykładzie „What is the EU Common Agricultural Policy and Why you should CARE?“8 wynika, że system dopłat w ramach Wspólnej Polityki Rolnej wręcz wspiera konsolidację mniejszych producentów w wielkie megafermy, a więc w jakimś stopniu przyczynia się do intensyfikacji produkcji zwierząt. Dodatkowo, wbrew obiegowym opiniom na temat wysokiego poziomu dobrostanu na fermach w Europie, kontrole unijne na fermach są bardzo rzadkie, zwykle zapowiadane z wyprzedzeniem, kary za naruszenia prawie nie istnieją, a większość zwierząt hodowanych na fermach jest wyjęta z przepisów zapewniających ogłuszenie przed śmiercią.

Dopłaty i subwencje nie są jedynymi przykładami politycznych działań, które aktywnie wspierają przemysłową hodowlę zwierząt. Lobbing dużych producentów żywności sprawił, że regulowane są też niektóre nazwy produktów. Od dłuższego czasu mleko sojowe można nazywać tylko napojem sojowym, pomimo tego, że jest w stanie zastępować mleko krowie we wszystkich tradycyjnych zastosowaniach kulinarnych. Regularnie powracają też próby dalszego wpływania na możliwość stosowania słów kojarzonych z produktami mięsnymi do nazywania ich roślinnych zamienników. Są to działania celowe, mające szkodzić konkurencji ze strony producentów alternatyw dla mięsa i innych produktów odzwierzęcych.

Wyrównywanie szans dla produktów alternatywnych dla tych, które pochodzą z przemysłowej hodowli zwierząt, to bardzo ważny politycznie cel, który ma szansę znaleźć poparcie u osób reprezentujących bardzo różne opcje światopoglądowe. Nawet środowiska reprezentujące rolników powinny w końcu dostrzec szansę jaka tkwi w produkcji i przetwórstwie białek roślinnych. Długofalowo bardziej opłacalne będzie antycypowanie trendów konsumenckich, zamiast usilnych prób utrzymywania status quo. Taką próbę zresztą podjęto przy okazji wprowadzania unijnego zakazu stosowania klatek bateryjnych w hodowli kur – kiedy polscy rolnicy ociągali się z wymianą klatek na ulepszone, niemieckie sieci handlowe zapowiedziały, że w przypadku niedostosowania się do wyższych standardów dobrostanu, przestaną kupować jajka z Polski.

Przyłączysz się?

Jeżeli ktoś zgodzi się, że zakończenie hodowli przemysłowej zwierząt jest jednym z najważniejszych wyzwań z jakimi będziemy mierzyć się za naszego życia, to sposobów na włączenie się w pracę nad tym wyzwaniem jest wiele i jestem przekonana, że każda i każdy jest w stanie mieć znaczący wkład w rozwiązywanie tego problemu. Warto też podjąć taką próbę, bo oprócz tego, że robimy to dla innych – w tym przypadku dla miliardów czujących i inteligentnych istot, które spędzają całe swoje życie w zamknięciu – robimy to również dla siebie. Nie tylko dlatego, że hodowla przemysłowa zwierząt zagraża naszej przyszłości. To nieprawda, że szczęścia nie można kupić - hojność i altruizm sprawiają, że jesteśmy szczęśliwsi, więc wszystko zależy od tego, jak wydajemy nasze pieniądze^9.

Przypisy:

1 givingwhatwecan.org

2 https://www.ft.com/content/4dec2ce0-d0fc-11e9-9

9a4-b5ded7a7fe3f

3 https://www.forbes.com/sites/jamesconca/2020/

09/07/managers-of-40-trillion-make-plans-to-decarbonize-the-world/#3015a0575471

4 https://www.foodnavigator.com/Article/2021/02/

02/Scientists-warn-factory-farming-raises-future-pandemic-risk-COVID-19-could-be-a-dress-rehearsal

5 https://www.fairr.org/

6 https://www.youtube.com/watch?v=21RaiDtr4V4

7 https://www.portalspozywczy.pl/zywnosc-roslinna/

wiadomosci/bezmiesny-ile-jest-wart-rynek-roslinnych-zamiennikow,205090.html

8 https://www.youtube.com/watch?v=cEIPR4whDGU

9 https://time.com/collection/guide-to-happiness/485

7777/generosity-happiness-brain/

DOBROSŁAWA GOGŁOZA

Dyrektor zarządzająca portalu crowdfundingowego Pomagam.pl. Założycielka i wieloletnia prezeska Stowarzyszenia Otwarte Klatki, które zostało uznane za jedną z najskuteczniejszych organizacji działających na rzecz zwierząt hodowlanych na świecie. Pasjonuje się tematem zmiany społecznej i rolą, jaką w niej odgrywa biznes.

Koniec

ZIELONY LIBERALIZM

NIE MA MNIE NA FEJSBUKU, NIE ISTNIEJĘ

BEATA KRAWIEC

Odchodzę, bo aktualny algorytm Facebooka zaczął dostarczać mi treści, które mnie nie interesują, gry, w które nie zagram, produkty, których nie kupię. Jestem zmęczona nachalnymi reklamami i całą masą negatywnych emocji politycznych.

Kiedy zawodowo zajmowałam się umiejętnościami cyfrowymi, to dla mnie i dla grona współpracowników było jasne, że rozwój social mediów lepiej niż rządowe czy pozarządowe kampanie spowoduje, że więcej Polaków nauczy się obsługi komputerów, dzieci zaczną kodować, a twórcy aplikacji rozwiążą większość problemów współczesnego świata za pomocą narzędzi cyfrowych napędzanych naszymi danymi.

Faktyczny wpływ na rozwój kompetencji cyfrowych, szczególnie wśród starszych ludzi, miało rozpowszechnienie tabletów i smartfonów. Dla niewprawionych dłoni double click myszką był prawdziwym utrapieniem, a dzięki dotykowym ekranom zaczęli masowo i bez kompleksów korzystać z sieci, a rozwój aplikacji do rozmów video zbliżył rozdzielone migracją rodziny i przyjaciół.

Zaczęliśmy dzielić się swoimi zdjęciami, wakacjami, przeżyciami, na Facebooku ogłaszaliśmy zaręczyny, śluby, ostatnio odejście rodziców chorych na Covid. Hasło: „Jeśli nie ma cię na Facebooku, to nie istniejesz” mogło być dla naszego pokolenia aktualne w 2012 czy 2016 roku, ale wydaje mi się dziś passe, bo i Facebook przestał być dla mnie platformą do wrzucania zdjęć z imprez i liberalnych kongresów.

Nie dotrzymałam noworocznego postanowienia – że nie będę już uczestniczyła w imbach na Facebooku. Okazało się dla mnie za trudne, dlatego łatwej mi odejść z samej platformy, odinstalować aplikację z telefonu, oduczyć się kilkanaście razy dziennie klikać na niebieską ikonkę, która kiedyś obiecywała pozytywne emocje i fajny network, a dziś upodabnia się do Naszej Klasy z ery Pana Gąbki.

Odchodzę, bo aktualny algorytm Facebooka zaczął dostarczać mi treści, które mnie nie interesują, gry, w które nie zagram, produkty, których nie kupię. Jestem zmęczona nachalnymi reklamami i całą masą negatywnych emocji politycznych. Nie chcę brać udziału w polowaniu na czarownice, które odbywa się po kolejnych głosowaniach w Sejmie, w których posłowie demokratycznej opozycji nie biorą udziału. Chociaż nie mam dla nich usprawiedliwienia, bo powinni wykonywać swoją pracę, za która płacą podatnicy i do której skierowali ich wyborcy.

Po pandemii, w zamknięciu i pracy online nie interesuje mnie już powierzchowna relacja w mediach społecznościowych, potrzebuję stymulacji intelektualnej w rozmowie i spotkaniach na żywo. Nie chcę być już oglądaczką reklam w zamian za szczyptę endorfin z lajków. Nie życzę sobie być porywana w wir niechęci, kierowanej do ludzi z poglądami innymi niż moje. Wielokrotnie w historii dowiedzieliśmy się do czego prowadzi mowa nienawiści, jak łatwo zmanipulować do czynienia zła i do jakich koszmarów jest w stanie doprowadzić obojętność na krzywdę i niegodziwość.

Nigdy nie polubiłam Twittera, od razu wydał mi się obcą planetą pełną ludzi szukających poklasku za najbardziej chamskie i brutalne „zaoranie adwersarza”. Nie myląc zaorania z ciętą ripostą, bo czasy ripost w mediach skończyły się kilka lat temu, teraz orzemy i wzajemnie mieszamy się z błotem, a te ziemne skojarzenia nieodmiennie prowadzą mnie do analogii z pogrzebaniem kogoś, czyli wprost życzeniem śmierci.

Na wszystkich platformach komentariackie, bańkowe plutony egzekucyjne wydają wirtualne wyroki śmierci na wyimaginowanych wrogów – ludzi, którzy ośmielają się wątpić w jaśnie objawione dla danej bańki prawdy. Ten trybalizm, pompowany negatywnymi emocjami nie jest dla mnie niczym zachęcającym i nie chcę brać w nim dłużej udziału. Nie muszę się dowartościowywać poprzez zohydzanie innym ludziom dnia złymi emocjami.

Te niekończące się imby internetowe o bzdury, różnice ideologiczne, o różne wersje tych samych ulicznych historii (bo na ulicach dzieje się to, co lat temu 40 działo się na styropianach). Pytanie, kto znajdzie się w klubie OKP, a kto pozostanie w wiecznie kontestującej Solidarności Walczącej i kolejne 30 lat będzie knuł i narzekał, że nie dano mu wiary, odsunięto i wykluczono z publicznej debaty.

Nie wiem, czy to kilka lat obserwacji prac w Parlamencie Europejskim, czy młodzieńcza fascynacja Okrągłym Stołem, ale dla mnie kompromis nie jest kompromitacją dla żadnej ze stron danego konfliktu, tylko bezpiecznym i skutecznym rozwiązaniem trudnej sytuacji, z której można wyjść z twarzą i zapałem do wspólnego wygaszania konfliktu.

Jak znaleźć drogę do kompromisu? Może warto zacząć od zmiany sposobu prowadzenia polityki w mediach społecznościowych? „Walczący” z internetowym hejtem już dawno zjedli własny ogon i ten sam hejt, z którym kilka lat temu walczyli, teraz w najlepsze uskuteczniają, bo wiedzą, że negatywne emocje sprzedają się świetnie. Dzięki kontrowersyjnym tweetom są cytowania w mediach, a szery, lajki i komentarze rozlewają się i tak przez pięć miesiący żyjemy „cnotami niewieścimi” w sieci, zamiast w realu zapisać się do Komitetu Rodzicielskiego w szkole swojego dziecka. Oczywiście na każdym fanpage’u politycznym można wprowadzić moderację komentarzy, ale po co? Przecież biznes polityczno-medialny musi się kręcić, niekończąca się kampania wyborcza musi trwać.

Czuję bezsilną złość, kiedy widzę, że jedyną aktywnością polityków na Facebooku jest publikacja kolejnych okolicznościowych grafik ze słowami „skandal”, „szacunek”, „afera”. Mnie to nie przekona do pójścia na wybory, prędzej odrzuci mnie od danego polityka, który z pieniędzy podatników zatrudnia social mediowych partaczy bez pomysłów.

Myślę, że moje poczucie bezsilności politycznej byłoby mniejsze, gdybym nie znała szeregu obecnych posłów, radnych czy byłych polityków. Kiedyś tłumaczyli mi tę wieczną walkę odgrywaniem roli w politycznym teatrze. Tylko że nie potrafią już wyjść ze swoich ról i przenoszą polityczne animozje na relacje rodzinne, koleżeńskie, nie mogąc znieść i nie chcąc zrozumieć odmiennego zdania na różne tematy.

Angażując swoich wyborców/followersów w konflikty polityczne nie tylko nie spełniają swoich wyborczych obietnic zakończenia wojny polsko-polskiej, ale wręcz pogłębiają podziały społeczno-polityczne, które osłabiają kraj. Szczególnie jestem uczulona na pseudo-inteligenckie przytyki i śmieszki z elektoratu politycznego przeciwnika. Jest to co najmniej krótkowzroczne, jeśli partie chciałyby poszerzyć swój własny elektorat o kilka punktów procentowych, a poza tym wyjątkowo okrutne i niepotrzebne.

Życzę Wam powodzenia w kolejnych projektach, programach w mediach, aktywnościach naukowych i zawodowych. Ja się z tego seansu nienawiści wyłączam, bo chcę pozostać sobą, a nie sztucznie nakręcanym fantomem.

BEATA KRAWIEC

Absolwentka europeistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego i XXI. Szkoły Liderów Politycznych, pracowała z Michałem Bonim w Ministerstwie Cyfryzacji i w Parlamencie Europejskim. Dumna ze swojego miasta łodzianka i przekonana Europejka. Mieszka w Brukseli.

Koniec

KULTURA DLA MYŚLENIA

KULTURA DLA MYŚLENIA

PUSTE MIEJSCE

MAGDALENA M. BARAN

To już pora na wigilię to już czas

a tu jeszcze kogoś nie ma pośród nas

a tu jeszcze, a tu jeszcze ktoś ma przyjść

bo przy stole wolne miejsce czeka dziś.

Wanda Chotomska, To już pora na wigilię

Wolne miejsce? Naprawdę? Kogo byś dziś wpuścił? Kto może stanąć Twoim na progu? Mówimy: kultura, tradycja, tożsamość. Słowa te, choć zawłaszczone przez rządzącą aktualnie formację polityczną, bywały już odmieniane przez setki przypadków. Owszem, już wcześniej – choć w innej skali – stawały się narzędziami kolejnych ekip sprawujących władzę, bywały zapożyczane przez mniej czy bardziej aktywnych krzykaczy, konserwował je Kościół, przeinaczała szkoła. A mimo to, przynajmniej w swej podstawowej warstwie, słowa te nie zatraciły wewnętrznej wartości czy ważności. Przynajmniej takie mamy intuicje, bo gdy pada któregokolwiek z nich, to w zasadzie od razu zapala w głowach światło, wskazujące o cóż też może chodzić. Grudzień jest tym miesiącem, gdy o tradycji czy kulturze myślimy jakby więcej. I choć na to, co zostało utrwalone przez doświadczenia pokoleń, nakładają się coraz to nowsze filtry, to jakiś rdzeń myślenia o samych sobie pozostaje bez zmian. Są pewne tradycje, które kultywujemy choćby nie wiem co, niezależnie od politycznych barw czy sympatii. Ba, jesteśmy ich świadomi nawet wówczas, gdy nie stanowią elementu naszej domowej tradycji, gdy są cieniem przeszłości czy wreszcie, gdy znamy je z domów przyjaciół. Bo niezależnie od tego czy chodzi o pamięć o tych, co odeszli, o tych, co pozostają daleko, o tych, od których się odsuwamy, czy wreszcie bywają wyrazem (nawet jeśli niemal mitycznej) gościnności, to 24 grudnia w niemal w każdym polskim domu na stole zostanie postawiony dodatkowy talerz. Puste miejsce. Pytanie, czy rzeczywiście – w najzwyklejszej codzienności – jesteśmy sobie w stanie wyobrazić, że ktoś spróbuje je zająć.

Mówimy: kultura, tradycja, tożsamość. W narracji dzisiejszej władzy to niemal mantra, polukrowana pojęciem „narodowego” czegoś tam, pojęciami „honoru” czy „Boga”. O pierwotnej triadzie w zasadzie możemy myśleć jako o pewnej całości, a przynajmniej o wzajemnie warunkujących się elementach. Oczywiście kulturę będziemy traktowali raz wąsko (czyli poprzez wytwory artystyczne), a kiedy indziej szeroko (czyli również przez nasze zwyczaje, język, instytucje, systemy polityczne, układy społeczne czy w końcu prawa). Nauka przyjęła wiele dróg definiowania kultury. Możemy zatem czytać/interpretować ją z punktu widzenia historii – tej tworzonej przez człowieka, albo toczącej się zgodnie z „odgórnym” planem; jako proces naturalny, postępujący wraz ze ścieżką ewolucji gatunkowej, albo od niej niezależny; jako „zjawisko” hermetyczne, jednorodne, a przez to niedopuszczające do jakichkolwiek zmian w swym najgłębszym trzonie, albo przeciwnie, jako nieustanną otwartość, ciekawość, wzajemne przenikanie się kultur, pozwalające na nieustanny rozwój. Idąc dalej widzimy ją z perspektywy instytucji, jakie wytworzyła, czy wreszcie poprzez rozwój sposobów komunikacji, w ostatecznym rozrachunku zapewniających jej trwanie. I nie jest tak, by owe drogi były osobne. Wszystkie w jakimś sensie spinają dwa pojęcia – wartości i nieustannej interpretacji.

Tymi pierwszymi często się szczycimy, stawiając jedne wartości ponad drugimi, a czasem w nieuprawniony sposób wybierając z ich „koszyka” te, które akurat dziś bardziej nam pasują. Do systemu, sytuacji politycznej, nastrojów społecznych, potrzeb religijnych (tak, nawet tu), relacji z tym albo z innym człowiekiem, czy nawet do wglądu, jaki mamy w samych siebie. Jednak tego rodzaju „wybory” czy „decyzje” w perspektywie myślenia wspólnotowego nie powinny mieć znaczenia – albo coś jest, albo tego nie ma. Tertium non datur. Tu nie ma miejsca na chwilowość czy chwiejność. Nie ma też miejsca na dowolność interpretacji. Albo jesteśmy sprawiedliwi, troskliwi, miłosierni, odważni, uczciwi, odpowiedzialni… albo najzwyczajniej nie. Wartości – podobnie jak symbole – mają nam dawać do myślenia. Łącząc się z tymi ostatnimi – zarówno na poziomie mowy, jak i w dziedzinie sensu czy działania – poza swym podstawowym znaczeniem, kierują nas ku wielkiej liczbie znaczeń ukrytych, tych, co częstokroć powinny wybić nas z błogostanu i uczucia samozadowolenia, że oto „tacy jesteśmy dobrzy i prawi”. Bo nie jesteśmy. Ani ja, ani Ty. Nie jesteśmy, gdy odwracamy głowy od innych ludzi. A skoro często nie potrafimy pochylić się nad bliskim, to jak troszczyć się o tego, kto jest „obcy” czy daleki? Po co ten symbol, wigilijny talerz, skoro zatrzaskujemy drzwi, nie reagujemy na pukanie, udajemy, że „nie ma nas w domu”. Że to nas nie dotyczy, że to nie nasza sprawa. Albo – przebiegając od informacji do informacji – kiwamy głowami: „Jacy biedni ci ludzie na granicy”, „Ktoś powinien im pomóc”. I wielu pomaga na wiele sposobów. Medycy, wolontariusze, okoliczni mieszkańcy, ludzie dobrej woli; ci wszyscy, którzy wychodząc z własnej strefy komfortu, decydują się działać, ale i co robią te wszystkie „małe rzeczy”, dające choć odrobinę ciepła czy nadziei.

Bo gdy dziś myślimy o wartościach czy symbolach, to tuż obok choinki, sianka czy żłóbka pojawić się powinno samotne dziecko zagubione w zimnym lesie; człowiek głodny, zmarznięty, spragniony; drut kolczasty; oszukani ludzie siedzący gromadą przy granicy; ludzie zastraszeni, zagubieni, oszukani, słabi; inni ludzie – uzbrojeni po zęby, zamaskowani, bez twarzy. I w końcu groby na cmentarzu w Bohonikach… To są dziś symbole odpowiedzi na wartości. To są obrazy, zmuszające do refleksji – o sobie samych, o prawdziwości wyznawanych wartości czy wiary, czy w końcu tej dotyczącej jakości naszej wspólnoty, naszego państwa. Zamiast radości jest desperacja i strach. I płacz.

„Szczęśliwi ufający Bogu” – Stary Testament, psalm 146. „Pan strzeże przybyszów / ochrania sierotę i wdowę, / lecz występnych kieruje na bezdroża”. Oto ci, co są „przedmiotem” specjalnej troski. Podobnie w filozofii – dla Emmanuela Levinasa to właśnie oni stanowią „figurę bezradności”, tą twarz Drugiego, która domaga się od nas odpowiedzi, etycznej reakcji. A te może być tylko jedna. I nie jest nią odwrócenie się plecami, zatrzaśniecie drzwi, proste powiedzenie: „Wracajcie skądeście przyszli”. I choć na granicy polsko-białoruskiej nie ma prostych rozwiązań, to na poziomie wartości reakcja może być tylko jedna. Inaczej… na diabła nam ta cała „kultura”. Bo jeśli nie mamy w sobie najmniejszej nawet otwartości na innych – również na tych nieznanych (bo wcale nie trzeba mówić, że obcych”) – to psu na buty te „piękne” teorie. Jeśli z pełnym komfortem w sercu usiądziemy przy stole by grzać się w świetle choinkowych lampek, podczas gdy ludzie umierają w lesie, to coś jest z nami nie tak. Jeśli pozostajemy zamknięcie we własnych bańkach, to może zostanie nam komercyjna „magia” ale zniknie prawda tych Świąt. Jeśli nie dopuszczamy do siebie cudzego cierpienia, to… Ale też inaczej, prościej lokalniej, domowiej. Jeśli nie jesteśmy gotowi na to, by wybaczyć, zapomnieć, zacząć od nowa… to równie dobrze możemy cisnąć tym pustym talerzem o ziemię. Puste miejsce zajmie samooszukiwanie, samozadowolenie, upór. A wtedy można ów rozbity pusty talerz od razu wrzucić do kosza. Bo jeśli nie ma w nas woli otwarcia na drugiego – bezbronnego, bliskiego czy dalekiego – to jest on tylko pustym zwyczajem, mitem o nas samych. Niczym więcej.

MAGDALENA M. BARAN

Doktor filozofii, historyk idei, publicystka; adiunkt w Instytucie Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie. Naukowo zajmuje się problematyką wojny, filozofią polityki i etykami praktycznymi. Autorka książek Znaczenie wojny. Pytając o wojnę sprawiedliwą (Liberté! 2018) oraz Oblicza wojny (Arbitror 2018). Pracuje nad kolejną książką zatytułowaną The Tools of War. Redaktor prowadząca miesięcznik Liberté!

Koniec

LEKTURY LIBERAŁA

LEKTURY LIBERAŁA

RYSZARDA LEGUTKI DYSTOPIJNE ZNIESŁAWIENIE DEMOKRACJI. CZĘŚĆ II

MIREK SOPEK

Gdy Legutko pisze o kontrkulturze lat sześćdziesiątych, używa sformułowania „rewolucja lat sześćdziesiątych”, ale nie opisuje żadnego szerszego kontekstu, pozostawiając u mniej zorientowanych fałszywy obraz pewnego rodzaju buntu, który obalił lub co najmniej radykalnie zmienił strukturę i organizację polityczną cywilizacji zachodniej..

Polityka na modłę Legutki

Polityka to kolejny obszar rzeczywistości, w jakim Legutko odnajduje podobieństwa między komunizmem a liberalną demokracją. Trzeba przyznać, iż jego obraz obłudnego stosunku ideologów komunistycznych do polityki jest stosunkowo trafny. Z drugiej strony sposób, w jaki interpretuje niektóre idee głoszone przez takich myślicieli, jak John Locke, Benjamin Constant, Isaiah Berlin i Joseph Schumpeter, tak aby pasowały do jego narracji – jest po prostu dziwaczny. Twierdzi na przykład, że uwaga, jaką Locke obdarza ochronę własności prywatnej przez państwo, jest przykładem promowania apolitycznej działalności człowieka i że w tym kontekście rola osoby prywatnej jest sprzeczna z jej rolą jako obywatela. To oczywisty absurd. Oczywiście każdy, kto czytał Locke'a lub jego komentatorów, doskonale zdaje sobie sprawę z głębi fałszu w takim właśnie odczytaniu mistrza przez Legutkę. Prawda jest taka, że Locke stworzył zarówno dobrze zdefiniowaną teorię polityczną, jak i teorię rządzenia! To fakt, o którym tak naprawdę wiadomo dość powszechnie.

Legutko zniekształca też poglądy Benjamina Constanta gdy pisze:

„W jego sławnym wykładzie o różnicy między wolnością starożytnych i wolnością nowożytnych dowodził, że w naszych czasach uczestnictwo w życiu publicznym (czyli owa wolność starożytnych) przestało być sprawą najważniejszą i zostało wyparte przez wolność jednostkową związaną z życiem prywatnym”1.

Ponieważ Legutko ignoruje reguły dotyczące cytowania (jego książka nie zawiera w ogóle bibliografii), czytelnik nie ma pojęcia, do którego z wykładów Constanta autor się odnosi, nie mówiąc już o dokładnym wskazaniu miejsca skąd pochodzi cytat. Jestem jednak przekonany, że jest to jego wykład z 1816 r., O wolności starożytnych i nowożytnych. Uważna lektura tego tekstu ujawnia, że jego autor prezentował zupełnie inne stanowisko:

„Wolność polityczna, uzależniając troskę i ocenę najświętszych interesów od wszystkich bez wyjątku obywateli, poszerza ich ducha, uszlachetnia ich myśli i ustanawia między nimi rodzaj intelektualnej równości, która stanowi chwałę i potęgę narodu. (…) Jestem świadkiem lepszej części naszej natury, szlachetnego niepokoju, który nas prześladuje i dręczy w chęci poszerzania wiedzy i rozwijania naszych zdolności. Nasze przeznaczenie wzywa nas nie tylko do szczęścia, ale i do samorozwoju; a wolność polityczna jest najpotężniejszym, najskuteczniejszym środkiem samorozwoju, jaki dało nam niebo”2.

Innymi słowy, Constant ceni wolność polityczną jako warunek wstępny demokracji liberalnej, której w 1816 roku nie było i bez której, jak podkreśla, obywatele tracą najlepsze narzędzie samorozwoju. Legutko sugeruje jednak, że Constant uważał, iż ludzie wyżej stawiają dążenie do swoich prywatnych celów. To całkowite zniekształcenie myśli tego myśliciela! Po takim wykrzywieniu oryginalnej myśli, a może też po przeczytaniu dzieł tych myślicieli i kompletnym ich niezrozumieniu, nie może dziwić nas odkrycie do jakiego wniosku dochodzi Legutko:

„Liberalizm jest przede wszystkim doktryną władzy, zarówno dla siebie, jak i dla innych: dąży do ograniczenia władzy innych podmiotów, a jednocześnie przyznaje sobie ogromne prerogatywy”3.

Pogląd ten jest wręcz tak śmieszny, że samo to uzasadnia przytoczenie go jako przykładu wielu twierdzeń, które Legutko wygłasza, a nie mających dosłownie nic wspólnego z prawdziwą charakterystyką rzeczywistości. W tym przypadku nasuwa się następujące pytanie: Jeśli liberalizm istotnie jest doktryną władzy, to czego doktryną był komunizm? Albo oligarchiczny republikanizm, tak bardzo wywyższony przez Legutkę?

W bezpośredniej sprzeczności z podstawowymi zasadami demokracji liberalnej, które tak pięknie wyraził Ortega y Gasset, pisząc, że „proklamuje (ona) wolę współżycia z wrogiem, a co więcej, z wrogiem słabszym od siebie”, Legutko ośmiela się wypowiadać stwierdzenia typu „liberalizm zawsze miał silne poczucie wroga". W tym świetle skrajnie fałszywe twierdzenia Legutki brzmią wręcz złowieszczym tonem wypowiedzi w stylu Große Lüge…

Rozdział o polityce wprowadza jeszcze inną formę zniekształcenia rzeczywistości. Tym razem jest to fałszowanie historii, swoiste narzędzie, którym Legutko posługuje się w kolejnych rozdziałach książki. Pisząc o kontrkulturze lat sześćdziesiątych, posługuje się zwrotem „rewolucja lat sześćdziesiątych”, ale nie podaje szerszego kontekstu, pozostawiając każdemu mniej zorientowanemu czytelnikowi w historii XX wieku obraz pewnego rodzaju buntu, który obalił lub radykalnie zmieniły struktury i organizację polityczną cywilizacji zachodniej. Oczywiście nic takiego się nie wydarzyło, pomimo ważnego wpływu kulturowego, jaki zjawiska antyestablishmentowe wywarły na społeczeństwa zachodnie. Pozbawiona kontekstu „rewolucja” Legutki prezentuje całkowicie zdeformowany obraz.

Odkrywamy, dlaczego Legutko używa specyficznego instrumentu retorycznego, kiedy po raz pierwszy stwierdza, że „w którymś momencie w ręce pokolenia '68 dostała się w końcu także integracja europejska”, co według autora doprowadziło do zbudowania „federalnego super-państwa”, „wykreowania europejskiego demosu i stworzenia nowego europejskiego człowieka.”. Zaraz potem opisuje Unię Europejską jako twór zdegenerowany:

„Unia Europejska oddaje porządek i ducha demokracji liberalnej w jej najbardziej zdegenerowanych wersjach”4.

Nie będzie zatem szokujące, gdy w rozdziale pojawiają się odniesienia do węgierskiego Fideszu i polskiego PiS-u. Obie partie to, jak mówi Legutko, przykłady „słusznego oburzenia”, słusznego oporu wobec tej „degeneracji”. Oczywiście zaraz potem pojawiają się fałszywe oskarżenia, takie jak np. „zaraz po wyborach [UE] rozpoczęła niezwykle agresywną kampanię wrogości”. Prawda jest oczywiście taka, że UE nigdy nie była wrogo nastawiona do żadnego legalnie wybranego rządu. Przeciwstawia się jedynie poważnym atakom na praworządność, których dopuszczają się te dwie partie. W tym kontekście warto zauważyć, że w 2019 r. członek PiS Janusz Wojciechowski został mianowany komisarzem UE ds. rolnictwa, co zadaje kłam tokowi rozumowania Legutki.

Legutko oskarża również liberalną demokrację o atakowanie rodziny i lokalnych społeczności:

„Liberalni demokraci kierowali się podobnym przeświadczeniem jak przed nimi socjaliści: jedni i drudzy dostrzegali we wspólnotach nagromadzoną anachroniczność, która czyniła je głównymi, bo głęboko zakorzenionymi, przeszkodami postępu. Jedni i drudzy uważali, że nie jest możliwy korzystny rozwój całego społeczeństwa, jeśli nie będzie mu towarzyszyła modernizacja małych wspólnot — społeczności wiejskich, rodzin, szkół. Nie możemy mieć socjalizmu, jeśli w rodzinach będą panować stosunki patriarchalno-feudalne; nie możemy mieć liberalnej demokracji, jeśli w szkołach mamy tradycyjny autorytaryzm”5.

Fałszywość takich oskarżeń jest tak oczywista, że czytelnik zastanawia się, skąd Legutko wyciąga takie wnioski. Z pewnością nie z praktyki liberalnych demokracji, które chronią społeczności lokalne: na przykład Unia Europejska posiada szereg silnych programów ochrony socjalnej i integracji społecznej. Ale zapewne też nie ze społeczności wiejskich, gdzie skala dopłat rolniczych w wielu liberalnych demokracjach mówi sama za siebie. Traktowanie rodziny nie może być ich źródłem, ponieważ ochrona rodziny jest jednym z ważnych priorytetów Unii, która traktuje „prawo do poszanowania życia rodzinnego” jako jedno z podstawowych praw człowieka. Jeśli chodzi o kościoły, jest oczywiste, iż w żadnym innym systemie politycznym współczesnych czasów kościoły nie cieszyły się takim poziomem wolności.

W dalszej części rozdziału autor przechodzi do zaprezentowania jeszcze innego odcienia swoich myśli, który literalnie zrównuje ochronę mniejszości w liberalnych demokracjach z ochroną praw kobiet i osób LGBTQ:

„Kobiety, homoseksualiści, muzułmanie, zbiorowości etniczne przekształcają się w quasi-partie, czy raczej postrzegane są jako takie, zorganizowane odgórnie przez polityczne lub ideologiczne przywództwo, nieposiadające innych cech poza tymi, jakie wynikają z programu walki o władzę i jednoczącej politycznej ideologii, wymagające dyscypliny i podporządkowania”6.

Warto zauważyć, jak dziwaczne jest myślenie Legutki o kobietach. Dla niego bycie kobietą w liberalnej demokracji jest tak abstrakcyjne, jak bycie członkiem proletariatu w czasach komunizmu:

„Podobnie jak proletariat, „kobiety” to jest pojęcie abstrakcyjne, któremu nie odpowiada nic realnego w rzeczywistości poza wyobrażeniem feministycznych organizacji i innych grup politycznych”7.

Czytelnicy książki Legutki mogą się słusznie zastanawiać, dlaczego mimo różnic politycznych autor nie wierzy w podstawowe wartości, które wszyscy podzielamy. Jedną z takich podstawowych wartości jest dialog. Nigdzie nie jest on praktykowany lepiej niż w demokracji. Dla Legutki jednak duch dialogu w demokracji jest fałszywy i obłudny:

„(…) nie trzeba wiele wysiłku, aby zauważyć, że dialog w demokracji liberalnej jest dość swoisty, gdyż ma na celu utrzymanie dominacji mainstreamu, a nie podważanie go”8.

I dalej, autor kontynuuje w ten sam sposób, bez żadnych ograniczeń i zastanowienia. Wystarczy dodać tylko jeden jeszcze przykład:

„Liberalno-demokratyczny człowiek upolitycznił swoją prywatność, co być może jest jego głównym wkładem w zmianę myślenia o polityce. Upolitycznił małżeństwo, relacje rodzinne, życie społeczne, język. W tym przypomina swojego komunistycznego towarzysza”9.

Taka narracja mogłaby, być może, przemówić do niektórych młodych pasjonatów, którzy nie znają życia w komunizmie. Jest również obraźliwa dla tych, którzy walczyli z komunizmem o wartości demokratyczne.

Gdy Legutko dotyka sfer moralnych, sprawy przybierają jeszcze gorszy obrót. Według niego istotą zmian społecznych, jakie zaszły w latach sześćdziesiątych, jest:

„(…) prawdziwa wielka rewolucja seksualna (…). To, co się wtedy wydarzyło, było – pod względem zakresu i treści – znacznie bardziej radykalne niż cokolwiek w przeszłości”.

Te zdarzenia utożsamia ze:

„(…) starym komunistyczny planem obalenia represyjnych struktur władzy, w tym małżeństwa i rodziny”10.

Co gorsza, dla Legutki zrównanie praw kobiet i mężczyzn jest jednym z symptomów i początkiem rewolucji. Ponadto, ilekroć Legutko atakuje homoseksualistów, słowo „homoseksualiści” prawie zawsze łączy się z słowami „kobiety” lub „feministki”. Cóż za perspektywa!

Ideologia Legutki

Rozdział o ideologii zaczyna się od twierdzenia, które przewija się przez cały traktat Legutki:

„Socjalizm i liberalną demokrację łączy silna skłonność do ideologii”11.

To, że komunizm był systemem wysoce zideologizowanym, nie jest niczym nowym dla nikogo, kto miał z nim do czynienia, czy to dzięki literaturze, czy też wskutek życiowych doświadczeń. Jednak dla każdego świadomego czytelnika niemałym szokiem jest odkrycie, że jak twierdzi Legutko, nie inaczej jest z liberalną demokracją. Mimo wszechobecności i oczywistej roli ideologii w komunizmie, Legutko poświęca mniej więcej całą pierwszą część swojego czwartego rozdziału udowodnieniu, że komunizm był zideologizowany.

Druga część rozdziału zaczyna się od czegoś, co brzmi jako przyznanie się autora, że ten pierwszy można by potraktować jako żart:

„Należy sądzić, że liberalna demokracja jest stosunkowo wolna od pokus ideologicznych. Pojawienie się jednej, jednoczącej ideologii wydaje się mało prawdopodobne, gdy w społeczeństwie występuje znaczne zróżnicowanie, a właśnie takie zróżnicowanie liberalna demokracja obiecała tolerować, a nawet stymulować”.

Legutko odnosi się nawet do myślicieli takich jak Daniel Bell, Seymour Martin Lipset, Edward Shils czy też Raymond Aron i najwyraźniej zgadza się z nimi, iż liberalna demokracja charakteryzuje się znacznie obniżonym poziomem ideologii. Gdzie zatem jest problem? Dlaczego, pomimo takiego początku, poświęca cały rozdział książki, by zmierzyć się z „ideologią” demokracji?

Wyjaśnienie pojawia się w dalszej części rozdziału, gdzie czytelnik doświadcza prawdopodobnie jednego z najmocniejszych przykładów dystopijnego zniekształcenia rzeczywistości, jaki można napotkać we współczesnym dyskursie. Jak już wiemy, według Legutki lata sześćdziesiąte to czas ideologicznej rewolucji. Treść wypełniają tu radykałowie nawołujący do obalenia systemu i zastąpienia go czymś innym. Można się tylko dziwić, skąd autor wziął taki właśnie obraz kontrkultury lat sześćdziesiątych. Czyżby z obrazu tej epoki, jaki dzięki komunistycznej propagandzie dominował wtedy w polskich szkołach? Była to przecież dekada, kiedy Legutko ukończył szkołę średnią.

A przecież wiemy, że w rzeczywistości istotą tamtej „rewolucji” było zaprzeczenie ideologii dominującej w świecie zachodnim w okresie powojennym. Nazywanie ruchu praw obywatelskich, „dzieci kwiatów” lub trendów antywojennych „nowymi ideologiami” byłoby zniekształceniem ich prawdziwego znaczenia, a interpretacja pieśni Joan Baez, The Beatles czy też pisarstwa Kurta Vonneguta jako wyrazu tych „nowych ideologii” byłaby swego rodzaju ślepotą.

Z punktu widzenia Legutki wszystko to było niczym więcej niż „ideologiczną zasłoną dymną”12.

W tym miejscu autor powraca do swojej tak bardzo ulubionej czarnej owcy, a więc Unii Europejskiej, aby dokonać odkrycia:

„W Unii Europejskiej ideologia emanowała z taką intensywnością, że każdy długotrwały kontakt z jej instytucjami wymagał gruntownej detoksykacji umysłu i języka”13.

To, co następuje dalej, brzmi już niemal jak fantazja głęboko przesiąkniętego wrogością umysłu:

„Liberalno-demokratyczny umysł, podobnie jak umysł prawdziwego komunisty (!!!), odczuwa wewnętrzny przymus, by zamanifestować swoją nabożną wierność doktrynie. Życie publiczne wypełniają obowiązkowe rytuały, w których każdy polityk, artysta, pisarz, celebryta, nauczyciel czy jakakolwiek osoba publiczna chce uczestniczyć, a wszystko po to, by udowodnić, że ich liberalno-demokratyczne credo wypływa spontanicznie z głębi serca”14.

Jednak zaledwie kilka zdań później dystopia Legutki staje się nagle łatwiejsza do zrozumienia, gdy w końcu sam przyznaje, że poszanowanie praw kobiet, prawa mniejszości i pomoc ofiarom przemocy wpisują się w jego rozumienie terminu „ideologia”:

„Dzisiaj, w takiej samej odruchowej reakcji, oczekuje się, że każdy wyrazi aprobatę na temat praw homoseksualistów i kobiet oraz potępi przejawy zła takie jak przemoc domowa, rasizm, ksenofobia czy dyskryminacja, albo znajdzie jakiś inny sposób kłaniania się ideologicznym bogom”15.

aby wreszcie, jakby na domiar złego, dodać do przejawów ideologii świadomość ekologiczną!

W tym miejscu staje się już całkowicie oczywiste, że Legutko aprobuje dziwaczne i niebezpieczne prawicowe ideologie, które gloryfikują mizoginistyczny styl myślenia i nienawiść do każdego, kto jest inny, jednocześnie negując potrzebę ochrony środowiska. Widzimy tu wyraźnie, że wymyślona przez niego „ideologia liberalnej demokracji” jest niczym innym jak projekcją jego własnych myśli na rzeczywistość, która tak naprawdę jest zupełnie inna! Od tego miejsca moja recenzja pomija znaczną część tego, co znajdujemy dalej w rozdziale o ideologii, gdyż prezentuje on taki poziom dyskursu, który nawet nie zasługuje na komentarz:

„Proletariusza zastąpił homoseksualista, kapitalistę fundamentalista, wyzysk dyskryminacja, rewolucjonistę feministka, a czerwony sztandar wagina”16.

W ostatniej części tego rozdziału Legutko próbuje udowodnić karkołomne i fałszywe twierdzenie, że demokracja liberalna, dążąca do ochrony równości między ludźmi, jest pewną formą despotyzmu:

„(…) egalitaryzm i despotyzm nie wykluczają się, ale zwykle idą w parze. (…) Równość zachęca do despotyzmu”17.

Czytając dalej przez chwilę czytelnikowi wydaje się, że autor pojął albo fałszywość tego twierdzenia, albo fałszywość porównania demokracji liberalnej do komunizmu, ponieważ w końcu przyznaje, że komunizm miał głęboko antyegalitarny charakter. Niestety, nie powstrzymuje to go od dalszego okładania razami swojego adwersarza:

„Gdyby w każdym zdaniu leninowskich i stalinowskich katechizmów zastąpić «proletariat» słowem «kobiety» lub «homoseksualiści» i dokonać kilku innych drobnych korekt, nikt nie rozpozna oryginalnego źródła”18.

Legutko uważa, że oba systemy narzucały ludziom imperatyw „by stanąć po stronie jednego i być przeciwko drugiemu”. No cóż, znając jakość i styl życia we wszystkich współczesnych liberalnych demokracjach, nie ma nawet sensu dyskutować z takim twierdzeniem. Już sama istota demokracji, wraz z jej praktyką na przestrzeni ostatnich pokoleń, zadaje oczywisty kłam rozumowaniu Legutki. Brnąc dalej, Legutko stara się udowodnić, że podobieństwo obu systemów doprowadziło liderów państw demokratycznych do polubienia przywódców komunistycznych za ich…

„… rozgrzeszające zwyczaje — Andropow lubił whisky, Gierek mówił po francusku, a Kádár wynalazł gulaszowy komunizm”.

oraz że Unia Europejska chroni „byłych i obecnych komunistów”. Każdy kto przeżył ostatnie lata wschodnioeuropejskiego komunizmu i jego końca w 1989 roku, wie, że wszelkie tego rodzaju oskarżenia są bezpodstawne. Ale oczywiście najwyraźniej Legutki to nie obchodzi!

Co Legutko wie o wolności wyznań w zachodniej cywilizacji?

Ostatni rozdział książki Legutki poświęcony jest religii i zaczyna się od przypomnienia wrogości komunistów do niej. Tu nie ma niespodzianek. Komuniści byli wrogo nastawieni do religii. Jednak „nieco” odbiegając od tematu rozdziału, Legutko przechodzi szybko do przypomnienia pozornej akceptacji narracji komunistycznej przez wiele wybitnych postaci kultury okresu powojennego. Za punkt wyjścia przyjmuje polską inteligencję, która istotnie podpisała niesławną rezolucję Związku Literatów Polskich w Krakowie w sprawie krakowskiego procesu szpiegowskiego, która to rezolucja popierała ściganie przez aparat komunistyczny księży fałszywie oskarżonych o szpiegostwo. Następnie zwraca się ku postaciom takim jak Karl Barth, Paul Tillich, Jacques Maritain czy też Hewlett Johnson, wskazując na ich sympatie do komunizmu. W wielu wypadkach zarzuty te nie są uzasadnione, a sympatie tych myślicieli wcale nie były jednoznaczne. Jednak analiza, czy chodzi tu Legutce tylko o napiętnowanie wszystkich tych ludzi jako sympatyków komunizmu, wykracza poza zakres tej recenzji i musi poczekać na inną okazję.

Wkrótce jednak Legutko konkluduje, że antyreligijne tendencje komunistów doprowadziły do wrogości elit wobec religii również po upadku komunizmu – a to jest oczywiście jawnym kłamstwem. Prawda jest zupełnie inna, gdyż przynajmniej w ojczystym kraju Legutki, motywacje większości antykomunistycznych bojowników były głęboko przesiąknięte religijnością. Wystarczy tu przypomnieć głęboko chrześcijańską symbolikę, której używał Lech Wałęsa i admirację niemal wszystkich demokratycznych liderów tamtego czasu dla papieża Jana Pawła II, by stwierdzić, że Legutko próbuje budować swoją dziwną narrację bez żadnej realnej przyczyny. Nawet jego osobista „czarna owca” polskiej kultury, historyk, eseista, dziennikarz i były dysydent Adam Michnik, któremu fałszywie przypisuje nie tylko proklamację „końca entente cordiale z Kościołem”, ale także diaboliczną umiejętność „rozkazywania polskiemu stadu niezależnych umysłów, w którą stronę mają iść”19, nigdy nie był ani antyreligijny, ani nawet antykościelny^20.

Ale już wkrótce powód, dla którego Legutko próbuje stworzyć tę dziwną narrację, staje się jasny. Potrzebował jej, aby wypowiedzieć jeszcze jedno fałszywe twierdzenie:

„Stosunek liberalizmu do religii był od samego początku chłodny, a nawet niechętny”21.

aby nieco dalej zauważyć:

„Nastawienie to zaczęło się zmieniać w ostatnich dziesięcioleciach, kiedy rządy europejskie, opowiadając się za ambitną misją ideologiczną, zaczęły ustanawiać prawodawstwo moralne w otwartej konfrontacji z nauczaniem chrześcijaństwa (i innych religii)”22.

Aby te twierdzenia udowodnić, Legutko próbuje przekonać czytelnika, że demokracje dopuszczają się nieuprawnionej regulacji spraw religijnych i moralnych i próbuje przypisać im argumentacje w stylu:

„To, co egzekwujemy, to prawo własności i prawa konstytucyjne – czy to w kwestiach aborcji, małżeństwa, edukacji, życia, śmierci – ale nie religii, a to, co kontrolujemy, to nie dusze ludzi, ale lojalność naszych obywateli wobec istniejącego systemu prawnego i politycznego”23.

Zdanie to występuje w książce w cudzysłowie. Oczywiście Legutko nie podaje źródła. Nie po raz pierwszy zresztą. Wydaje się zatem pewne, że jest to tylko wytwór jego wyobraźni. Żaden znany system demokratyczny nie wprowadza takiej reguły. Nawet w najbardziej spornych kwestiach, takich jak na przykład aborcja, system daje obywatelom pełną swobodę stosowania w życiu zasad religijnych i moralnych. Oczywiście w znakomitej większości przypadków demokracja chroni także tych, którzy wyznają odmienne poglądy jak i prawo do ich swobodnego wyrażania, a także uniemożliwia jednej grupie narzucanie swoich reguł innej grupie, a zwłaszcza tej będącej w mniejszości. Te ważne zasady są jednak przez Legutkę ignorowane.

Idąc dalej, próbuje przekonać czytelnika, że myśliciele tacy jak Thomas Hobbes, Immanuel Kant, Jean-Jacques Rousseau i Bertrand Russell przygotowali grunt pod „antychrześcijańskie” nastroje we współczesnych demokracjach. Detaliczne wykazanie fałszywości tak rozległego twierdzenia wymagałoby zapewne osobnego artykułu. Niech zatem wystarczy stwierdzenie, że jest to ogromne uproszczenie i wielka przesada. I tak na przykład, podczas gdy Jean-Jacques Rousseau jest czasami uważany za „teologa anty-teologicznego”, parafrazując termin ukuty przez Karolinę Armenteros z Pontificia Universidad Católica Madre y Maestra, w żadnym wypadku nie można go nazwać propagatorem antyreligijnych sentymentów. W znakomitym dziele zatytułowanym Teologia anty-teologiczna Jean-Jacquesa Rousseau pisze ona:

„Teologia Rousseau, podobnie jak jego filozofia, jest paradoksalna. Obejmuje ona zarówno odrzucenie tradycyjnego dogmatu chrześcijańskiego – zwłaszcza grzechu pierworodnego – jako niewspółmiernego z rozumem, ale też obronę chrześcijaństwa i religii politycznej jako instytucji wykraczających poza racjonalizm Oświecenia”24.

Jak mawiał poeta „gdybyśmy czasu mieli dość na świecie”, moglibyśmy przeanalizować wszystkich innych myślicieli, których Legutko obwinia za tę antychrześcijańską postawę i dokładnie pokazać, jak trywialne i powierzchowne są jego oskarżenia.

Niektóre aluzje, do których się ucieka, balansują już na granicy satyry. Na przykład, gdy oskarża rządy krajów Unii Europejskiej o brak reakcji na prześladowania chrześcijan, sięga po termin ukuty przez Josepha H.H. Weilera „Chrystofobia”:

„Sparaliżowani swoją chrystofobią (by użyć znanego wyrażenia Josepha H. H. Weilera), Unia Europejska, jak również rządy europejskie nie reagują na brutalne prześladowania chrześcijan na innych kontynentach, a jeśli to robią, ich reakcja jest stonowana”25.

Jednak zgodnie ze specyficzną formą cytowania, nie wspomina o kontekście, w jakim Weiler go użył, a mianowicie:

„To Europa, która celebrując szlachetne dziedzictwo humanizmu oświeceniowego, porzuca także swoją chrystofobię i nie boi się, ani nie czuje zakłopotania uznaniem, że chrześcijaństwo jest jednym z centralnych elementów ewolucji swojej wyjątkowej cywilizacji. Jest to wreszcie Europa, która w publicznym dyskursie o własnej przeszłości i przyszłości odzyskuje wszelkie bogactwa, jakie może przynieść konfrontacja jednej ze swoich dwóch głównych tradycji intelektualnych i duchowych”26.

Zestawienie tych dwóch cytatów pokazuje, jak Legutko wypaczył zarówno intencje Weilera, jak i stworzony przez niego termin, w oczywistym przykładzie fałszywej i zakłamanej interpretacji.

Jeszcze inny przypadek pojawia się w związku z lamentem nad sprawą sądową „Lautsi przeciwko Włochom” i opiniami wydawanymi przez niektóre kraje Europy, ale jakoś „zapomina” dodać, że ostateczna uchwała Europejskiego Trybunału Praw Człowieka stanowiła, że obecność krzyży w szkołach nie narusza Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Nie sposób nie zauważyć, że wszystkie oskarżenia Legutki odnoszące się zarówno do liberalnej demokracji w ogóle, jak i do Unii Europejskiej w szczególności, jako systemów wrogich religii, są całkowicie fałszywe. I tak na przykład:

„W dzisiejszej Europie władza jest w rękach klasy politycznej wrogiej chrześcijaństwu (…)”27.

Oczywisty fałsz tego stwierdzenia obnaża fakt, iż największym blokiem politycznym w Parlamencie Europejskim jest Chrześcijańska Demokracja! Wielki rozwój filozofii i teologii chrześcijańskiej, głównie w Europie Zachodniej, to kolejny dowód na fałszywość takich twierdzeń. Myśliciele tacy jak Henri de Lubac, Yves Congar czy Hans Urs von Balthasar, żeby wymienić tylko kilku, są również niezauważani przez Legutkę. Jego narracja sugeruje, że nie zna także ruchu ressourcement, prawdziwego ponownego odkrycia mądrości tradycji chrześcijańskiej, które miało miejsce w wielu ośrodkach liberalnej demokracji. Nurty takie nie ograniczały się tylko do teologii akademickiej, ale tworzyły grunt dla tak doniosłych i pozytywnych zmian, jak np. te zapoczątkowane przez Sobór Watykański II. Dlaczego w książce Legutki nie ma żadnej wzmianki o tak ważnych wydarzeniach?

Czy Legutko ma jakieś głębsze motywacje do szerzenia swoich kłamstw, czy też pomimo życia i pracy w zachodniej demokracji, tak naprawdę w ogóle nic o niej nie wie? Weźmy na przykład takie zdanie:

„Czy nie jest — można się zastanawiać — niereligijna i antyreligijna rzeczywistość dzisiejszego zachodniego świata bardzo bliska wizji przyszłości bez religii, którą tak ekscytowali się komuniści i która pomimo milionów ludzkich istnień ofiarowanych na ołtarzu postępu, nie udała się zmaterializować?”28

Jak można w ogóle próbować uzasadniać takie twierdzenia w świetle tak wielu ruchów religijnych, które swobodnie rozwijają się w świecie zachodnim? Wygląda na to, że Legutko nigdy nie doświadczył żadnego realnego kontaktu ze społecznościami takimi jak Amiszowie w USA czy Menonici w Kanadzie, którzy przecież gruntownie przedefiniowali każdy aspekt swojego życia, a żaden „liberalny demokrata” nigdy nie próbował odwrócić ich od swojej religii. W liczbach bezwzględnych, główny obiekt pogardy Legutki, Unia Europejska, w której ponad siedemdziesiąt pięć procent mieszkańców identyfikuje się jako chrześcijanie, jest obecnie domem największej na świecie populacji chrześcijańskiej.

Konkluzja

W zakończeniu książki Legutko przypisuje liberalnym demokratom przekonanie, że ich świat dobiegł końca i nie może się zmienić. Być może jest to pośrednie odniesienie do słynnego dzieła Francisa Fukuyamy „Koniec historii i ostatni człowiek”. Jednak dla uważnych czytelników książki Fukuyamy i wszystkich tych, którzy obserwowali i analizowali ewolucję demokracji liberalnej na przestrzeni dwudziestego i dwudziestego pierwszego wieku, przypisywanie takiego przekonania jest oczywiście fałszywe. Dla Legutki jest to jednak „ostateczne potwierdzenie, że [w liberalnej demokracji] przeciętność człowieka jest wręcz nałogowa”29.

Z pewnością nie można ignorować ewolucji systemu politycznego i społecznego świata zachodniego w ciągu ostatnich stu dwudziestu lat. Warto więc zapytać, dlaczego Legutko tę ewolucję ignoruje? Czy jest motywowany ideologicznie przez swoją prawicową, populistyczną partię Prawo i Sprawiedliwość?

Czy zatem napisał tę książkę, aby potwierdzić ich politykę? A może jest wręcz przeciwnie. Być może jego dystopijne wizje motywują środowisko polityczne PiS i jej lidera Jarosława Kaczyńskiego?

Niezależnie od odpowiedzi na te pytania, jedno jest pewne: krytyce zachodniej demokracji nie towarzyszą żadne rozsądne sugestie, w jaki sposób ta demokracja mogłaby ewoluować, aby uniknąć „przeciętności”. Jego jedyną myślą jest sugestia powrotu do „struktury politycznej, która łączy monarchię, oligarchię i demokrację”.

Bliższe przyjrzenie się temu, co dzieje się teraz w naszej ojczyźnie pod rządami Prawa i Sprawiedliwości, ujawnia dosłowne i fatalne w skutkach połączenie kalekiej demokracji i cieszącej się bezkarnością oligarchii. Spojrzenie z tej perspektywy na książkę Demon w demokracji sugeruje, że jedyną odpowiedzią na postawione w tej recenzji pytania jest zauważenie, iż Legutko jest jednym z najważniejszych ideologów tej prawicowo-populistycznej, regresywnej partii politycznej a jego książka jest ideologiczną inspiracją dla jej programu. Przystępując do napisania tej obszernej recenzji uznałem, że będzie niezmiernie ważne obalenie wszystkich błędnych poglądów i oskarżeń Legutki, skierowanych przeciwko zachodniej demokracji.

*Artykuł ten jest drugą częścią polskiej wersji recenzji książki Ryszarda Legutki „The Demon in Democracy: Totalitarian Temptations in Free Societies” („Demon w demokracji: Totalitarne pragnienia wolnych społeczeństw”). Część pierwsza obejmująca rozdziały „Historia” i „Utopia” książki została opublikowana w listopadowym numerze Liberte (https://liberte.pl/ryszarda-legutki-dystopijne-znieslawienie-demokracji-czesc-i/). Oryginalna angielskojęzyczna wersja recenzji została opublikowana przez Liberte w październiku (https://liberte.pl/ryszard-legutkos-dystopian-attempt-to-discredit-democracy/).

Przypisy:

1 Przywoływane tutaj cytaty są najczęściej tłumaczeniem na język polski tekstu angielskiego wydania: Legutko, R. The Demon in Democracy: Totalitarian Temptations in Free Societies, Teresa Adelson (przekład), Encounter Books, New York – London, Kindle Edition, 2018. Numery stron w odnośnikach o postaci „p. NN” pochodzą z tego wydania wg. numeracji w formacie eBook Kindle. Nie zawsze odpowiadają one zatem polskiemu oryginałowi: Ryszard Legutko, „Triumf człowieka pospolitego”, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2012. Numery stron o postaci „str. NN” odnoszą się do tego wydania. Ten cytat występuje zatem w: s. 75 i s. 47, odpowiednio.

2 https://archive.is/20120805184450/http://www.uark.edu/depts/comminfo/cambridge/ancients.html#selection-11.0-17.23, [dostęp: 25.09.2021].

3 Legutko, R., ibid., s. 76.

4 Legutko, R., ibid., s. 53.

5 Legutko, R., ibid., s. 56.

6 Legutko, R., ibid., s. 57

7 Legutko, R., ibid., s. 57

8 Legutko, R., ibid., s. 98.

9 Legutko, R., ibid., s. 105.

10 Legutko, R., ibid., s. 106.

11 Legutko, R., ibid., s. 67.

12 Legutko, R., ibid., s. 118.

13 Legutko, R., ibid., s. 120.

14 Legutko, R., ibid., s. 120.

15 Legutko, R., ibid., s. 120.

16 Legutko, R., ibid., s. 103.

17 Legutko, R., ibid., s. 133.

18 Legutko, R., ibid., s. 138.

19 Legutko ,R., ibid., s. 150.

20 Ku zaskoczeniu wielu swoich wrogów, już w czasie pisania tej recenzji, Adam Michnik wyrażał pozytywne i przyjazne poglądy na temat Kościoła katolickiego. Patrz: https://wiez.pl/2021/04/04/michnik-odrzucam-myslenie-w-ktorym-nie-ma-miejsca-na-zyczliwosc-dla-kosciola/, [dostęp: 25.09.2021].

21 Legutko, R., ibid., s. 82.

22 Legutko, R., ibid., s. 153.

23 Legutko, R., ibid., s. 153.

24 Armenteros Carolina, „The Anti-Theological Theology of Jean-Jacques Rousseau” [w:] The Oxford Handbook of Early Modern Theology, 1600-1800, Ulrich L. Lehner, Richard A. Muller i AG Roeber (red.), Oxford Handbooks Online, [dostęp: 25.09.2021]

25 Legutko, R., ibid., s. 161.

26 Weiler, Joseph H. H., “A Christian Europe: An Exploratory Essay”, cytat z: https://www.firstthings.com/blogs/firstthoughts/2012/11/does-it-make-sense-to-speak-of-christophobia, [dostęp: 25.09.2021].

27 Legutko, R., ibid., s. 164.

28 Legutko, R., ibid., s. 168.

29 Legutko, R., ibid., s. 182. To jest ostatnie zdanie angielskiego wydania książki.

MIREK SOPEK

Absolwent Wydziału Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej Politechniki Łódzkiej. Tytuł doktorski otrzymał na Wydziale Chemicznym w zakresie Chemii Teoretycznej. Pracował jako asystent i wykładowca na Politechnice Łódzkiej (modelowanie molekularne), Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej (e-commerce/kryptografia) oraz w Szkole Filmowej w Łodzi (grafika komputerowa). W 1989 założył MakoLab. Od debiutu na Warszawskiej GPW w roku 2007 pełni funkcję Wiceprezesa Zarządu MakoLab SA ds. technologii. Był także prezydentem Chemical Semantics, Inc. z siedzibą w Gainesville, na Florydzie (USA). Od 2016 roku zarządza amerykańskim oddziałem MakoLab a w roku 2018 uruchomił start-up LEI.INFO działający w obszarze identyfikacji cyfrowej firm. W roku 2020 wraz z partnerami z USA, Chin i Polski uruchomił nowy startup: Quantum Blockchains, Inc. Z siedzibą w Lublinie. Jest członkiem zarządu Fundacji Monumentum Iudaicum Lodzense w Łodzi oraz założycielem wydawnictwa World Without End Publishing popularyzującego nietypowe przekłady biblijne na język polski w formach książkowych, cyfrowych, audiobooków oraz teatralnych. Od stycznia 2021 jest przewodniczącym Rady Uczelni Politechniki Łódzkiej.

Koniec

MŁODYM GŁOSEM

MŁODYM GŁOSEM

NA ŻYCIE PARTYJNE ZAKUSY

KAMIL SZAŁECKI

Po sporach w Polsce dotyczących takich pojęć jak demokracja czy praworządność, łupem rządzących może stać się także ludzkie życie. Rozgrywają oni nim swoją bezwzględną grę obliczoną na sondażowy zysk. Bez względu na cenę.

Amerykański politolog Samuel P. Huntington napisał pod koniec XX wieku książkę pt. Trzecia fala demokratyzacji. Opisał w niej zjawisko cyklicznych tendencji do demokratyzacji świata, przeplatanych przez tzw. fale odpływowe, kiedy to następował częściowy powrót do rządów autokratycznych. Na owe fale odpływowe składało się wiele czynników – spadek jakości życia, napięcia o różnym charakterze i podłożu, ład zbudowany w sposób prowokujący jego kontestację przez niektórych uczestników oraz przede wszystkim potrafiący skorzystać z takiej sytuacji zręczni politycy. Jednym ze skutków fali odpływowej, wydaje się, że jednym z najgroźniejszych, była skłonność społeczeństwa inspirowanego przez władzę do hierarchizowania politycznych racji ponad ludzkim życiem. Wydaje się, że z takim zjawiskiem, w coraz pełniejszej krasie, mamy do czynienia także w Polsce. Objawia się to przynajmniej na trzech obszarach.

Iracka amunicja

Kwestia kryzysu na polsko-białoruskiej granicy wydaje się wyjątkowo kuriozalna. Rządzący przedstawili podczas niego zerojedynkowe, dychotomiczne zestawienie bezpieczeństwa państwa z losem osób na granicy. Łatwo było wywołać strach i poczucie zagrożenia. Łatwo było dehumanizować mówiąc o fali, najeździe, odparciu ataku. Nie dość, że zdejmuje to z władz odpowiedzialność za pomoc osobom na granicy, to stawia rządzących w roli obrońców bezpieczeństwa kraju. Taki zbanalizowany obraz sytuacji nie jest zaś obiektywnym obrazem stworzonym przez Łukaszenkę, a wizją wykreowaną przez polski rząd dla swojego własnego interesu. Należy sobie przy okazji postawić pytanie, czy udzielenie bezpośredniej pomocy np. pierwszej trzydziestce, która pojawiła się na granicy wywołałaby efekt kolejnych tysięcy na granicy, jeśli białoruski dyktator i tak miał wtedy monopol informacyjny w państwach, z których pozyskiwał migrantów. Drugie pytanie dotyczy samego celu wywołania takiego kryzysu przez Łukaszenkę. Czy rzeczywiście bezpośrednim celem białoruskiego reżimu było zalanie nas migrantami w celu destabilizacji? Biorąc pod uwagę prawicowo-populistyczny charakter rządu, który zdobył wiele punktów procentowych poparcia w wyborach, które wyniosły go do władzy właśnie na sprzeciwie wobec relokacji w Polsce uchodźców, byłoby naiwne oczekiwać przez Łukaszenkę, że rząd PiS postąpi znacząco inaczej, niż się to stało w rzeczywistości. Kluczowe w tej sprawie jest jednak to, co dokonało się w umysłach ludzi. Polscy rządzący okazali się niezwykle skuteczni w sprawieniu, że ludzie umierający na granicy zaczęli być postrzegani jako amunicja w wojnie hybrydowej Łukaszenki, nie zaś jako ludzie. Zaczęli być arbitralnie postrzegani jako ci, którzy wręcz w sojuszu z białoruskim dyktatorem, po wyrachowanej analizie, postanowili wybrać się do Europy. Nieopłacalny dla rządu stał się fakt manipulacji i kłamstw dokonanych przez reżim Łukaszenki względem migrantów oraz ich desperackie położenie – życie w państwach niezapewniających im i ich rodzinom zaspokojenia podstawowych potrzeb. Łatwo przyszła Polakom ocena tych ludzi z pozycji ich ciepłych mieszkań. Wydaje się, że jakby celowo część osób pozbawiła się podstawowej wyobraźni. Rozpoczęły się idiotyczne pytania o to, jak przeszli oni tysiące kilometrów, jeśli tak bardzo nie po drodze jest to np. z Iraku do zachodniej Europy. Bulwersująca stała się obecność kota z jedną z rodzin, a dyskwalifikujący model telefonu, czy marka zimowej kurtki. Niewyobrażalny dla części obserwatorów tej sytuacji był obraz ludzi na granicy, którzy zostali po prostu oszukani, a kiedy już utknęli bez drogi powrotu między strażami granicznymi obu państwa, zostały im wręczone kamienie oraz narzędzia. Anne Applebaum w Kryzysie demokracji pisała o tzw. skłonności autorytarnej około 1/3 społeczeństwa. Polega ona na niezrozumieniu skomplikowania i dynamizmu świata, odrzuceniu go dla własnego komfortu, co prowadzi ich do najprostszych, w istocie odcinających ich od często trudnej prawdy wyborów, bardzo często propozycji oferowanych przez populistów. Strach przed wyjściem poza obraz migrantów szturmujących granicę w sojuszu z Łukaszenką jest na tyle silny, że przyznający się do związków z Kościołem Katolickim elektorat partii rządzącej ma w głębokim poważaniu głos owego Kościoła na ten temat. Głos odwołujący się radykalnie do człowieczeństwa osób na granicy i chrześcijańskiego obowiązku pomocy. Symbolem opisywanej sytuacji jest zdecydowanie koncert na cześć służb mundurowych, kiedy to w tym samym czasie 38-letnia Kurdyjka Avin Ifran Zahir zmarła w szpitalu w Hajnówce z powodu hipotermii, jej ciało miało 27 stopni. Była w ciąży oraz osierociła piątkę dzieci.

Za życiem!

Sztandarowym obszarem bohaterskiej obrony życia przez prawicę jest oczywiście aborcja. O wyroku z 22 października 2020 roku i samej aborcji zostało powiedziane już wiele. Przyznać trzeba, że abstrahując od samych poglądów na temat ustawodawstwa dotyczącego zakończenia ciąży, wydaje się jakkolwiek komplementarny i spójny pomysł, by otoczyć szczególnym wsparciem i opieką ze strony państwa matki decydujące się urodzić niepełnosprawne dziecko. Właśnie z takich pobudek w 2016 roku stworzono rządowy program „Za życiem”. Realizację tego programu postanowiła zbadać Najwyższa Izba Kontroli. Okazało się, że z 30 planowanych ośrodków roztaczających skoordynowaną opiekę neonatologiczno-pediatryczną nad dziećmi stworzono 6. Cennym elementem planu są także tzw. asystenci rodziny – profesjonalnie przygotowane i personalne wsparcie dla rodzin. Jak wskazuje NIK, w latach 2017-2020 ministerstwo rodziny przekazało na ten cel samorządom o 10 mln zł mniej niż zakładał program. Nie uruchomiono także bazy danych i portalu z informacjami o formach wsparcia w ramach projektu. Nie powstał na mocy decyzji ministerstwa edukacji Krajowy Ośrodek Koordynacyjno-Rehabilitacyjny. Ponadto, część kosztów związanych z realizacją programu zrzucono na samorządy, a zastosowane rozwiązania nie były konsultowane z zainteresowanymi stronami, w tym przede wszystkim z adresatami pomocy. Porażki programu NIK upatruje głównie w braku działań ministrów rodziny i polityki społecznej oraz wojewodów, którzy w sposób niepełny informowali premiera o postępach realizacji programu. Cała sytuacja obrazuje, jak powierzchowne i deklaratywne jest podejście rządzących do realnej obrony życia. Zakaz aborcji wzbudza żywe emocje i stawia go ustanawiających w roli obrońców życia poczętego, warto jednak przyglądać się temu jak wygląda ta ochrona w pełnej formie. Szczególnie to cenne, kiedy po wspomnianym wyroku z października 2020 roku przedstawiciele Solidarnej Polski mówili głośno o stworzeniu hospicjów perinatalnych, by wspierać kobiety w obliczu nowego stanu prawnego. Oprócz fasadowości ochrony życia fiasko tego programu oznacza także śmierć tych, którzy mogliby przecież żyć. Program, dobry w swoim zamyśle, nie został, jak wspomniałem, odpowiednio rozpropagowany, co z pewnością przełożyło się także na ilość aborcji w latach 2017-2020, a więc przed prawnym ograniczeniem jej dokonywania.

Epidemia strachu

Strach jest niestety jednym z głównych elementów epidemii. Oprócz strachu o zdrowie, o przyszłość, zaistniał także strach rządu przed własnym elektoratem. Mimo popierania przez większość zwolenników rządu paszportów covidowych, nie chce on tracić ani punktu procentowego poparcia. Dlatego też zachowuje skrajną bierność – zmienia np. nieegzekwowane limity miejsc w wielu przestrzeniach z 75 na 50% pojemności. Wszystko to w obliczu śmierci połowy tysiąca osób dziennie spowodowanych covid-19. Większość społeczeństwa staję się po raz kolejny zakładnikiem mniejszości – przestraszonej, często oszukanej lub po prostu nierozumiejącej rzeczywistości. Ceną, jak przy większości działań władz, jest ludzkie życie. W tym wypadku już tysiące ludzkich żyć zakończonych w wyniku zaniechań podyktowanych partyjną kalkulacją poparcia. Nawet przy ustawie dotyczącej pozyskiwania informacji przez pracodawcę na temat zaszczepienia zorganizowano spotkanie z opozycją, częściowo z racji braku głosów koalicji rządzącej w parlamencie, częściowo zaś, by podzielić się z opozycją odpowiedzialnością za zbyt kontrowersyjny dla wielu projekt. Gdyby projekt ten stał się częścią sejmowego porządku obrad, z pewnością znalazłby poparcie większości. Rządzący potrzebowali jednak przekazu, w którym całej opozycji obecnej na spotkaniu, sceptyczna wobec szczepień i obostrzeń część elektoratu PiS mogłaby przypisać współudział w tym przedsięwzięciu. Elektorat zatem, choć zniesmaczony czy nawet oburzony, nie będzie miał gdzie uciec.

Konkludując, obalona już teoria Francisa Fukuyamy o końcu historii byłaby pewnie mniej naiwna, gdybyśmy jako ludzkość byli skłonni do uszanowania ludzkiego życia i wyłączenia go z politycznej gry. Rzeczywistość pokazuje jednak, że ludzkie życie staje się walutą w politycznej rozgrywce z coraz to większą intensywnością. Jestem krytykiem stosowania historycznych analogii, często są nadużyciem lub banalizują wydarzenia z przeszłości, do których się odwołują, jednakże jeśli nasze lęki, polityczne idee, czy komfort psychiczny spowodowany odrzuceniem skomplikowanej rzeczywistości przysłoni człowieka i wartość jego życia, oznaczać to będzie, że ludzkość nie wyciągnęła z historii najgłębszych lekcji.

KAMIL SZAŁECKI

Student prawa na Uniwersytecie Warszawskim. Zaangażowany w ruch naukowy na Wydziale Prawa i Administracji. Członek Fundacji Nowy Głos. Ambasador Fundacji Court Watch Polska. Miłośnik debat w formacie oksfordzkim oraz parlamentarnym. Wcześniej wielokrotny laureat, bądź finalista konkursów oraz olimpiad z zakresu nauk społecznych i prawnych. Katoliberał.

oniec

HOKUS-POKUS

HOKUS-POKUS

CIEPŁO? CIEPLEJ!

Z NINĄ CZARNECKĄ ROZMAWIA ALICJA MYŚLIWIEC

Uwielbiam, gdy jest CIEPŁO! Lubię też zadawać sobie pytania. Dlatego tak chętnie podglądam w sieci Ninę Czarnecką. Z przyjemnością czytam blog, który prowadzi. Regularnie sprawdzam, co dzieje się na jej Instagramie. Wzruszam się, biorąc udział w kobiecych kręgach, które prowadzi.

Dlaczego? Bo jako zdetronizowana królowa pośpiechu uczę się zwalniać. Nina jest doskonałą partnerką w moim procesie. Oswaja ajurwedę i zwraca uwagę, aby holistycznie podejść do zdrowia. Przedstawia sprawdzone sposoby na to, jak uprzyjemnić sobie codzienność. Po lekturze robi się cieplej…na sercu i cieplej w relacji ze sobą.

Alicja Myśliwiec: Kiedy się ostatnio bawiłaś? Co lubisz robić? Za czym tęsknisz? Co sprawia, że błyszczą ci oczy? Te pytania zadałaś mi jakiś czas temu jako czytelniczce. Twoje Ciepło to najprzytulniejsza książka, jaką sobie można wyobrazić. Oswajasz dwie pory roku, które bywają dla nas problematyczne – jesień i zimę. Dlaczego?

Nina Czarnecka: Dlatego, że sama bardzo źle je znosiłam przez lata. Uświadomiono mi dosyć brutalnie sposób, że jeśli nie zamierzam się wyprowadzić do cieplejszego klimatu to przez pół roku będę nieszczęśliwa… A to średnio stanowi pół mojego życia. Nie pozostało mi nic innego, jak coś z tym zrobić. Jeżeli mówimy o tym, że są osoby celebrujące jesień i niemogące się jej doczekać, to na pewno to nie byłam ja. Postanowiłam jednak działać. Stworzyłam sobie różne sposoby samopomocowe, a pięknie się to zgrało z tym, czym się zajmuję, czyli osiędbaniem i ajurwedą, która też mi dała podpowiedzi, co się wtedy z ciałem dzieje, co się dzieje z głową. Mówiąc „z głową” mam na myśli umysł. Zaczęłam zadawać sobie pytania, jak można zrównoważyć te zadziewające się rzeczy, jak je znosimy, po to, żeby było nam lżej.

Czego się o sobie dowiedziałaś, pisząc tę książkę?

Myślę, że w takiej pierwszej warstwie, zanim zaczęłam ją pisać, gdy mierzyłam się z tematem jesieni i zimy – to nie są chyba oryginalne rzeczy, myślę, że wiele osób może się z nimi utożsamić – czyli to, że jest mi ciężko z bezczynnością, z bezradnością, z bezruchem, z kończeniem się czegoś, jakiegoś cyklu, jakiegoś etapu w życiu i że bardzo jest mi trudno nie wchodzić w sprawczość, żeby to trochę zakłamywać i czuć się bardziej pełną siły mocy, że ja kreuję to swoje życie. Kiedy zaczęłam bardziej się przyglądać cyklom, dowiedziałam się, jak w tym trwać, jak w tym zostać. To było najtrudniejsze.

Trwanie i zostanie i przydatne narzędzie. Między innymi taka lekcja mądrej regeneracji z jednej strony a z drugiej strony coś, czym absolutnie mnie urzekła ta książka, czyli magia zadawania właściwych pytań. Dajesz przewodnik, który tak naprawdę pozwala ciągnąć za różne nitki i dochodzić do siebie. To nauka słuchania i nauka poszukiwania.

Tak, bo jest to również spójne, i to uwiodło mnie w ajurwedzie, że nie ma jednej recepty dobrej dla wszystkich. Nie każdy się czuje dobrze po tym samym jedzeniu, tej samej ilości snu, tej samej pogodzie, dlatego też to ładnie wyjaśnia, dlaczego niektórym z nas jesienią i zimą jest łatwo, a innym wręcz przeciwnie. Staram się unikać dawania ludziom nieproszonych rad. Moje sposoby są tylko propozycjami sprawdzenia, czy ja jestem tego blisko, jak ja się z tym mam. Jeśli spróbuję, to czy działa to na mnie dobrze, czy wręcz przeciwnie. Myślę też, że jesień jest dobrym czasem, żeby przestać pędzić, zatrzymać się i zajrzeć w głąb siebie. Ona nas do tego zaprasza w naturalny sposób. Wycisza bodźce. To już nie jest lipiec, kiedy wszyscy mamy słodkie dolce vita i przemieszczamy się z miejsca na miejsce i tak bardzo nam żal, że jest piękna pogoda a my musimy siedzieć gdzieś we wnętrzu i staramy się cisnąć te dni jak cytrynę. Jesień i zima to taki czas w moim odczuciu, kiedy łatwiej jest o refleksję.

Jakie czynniki bierzesz pod uwagę, koncentrując się na nauce sztuki dbania o siebie? Jakie aspekty? Bo jest z jednej strony coś dla ciała, jest tam coś dla ducha między wersami, jest też coś, co może raczyć nasze podniebienia.

Tak… Uważam, że dbanie o siebie też jest bardzo indywidualną kwestią i właściwie każdy mógłby wyznaczyć różne obszary. Chciałam pokierować czytelniczki w stronę takiego pełnego refleksji zastanowienia się, co to dla mnie znaczy dbać o siebie. Zachęcałabym do przyglądania się temu tak, jakbyśmy mieli zadbać o dziecko. Myślę, że w mainstreamie ciągle mamy dbanie o siebie jako estetyzację albo jako pobłażanie sobie. Teraz ja z lampką wina w wannie, bąbelki, piana, książeczka, nie wiem, dwa dni z Netflixem… Tego jest dużo! Czasami robimy rzeczy, które nie są dla nas przyjemne, czasami nie mamy ochoty ich robić, ale wiemy, że one po prostu zaspokajają nasze potrzeby. To nie tylko dbanie o umysł, psychikę. To nie tylko dbanie o ciało. To nie tylko dbanie o regenerację, jak już powiedziałaś.

Perspektywy się rozszerzają….

Globalnie to już byłoby dbanie o finanse, relacje, otoczenie, o planetę, na której żyjemy - to też jest dbanie o siebie przecież. Nie wszystkie z tych aspektów dotyczą jesieni, niektóre są bardziej ogólne, ale chciałabym, żebyśmy mówili i myśleli o tym w szerszym kontekście, niż tylko co mam zjeść, co mam zrobić, co mam w siebie wetrzeć, jaką tabletkę, ziółko łyknąć.

Czyli z jednej strony co potrzebuję, a z drugiej strony dlaczego?

Tak! Czego potrzebuję w danym momencie, co mogę lub muszę odpuścić. To nie jest tylko o potrzebach. Gdy mówimy, co potrzebuję zrobić, co potrzebuję dodać, dorzucić jeszcze do tego koszyczka to jedna strona medalu. Czasem warto zapytać, co potrzebuję z niego wyjąć?

Co było największym wyzwaniem podczas pracy nad tą książką?

Skrócenie jej do tych trzystu pięćdziesięciu stron. Selekcja materiałów i przełożenie tych ajurwedyjskich sposobów. Liczą sobie pięć tysięcy lat. Ja mówię o nich współczesnym, zrozumiałym językiem. Dzięki temu nadają się do zastosowania tu i teraz. Nie chodzi tutaj o dawanie gotowej rady metodą „kopiuj wklej”, ale o pokazywanie mechanizmu postrzegania świata i myślenia, logiki. O implementowanie jej tu i teraz, w miejscu gdzie jesteśmy i gdzie się spotykamy.

Ja podam taki przykład, który jest dla mnie zawsze urzekający. W podrozdziale nazwanym wdzięcznie „kilka słów o zachciankach” przypominasz lub uczysz tego, że ajurweda przypisuje smakom znaczenie i też zachęcasz do stawiania pytań, co się ze mną dzieje, kiedy mam różnego rodzaju ochoty. Wydaje mi się, że to jest coś, od czego zaczęła się moja przygoda z ajurwedą, czyli właśnie od smaku i od tego, co za tym smakiem stoi, bo bardzo często albo lekceważymy te zachcianki, albo je wypełniamy, ale kompletnie nie zadajemy sobie pytania „co jest pod spodem?”

Tak i w świecie takim, nazwijmy to umownie zachodnim, mamy też taką tendencję do tego, żeby myśleć o tym, że jeżeli mam ochotę na smak jakiś tam, to mojemu ciału brakuje konkretnych składników. Tutaj patrzymy na to trochę z innej perspektywy, to jest bardziej o zajadaniu emocji. Smaki mają swoją subtelną naturę, która na nas wpływa. Bywa, że próbujemy tych smaków użyć, żeby sobie dać coś z zupełne innej półki, czyli potrzebuję otulenia, miłości, bliskości, takiej wewnętrznej słodyczy, ale moje pierwsze skojarzenie to lody, ciastka, comfort food na zasadzie makaronu w śmietanowym sosie. To nie jest samo w sobie złe, ale fajnie byłoby wiedzieć, na jaką potrzebę teraz odpowiadam. Chodzi o świadome zdecydowanie: ok, idę w to, jem zgodnie z zachcianką, bo chcę sobie zrobić miło, albo nie, zjem coś zdrowego i dobrego dla ciała, a emocjonalną zachciankę zaspokoję w inny sposób, np. pracując z emocjami.

Tak, czekolada jest super w leczeniu objawowym, ale jeżeli chodzi o leczenie przyczynowe, to często należy sięgnąć nieco głębiej. Kolejny temat, w zasadzie tytułowy, który tłumaczysz, interpretując go pod kątem ajurwedy, czyli zimno i ciepło. To, jak reagujemy na temperaturę i jak możemy przytulić się, otulić, w zależności od tego, jakim rodzajem duszy jesteśmy i jakie są nasze prawdziwe potrzeby i też wyjaśniasz, co to oznacza ubieranie się na cebulę, które czasem jest interpretowane przez nas w zbyt dosłowny sposób.

Dla mnie wielkim zaskoczeniem było, jak poznawałam ajurwedę, że to nie jest tylko zimno i ciepło, tylko zależy czy jest sucho, czy jest mokro, czy jest wietrznie, czy jest bezwietrznie. Faktycznie, ajurweda dobiera to w pary i przyglądamy się temu na takiej zasadzie, co sprawia ci największą trudność, albo jaki klimat jest twoim ulubionym. Okazuje się, że dla niektórych osób jesień, zima są takim upragnionym momentem, kiedy praktycznie w ogóle nie muszą dbać o siebie, bo mają tak dużo takiego gorąca, nawet w ciele, że cały czas otwierają okna, wietrzą i one wreszcie czują, że są adekwatnie ubrane i się nie przegrzewają. Są inne osoby, które mają większą łatwość wiosną i latem i one mają wrażenie, że nie ma tylu warstw, które mogą na siebie ubrać, żeby im było dostatecznie ciepło, przy czym fajnie jest zauważyć, bo to są dwa zupełnie inne typy konstytucji dosz, albo, mówiąc skrótowo, osób, które będą reagowały odmiennie na te zimne i mokre, zimne i suche dni i dla nich te remedia są zupełnie inne. Nie tylko, jeśli chodzi o zimno, ale też jeśli chodzi o takie bardziej wewnętrzne otulenie.

Wewnętrzne otulenie z jednej strony a z drugiej strony słowo, które bardzo często się pojawia się w moim słowniku: odpoczynek. Analizujesz to zjawisko i zabierasz nas do sylialni.

Tak i pod kocyk, na kanapę, z czymś miłym, ciepłym albo właśnie słodkim. I znowu zastanawiamy się, dla kogo to jest i komu to służy. Często z regeneracją i snem mają problem osoby, które już są rozedrgane i mają tysiąc pomysłów na minutę i nie potrafią odpuścić. One bardzo chcą robić i być tak samo produktywne i pomysłowe jesienią i zimą, jak w ciągu ciepłych pór roku. Tymczasem właśnie one mogą odpuścić i poleżeć sobie pod kocykiem. Złapałam się w taką pułapkę, że jesień to jest super czas, żeby się regenerować i o siebie zadbać, więc ja się zamieniam w to kocykowe burrito z kubeczkiem kakao i tak jestem w stanie przeżyć trzy miesiące życia i potem z wielkim zdziwieniem, ociężała wchodzę w wiosnę. Myślę, że nie muszę tego opowiadać, bo każdy z nas, kto był na home office, albo którego pandemia dotknęła w unieruchamiający sposób, wie, z czym to się je i wie, że nie zawsze taka duża ilość odpoczynku i bezruchu jest dla wszystkich dobra. Są osoby, dla których lepsze będzie energiczne ćwiczenie albo pójście na spacer z psem, nawet gdy jest plucha i paskudnie brzydko. To doda im zdecydowanie więcej energii i bardziej ich zregeneruje niż spanie dziesięć godzin.

Wszystko i każdemu według potrzeb, ale na początku te potrzeby trzeba zdiagnozować. Takie pytanie za sto punktów, od czego zacząć, chcąc zadbać o siebie?

Każdemu inaczej. To jest ta mantra, która niestety ma zastosowanie przy każdym tak ogólnym pytaniu. Być może od poznania siebie, być może od przyjrzenia się od tego, co się dzieje w porach roku, co nam daje natura, co robią zwierzęta, co robią rośliny i takie pamiętanie, że też jesteśmy zwierzętami poniekąd i jesteśmy częścią natury. To nie jest tak, że możemy być jej blisko, bo nią jesteśmy, nawet jeśli w bardzo cywilizowanym świecie. Nie umiem odpowiedzieć jednym zdaniem, dlatego pisałam „Ciepło”, żeby pokazać, jak można przez to przepłynąć i też się po prostu jakoś do tego przymierzyć, ustosunkować i znaleźć te odpowiedzi samodzielnie.

Książka to wspaniałe narzędzie diagnostyczne. Właśnie, na tym pytaniu, za czym tęsknimy, kiedy dusza śpiewa i kiedy ostatnim razem się bawiliśmy, kończymy. Cóż, chyba mogę już śmiało powiedzieć, że czekamy na wiosnę i na lato?

Czekamy na wiosnę i na lato i dosłownie i faktycznie, zaczęłam już pracę nad kolejną książką. Jej tytuł, mogę już to ujawnić, to będzie „Rześko” i on zarówno pomoże osobom, które naprawdę źle znoszą te ciepłe, gorące jak i trudne pory roku, a tym, którzy świetnie sobie w ich czasie radzą, znowu wyjaśni, co wtedy się dzieje w świecie i jak my się z tym mamy i zepnie cały rok w całość.

NINA CZARNECKA

Autorka popularnego bloga Blimsien, na którym gromadzi treści związane z ajurwedą, urodą, psychologią i duchowością. Pasjonatka holistycznego podejścia do zdrowia. Inspiruje do zaopiekowania się sobą. Zajrzyj na: www.blimsien.com, www.instagram.com/blimsien

ALICJA MYŚLIWIEC

Medioznawczymi z wyboru, zawodu i wykształcenia. Teoretyczka i praktyczka. Od lat pozostaje w sformalizowanym związku z Uniwersytetem Jagiellońskim i w związku otwartym z kinem niezależnym (Mastercard OFF CAMERA). Absolwentka dziennikarstwa i komunikacji społecznej, kulturoznawstwa międzynarodowego, gender studies, w końcu studiów doktoranckich z wiedzy o sztuce, doktorantka wiedzy o mediach. Dziennikarka radiowa (Antyradio, RMF Classic, Meloradio) i telewizyjna (TVN). Koneserka przyjemności. Wielbicielka jogi. Właścicielka agencji kreatywnej PR Broker.

Koniec.

PRALIBERAŁ MIESIĄCA

PRALIBERAŁ MIESIĄCA

PRALIBERAŁ MIESIĄCA - HERBERT SAMUEL

„Praliberał miesiąca” jest rubryką biograficzną. Co miesiąc będziemy na łamach „Liberté!” przywoływać w krótkich notkah postaci aktywnych polityków liberalnych dawnych lat, którzy w swoich czasach i krajach wywarli wpływ na tok debaty publicznej, a dzisiaj już rzadko bywają przywoływani.

Herbert Samuel był politykiem okresu głównie międzywojennego, którego drogę zaangażowania w życie publiczne wyznaczyła osobista i rodzinna tożsamość. Był Żydem, który porzuciwszy wiarę stricte religijną pozostał związany z żydowską kulturą i zorientowany na dobro i interesy swoich pobratymców. Był liberałem o głęboko zapuszczonych korzeniach, który jednak przeszedł ewolucję ideową wraz ze znaczną częścią współczesnych mu partyjnych przyjaciół. Samuel był także pierwszym Żydem, któremu przyszło znaleźć się w pozycji sprawowania władzy nad „ziemią obiecaną Izraela” od dobrych 2000 lat, pierwszym (formalne) wyznającym judaizm członkiem brytyjskiego gabinetu, w końcu także pierwszym liderem brytyjskiej partii politycznej, który w kampanii wyborczej wystąpił z telewizyjnym orędziem, walcząc o głosy.

Samuel urodził się w Liverpoolu w 1870 r. Miał polskie korzenie – jego pradziad Menachem pochodził z Kępna i wyemigrował z Polski do Wielkiej Brytanii na krótko przed rozbiorami. Rodzina była religijna i judaistyczna, ale równocześnie bardzo głęboko zakorzeniona w angielskich kręgach liberalnych. Politykiem Partii Liberalnej był m.in. jego najstarszy brat Stuart, a także stryj Montagu, znany bardziej jako założyciel dużego banku. Słynny krytyk sztuki Marion Spielmann był jego szwagrem.

Samuel ukończył londyński University College School w Hampstead, a potem Oxford. W trakcie studiów porzucił wiarę religijną, na co znamienny wpływ miała lektura Darwina oraz osobistej książki liberalnego polityka Johna Morleya, którego ojciec usiłował skłonić do wyboru drogi kaznodziei. Pozostał jednak wierny wielu tradycjom żydowskim i pielęgnował je w ich wymiarze kulturowym.

Do Izby Gmin został po raz pierwszy wybrany w wyborach uzupełniających w 1902 r. i pozostał w niej 16 lat. Od roku 1909 zajmował stanowiska rządowe, najpierw pomniejsze, aby w roku 1916 objąć u premiera Asquitha resort spraw wewnętrznych. Popierał i współrealizował jego szeroko zakrojony program reform socjalnych, stając się jednym z motorów przejścia Partii Liberalnej na pozycje socjalliberalne. Jednak najbardziej zapadł w pamięć jako autor polityki pozyskiwania dla armii brytyjskiej w toku I wojny światowej rekrutów spośród żydowskich emigrantów z Rosji, chcących się osiedlić na Tamizą, a przede wszystkim jako autor opublikowanego w 1915 r. memorandum „Przyszłość Palestyny”, w którym wzywał do przejęcia przez Brytanię, w toku działań wojennych przeciwko Imperium Osmańskiemu, kontroli nad Palestyną jako protektoratem i rozpoczęcia tam szeroko zakrojonego programu osiedlania ludności żydowskiej. W ten sposób stał się głównym promotorem ruchu syjonistycznego w rządowych kręgach Londynu. Jego memorandum stało się filarem późniejszej o dwa lata, oficjalnej rządowej „deklaracji Balfoura” w tej samej sprawie.

Paradoksalnie, to uwikłanie się w polityczny konflikt otworzyło Samuelowi ścieżkę do objęcia najważniejszego stanowiska w jego karierze. Lojalny wobec Asquitha, odszedł z rządu po przejęciu premierostwa przez Lloyda George’a i w wyborach 1918 r. wojenny rząd „zgody narodowej” wystawił w jego okręgu „kandydata oficjalnego”, co spowodowało utratę przez Samuela miejsca w Izbie Gmin. W efekcie jednak był w 1920 r. naturalnym kandydatem na stanowisko Wysokiego Komisarza Palestyny i od 1922 r. oficjalnie objął władzę w tym protektoracie na mocy mandatu Ligi Narodów. Jego nominacja natrafiła początkowo na łatwe do przewidzenia opory. Organizacje arabskich i chrześcijańskich mieszkańców protektoratu żywiły liczne obawy związane z obsadzeniem w roli komisarza zadeklarowanego syjonisty. Wobec gróźb zamieszek sceptycyzm wykazywało wielu brytyjskich polityków i wojskowych. Samuel uznał hebrajski jednym z trzech języków urzędowych i naturalnie sprzyjał relokacji i osadnictwu żydowskich migrantów oraz nabywaniu przez nich gruntów.

Samuel był jednak również liberałem i już w ostatecznej wersji swojego memorandum podkreślał, że realizacja celu utworzenia miejsca dla migracji żydowskiej nie może pociągać za sobą w żadnym przypadku powstania rzeczywistości nierównego traktowania ludności, niezależnie o jej etnicznego pochodzenia. Jego polityka orientowała się na próbę przekonania ludności arabskiej do celów umiarkowanego syjonizmu poprzez stopniowy charakter i nie za duże tempo aktywności osadniczej oraz osobiste zaangażowanie komisarza w obronę obywatelskich i ekonomicznych praw ludności nieżydowskiej. Docelowo wizja Samuela zakładała wzmocnienie i rozbudowę istniejącej społeczności żydowskiej w Palestynie, lecz bez narzucania żydowskiej tożsamości czy dominacji pozostałym mieszkańcom. Pod koniec urzędowania na stanowisku Wysokiego Komisarza Samuel był doceniany przez część mieszkańców protektoratu za jego „zaskakującą bezstronność”. Choć wielu Arabów pozostało wobec niego krytycznych, to znalazł także poparcie części z nich, podczas gdy wielu Żydów nabrało do niego dystansu, zawiedzionych jego polityczną ostrożnością.

Po powrocie do Wielkiej Brytanii Samuel zajął się bezpośrednio tzw. wielką polityką. Już w ostatnich latach swojego posłowania, pod koniec I wojny światowej, pokazał, że nie jest politykiem monotematycznym, gdy przeforsował – w trakcie obrad tzw. konferencji speakera w 1918 r. – wniosek o nadanie kobietom nie tylko czynnego prawa wyborczego, ale także biernego prawa wyborczego do Izby Gmin. W roku 1926 Samuel kierował, zleconymi przez rząd torysów, pracami komisji o sytuacji w górnictwie, wnioskując przeciwko postulatom nacjonalizacji, a za ograniczeniem rządowych subsydiów dla wydobycia. Ostatecznie, w 1929 r., Samuel powrócił do parlamentu, zaś w roku 1931 na stanowisko ministra spraw wewnętrznych.

Był to trudny okres dla Partii Liberalnej. W realiach wielkiego światowego kryzysu w Londynie ponownie powołano rząd wszystkich partii, otwierając liberałom możliwość udziału w pracach gabinetu. Niestety „zgoda narodowa”, która miała być fundamentem tego rządu, była fikcyjna. Liberałowie nie byli w stanie zaakceptować polityki stosowania wysokich ceł. W partii doszło do podziału na trzy grupy. Pierwsza cła przełknęła i zdecydowała się zostać przybudówką torysów. Druga, pod przywództwem Lloyda George’a, przeszła natychmiast do opozycji. Samuel niespodziewanie został więc liderem „oficjalnej” Partii Liberalnej, która z rządu wycofywała się stopniowo, najpierw wyłączając politykę celną poza obszar umowy koalicyjnej, następnie wycofując swoich polityków ze stanowisk w rządzie, w końcu w 1933 r. przechodząc do opozycji.

Rachityczne decyzje Samuela zaszkodziły i partii, i jemu samemu. W ciągu czterech lat jego przywództwa Partia Liberalna straciła prawie 2/3 mandatów, w tym jego własny w wyborach 1935 r. Samuel uzyskał jednak wkrótce tytuł wicehrabiowski i przeszedł do Izby Lordów, w której ponownie przewodził Partii Liberalnej aż do 1955 r. (w tej roli występując w tej historycznie pierwszej telewizyjnej „reklamówce” wyborczej w ramach kampanii 1951 r.).

Najbardziej Samuel zawiódł w debacie o polityce appeasementu. Pomimo swoich żydowskich korzeni i wiedzy o naturze retoryki Hitlera i jego partyjnych towarzyszy, pomimo świadomości prześladowań, które dotknęły Żydów w Niemczech po 1933 r., chciał wierzyć, że te słowa nie przeistoczą się w bardziej brutalne czyny. Był zaangażowany we wspieranie ruchu tzw. kindertransportów, aktywnie poszukując domów dla uciekających z kontynentalnej Europy żydowskich dzieci. Ale – w przeciwieństwie do jego następcy na stanowisku lidera liberałów Archibalda Sinclaire’a – nie potrafił wykrzesać w sobie tej stanowczości, która mogła pociągnąć za sobą tak ratunek, jak i wojnę. Być może właśnie ze względu na żydowskie pochodzenie było mu trudniej stanąć pośród gotowych na zderzenie czołowe z Hitlerem, gdyż ryzykowałby zarzut, iż gotów jest uwikłać kraj w wojnę w imię „wąskich interesów” swojej grupy etnicznej. Takie zarzuty wtedy rzeczywiście raz po raz padały i skłaniały do samocenzury.

Herbert Samuel zmarł w 1963 r.

Koniec

WIERSZ WOLNY

WIERSZ WOLNY

kadry: mamienie

URSZULA BUZIEWICZ-KULBACKA

jakie wspaniałe zdjęcie: błyszczące huśtawki, flara

złapana przypadkiem i dzieci jedzące słodycze.

ich ślina już nigdy nie będzie tak lepka i słodka.

wszystko, co nastąpi po niej, będzie tylko

nieprzepuszczalnym konstruktem,

precyzyjnie niedoświetlonym.

jakie wspaniałe zdjęcie, wyborna propaganda!

to musiało kiedyś istnieć, nie ma przecież aż tak

doskonałych fotomontaży. wpuść tam kontrast

i sprawdź, piksel po pikselu.

ślina będzie opalizować, otwórz tylko obieg

Urszula Buziewicz-Kulbacka (ur. 1992 w Ełku) jest poetką. Była laureatką organizowanego przez Biuro Literackie projektu „Półów”. Debiutowała jako laureatka Nagrody Głównej w konkursie im. Jacka Bierezina zbiorem wierszy Rdzenni mieszkańcy (Łódź 2012), nominowanym do Nagrody Literackiej Nike, Nagrody Poetyckiej Orfeusz i nagrodzonym w Złotym Środku Poezji. Następnie wydała tom tanzen, tanzen (Łódź 2014). Obecnie pracuje nad kolejną książką poetycką. Mieszka koło Ełku.

Wiersz wolny to nowa przestrzeń Liberté!, uwzględniająca istotne, najbardziej progresywne i dynamiczne przemiany w polskiej poezji ostatnich lat. Wiersze będą reagować na bieżące wydarzenia, ale i stronić od nich, kiedy czasy wymagają politycznego wyciszenia, a afekty nie są dobrym doradcą w interpretacji rzeczywistości.

Redaguje Rafał Gawin

Table of Contents

Koniec W

W LIBERTÉ!

GDY DOCHODZIMY DO ŚCIANY

Magdalena M. Baran Zastępczyni redaktora naczelnego Liberté!

DZIWNY ROK

NAJWYŻSZY CZAS NAZYWAĆ RZECZY PO IMIENIU Anneliese Mistel

DZIWNY ROK Magdalena M. Kaj

DEBATA COVIDOWA -- NOWOŚĆ NA SZCZYCIE LISTY PRZEBOJÓW Piotr Beniuszys

2021 KRONIKA UPADKU IV RZECZPOSPOLITEJ Bartłomiej Austen

DROBIAZGI

Olga Brzezińska

ROZMÓWKI POLITYCZNE

PIS CZYLI PRZEKRĘT I SZMAL

JAROSŁAW MAKOWSKI

ZIELONY LIBERALIZM

NIE TYLKO ORGANIZACJE POZARZĄDOWE. KTO MOŻE ZAKOŃCZYĆ PRZEMYSŁOWĄ HODOWLĘ ZWIERZĄT Dobrosława Gogłoza

NIE MA MNIE NA FEJSBUKU, NIE ISTNIEJĘBeata Krawiec

KULTURA DLA MYŚLENIA

PUSTE MIEJSCE Magdalena M. Baran

LEKTURY LIBERAŁA

MŁODYM GŁOSEM

NA ŻYCIE PARTYJNE ZAKUSY Kamil Szałecki

HOKUS-POKUS

PRALIBERAŁ MIESIĄCA

PRALIBERAŁ MIESIĄCA - HERBERT SAMUEL

WIERSZ WOLNY

kadry: mamienie

Urszula Buziewicz-Kulbacka