Koniec W W LIBERTÉ!

W LIBERTÉ!

JAK DŁUGO JESZCZE?

MAGDALENA M. BARAN

Zastępczyni redaktora naczelnego Liberté!

Quousque tandem abutere, Catilina, patientia nostra...

Zdania znane ze słynnej mowy Cycerona przeciw Katylinie powracają niczym uporczywa czkawka. Czasem przestraszają, kiedy indziej zmuszają do wstrzymania oddechu, wypicia otrzeźwiającej szklanki zimnej wody… I co? Wciąż złośliwym echem odbija się: „Jak długo, Katylino, będziesz nadużywał naszej cierpliwości? Jak długo będziesz w swoim szaleństwie naigrywał się z nas? Do jakich granic będziesz się chełpił swoim zuchwalstwem nie znającym cugli?” I choć każdy ma swój „sprawdzony” sposób na czkawkę, to na polityczną zarazę, z jaką mamy do czynienia od ponad siedmiu lat, nie działają ani fakty, ani zaklęcia. Gdy pytamy zatem: „Jak długo?”, w tle wyliczając niegodziwości Prezesa i jego urzędników, kolejne wiry, ku którym popychają mocno już nadwątloną demokrację; kolejne zakręty, z których powinni wypaść – rozbijając się o najbliższą ścianę – ale… wciąż w sposób ostateczny nie wypadają. Zuchwalstwo ich zapuszcza korzenie. I choć w wielu miejscach natrafiają na opór, to nie brakuje ziemi żyznej, gdzie kiełkuje ich upiorne słowo.

Zatem… jak długo jeszcze? Odpowiedź nie przyjedzie sama, rozwiązanie nie przyjdzie samo. Nie spadnie nam z nieba, nie potkniemy się o nie niczym o przydrożny kamień. Rozwiązanie wypracować musimy sami, a właściwie na drodze współpracy, w ogniu niełatwych dyskusji, w przełamującym stereotypy i uprzedzenia dialogu. Wszak w grze w kryzysy jesteśmy „narodowo” nieźli. I dziś nie chodzi wcale/jeszcze o myślenie, czy wybierając będziemy zastanawiać się nad opozycją startującą z jednej listy, ale raczej nad tym, co naprawdę wybieramy, co w porządku świata – na jaki mamy nadzieję – chcemy kształtować. Na ile chcemy się zaangażować – jako jednostki, jako ludzie chcący cieszyć się pełnią przynależnej nam wolności, jako sąsiedzi, jako mieszkańcy, jako obywatele, jako stojący obok siebie w ramach tej samej wspólnoty.

Bo ten kraj nie zmieni się bez nas. I choć powtarzamy to sobie równie często jak nieszczęsne „Jak długo jeszcze?”, to czasem jesteśmy niczym wołający na puszczy. Bo coś – jak mówią moi studenci – „nie klika”; coś się nie zgadza, coś pozostaje „pobożnym” życzeniem, kawiarnianym gadaniem, wiecowym okrzykiem. Kawałkiem tektury, na którym pełni dobrych chęci wypisaliśmy kolejne ważne hasło. Tyle, że po demonstracji ta tektura kończy zazwyczaj na śmietniku, a dobrymi chęciami to… piekło jest wybrukowane. Również to piekło, które codziennie „gotują” nam PiS i przystawki. Tymczasem liczą się konkretne czyny. Jakie? Nad tym spróbujemy zastanowić się w najbliższych miesiącach. Ba, nie tylko „zastanowić się”, ale też wypracować propozycje konkretnych rozwiązań. Kaczyński i jego zmurszały dwór drwią z nas każdego dnia, bo w jakimś upiornym sensie wciąż znajdują na to przyzwolenie. A przecież dowolnie wąskie/szerokie „my” to nie kaczorowy „ciemny lud”, ale obywatele. Ci, którzy – gdy wypali plan – już w październiku 2023 przypomną decydentom, że (jak pisał Stefan Kisielewski) „Władza, która chce zarządzać wszystkim, dziwi się, gdy pociągają ją do odpowiedzialności za wszystko”. A wszystko… to bardzo dużo.

***

W swojej Ekonomii w jednej lekcji Henry Hazlitt przypominał rozmowę, jaka miała mieć miejsce, gdy Aleksander Wielki odwiedził niegdyś Diogenesa. Na pytanie, czy władca mógłby coś dlań uczynić, filozof miał odpowiedzieć: „Tak, odsuń się trochę, zasłaniasz mi słońce”. I dalej, konstatuje już Hazlitt: „Każdy obywatel ma prawo domagać się tego od rządu”. Takie prawo jest naszym udziałem. A już dawno tak bardzo nie potrzebowaliśmy, aby rząd się odsunął. My, obywatele. My, ludzie. My, którzy mamy 10 miesięcy (z małym ogonkiem), by zdecydować w jakim państwie chcemy budzić się za rok; jakie wartości wyznajemy, jakim prawom chcemy podlegać, jakich mediom dawać wiarę, jaką naukę przekazywać kolejnym pokoleniom, jak będzie kształtowała się nasza polityka wobec…….. (tu wstawić dowolnie), z kim i jak żyć, na co w sferze publicznej pozwalać… Lista jest długa, ale sprowadza się do… komu ufać, a komu nie. Dziś wiemy, że obecny rząd nie trochę, ale bardzo musi się odsunąć. A możemy mieć też pewność, że nie zrobi tego sam. Oto czas nasze mądre marzenia zamienić w dobre, skuteczne, działające i nie kanibalizujące się wzajemnie plany.

Koniec

ZAMKNIĘTY OBIEG

ZAMKNIĘTY OBIEG

CHINY, KORPORACJE I NOWA GEOPOLITYKA

BŁAŻEJ LENKOWSKI

„Obyś żył w ciekawych czasach” – stare chińskie przekleństwo wydaje się niezwykle aktualne. Wydarzenia ostatnich trzech lat: pandemia, wojna w Ukrainie i rozpędzający się kryzys ekonomiczno-geopolityczny sprawiają, że z rosnącą nostalgią patrzymy na dawne lata stabilizacji i spokoju. Nie jesteśmy jednak skazani na fatalną przyszłość. Warto jednak bacznie obserwować rzeczywistość, wyciągać z niej wnioski, budować odważne scenariusze i reagować na zmiany.

Zbyt małą globalną uwagę przywiązujemy do tego, co obecnie dzieje się w Chinach. Partia komunistyczna z uporem godnym maniaka kontynuuje prowadzoną już przez ponad 2,5 roku politykę restrykcyjnego lockdownu w odpowiedzi na Covid. Co zabawne, polityka ta jest pewnie wyśnionym ideałem dla wielu liderów opinii w Polsce, biorąc pod uwagę ich stanowisko sprzed jeszcze kilku miesięcy. Ale na poważnie, w chińskim ustroju autorytarnym ten reżim sanitarny jest brutalniejszy niż gdziekolwiek w demokratycznym świecie. Efektem jest spowolnienie gospodarcze ale też zaczyna być, jak na warunki chińskie, bezprecedensowy bunt społeczny.

Władze chińskie nie mają w zasadzie dobrego wyjścia. Lockdown z wszystkimi fatalnymi skutkami ubocznymi trwał tak długo, że teraz niezwykle trudno będzie się wycofać i powiedzieć, że te wszystkie wyrzeczenia były bez sensu. Jeśli lockdown zostanie zniesiony, przez niezaszczepione Chiny przejdzie wielka fala zachorowań, zbierając straszne żniwo. To jest prędzej czy później nieuchronne, bo lockdown tylko opóźnia, a nie zapobiega rozprzestrzenianiu się choroby. Ale narracja w Chinach była zupełnie inna, a społeczne koszty lockdownu bardziej dotkliwe niż gdzie indziej. Ustąpienie (choć racjonalne) będzie dla nieomylnej władzy autorytarnej kompromitacją. Władze będą pewnie próbowały znosić restrykcje etapami, ale niewiadomą pozostaje cierpliwość społeczna. Trwanie zaś przy lockdownie skazuje Chiny prędzej czy później na skalę buntów społecznych, które nawet takim państwem mogą zachwiać. Konieczne będzie zaostrzenie kursu, dalsze zmykanie Chin na świat i wszystko złe, co się z tym wiąże. Tak czy inaczej, przed Xi Jinpingiem i Chinami wielkie kłopoty.

Zgodnie z poprawnością polityczną trudno oficjalnie się cieszyć z kłopotów rosnącego mocarstwa, trzeba jednak jasno powiedzieć, że jesteśmy świadkami rosnącego starcia coraz pewniejszego siebie świata autorytarnego z demokratycznym. Najbardziej tragiczny przebieg ma on dziś na Ukrainie oczywiście. Można dziś zaryzykować hipotezę, że do rosyjskiej inwazji nie doszłoby, gdyby Putin nie dostał przyzwolenia od przywódców chińskich. A kontynuowanie inwazji i ataków na Ukrainę zależy od wsparcia ze strony innych państw autorytarnych. Od dostaw dronów z Iranu czy tajemniczych transportów z Chin do Rosji, o których pisały ostatnio media. To prawdopodobnie w rękach Chin leży też klucz do wygaszenia tego konfliktu.

Nie można też nie zauważyć, jak ważnym frontem starcia świata demokratycznego z autorytarnym staje się pole cyfrowe i kwestia cyberbezpieczeństwa. Gigantyczną rolę odgrywają tutaj wielkie firmy technologiczne i naprawdę kluczowe jest, z jakiego reżimu prawnego wywodzi się firma dostarczająca obywatelom rozwiązania technologiczne, z jakim rządem współpracuje. Nie można udawać, że w XXI wieku wielkie korporacje technologiczne nie są jednym z kluczowych graczy na polu starcia geopolitycznego.

Rzeczywistość się zmienia, a duża część opinii publicznej i decydentów wciąż trwa w rytualnym ataku na wielkich graczy rynku cyfrowego, szczególnie tych wywodzących się z USA. To błąd. Nie oznacza to, że otoczenie prawne działania gigantów nie powinno ulegać jakiejkolwiek zmianie, chcielibyśmy więcej konkurencji na tych rynkach, ale powinniśmy rozumieć ich znaczenie i znaczenie ich zasobów w wyścigu geopolitycznym. Priorytetem powinno być dbanie o to, aby nie zostały zastąpione podmiotami wywodzących się z autorytarnych reżimów prawnych.

W tym kontekście nie jestem przekonany, że „liberalny” konsensus wokół inicjatywy minimum corporate tax^1 jest właściwy. Przymusowa harmonizacja podatkowa zawsze powinna budzić wiele pytań. Wbrew pozorom często może być narzędziem powstrzymującym integrację międzynarodową, zniechęcając do niej słabsze podmioty. Ona nie tylko odbiera słabszym krajom (takim jak Polska) możliwości budowania przewag konkurencyjnych na rynku, zachęt do inwestycji, ale też sprzyja oczywiście krajom wysoko rozwiniętym. Może też obniżać możliwości konkurencji tych korporacji na rynku globalnym z podmiotami na przykład wywodzącymi się z Chin.

Myślmy o tym, jak sprawić, aby rynek cyfrowy stał się bardziej konkurencyjny. Pytanie, czy wielkie korporacje powinny mieć na przykład możliwość wykupywania i przejmowania udziałów obiecujących start-upów? Ten rynek dziś jest w zbyt dużym stopniu oligopolem, ale nie jest też prawdą, że technologiczne korporacje mają zapewnioną automatyczną dominację. Ostatnie kłopoty Facebooka czy Twittera pokazują, że każda firma dociera w końcu do punktu zmierzchu swojej ekspansji.

Nadmierna regulacja rzadko kiedy przynosi dobre rezultaty. Zwykle przynosi wiele kosztownych obowiązków dla firm, wiele propagandowego splendoru dla polityków i śladowe korzyści dla odbiorców usług. Czy naprawdę na przykład akceptacja plików cookies na każdej odwiedzanej stronie zapewnia odbiorcom bezpieczeństwo i podnosi jakość usługi, którą otrzymują? Czy wszystkie zapisy RODO naprawdę są racjonalne? Pamiętajmy o tym w przypadku coraz ważniejszego geopolitycznie rynku usług cyfrowych.

1https://taxation-customs.ec.europa.eu/taxation-1/minimum-corporate-taxation_en

BŁAŻEJ LENKOWSKI

Politolog, publicysta, prezes zarządu Fundacji Liberte!.

oniec

ZAMKNIĘTY OBIEG

ADWOKACKIM OKIEM

ZBIGNIEW BAKALARCZYK

Można zadać sobie pytanie: jak doszło do tego, że niewielkie polityczne ugrupowanie rości sobie prawa do układania naszego życia i norm społecznych w jedyny uznawany przez siebie sposób?

Rok 2022 zbliża się do końca, nieuchronnie zbliża się czas podsumowań i ocen mijającego roku. Czas ten dla prawników był niezwykle bogaty w wydarzenia, ale nie jestem pewien, czy można nazwać go owocnym. Czas ten minął pod znakiem walki. Walki o praworządność i walki o prawa człowieka i obywatela. Walki trudnej, ale nie beznadziejnej i z pewnością nie przegranej, choć nie znajdujemy się w miejscu, w którym chcielibyśmy się znajdować. Można zadać sobie pytanie: jak doszło do tego, że niewielkie polityczne ugrupowanie rości sobie prawa do układania naszego życia i norm społecznych w jedyny uznawany przez siebie sposób?

Felieton ten powstaje chwilę po tym, gdy prezydent Andrzej Duda podpisał nowelizację prawa karnego, która to nowelizacja cofnęła nas o millenia do tyłu w zakresie jego rozwoju. Prawo karne służyć ma w zamyśle „wielkich nowelizatorów” jedynie temu, aby sprawcę ukarać. Jak najsurowiej, ku uciesze gawiedzi. Społeczeństwo w obliczu wojny, kryzysów ekonomicznych, energetycznych i wszystkich innych, jakie ostatnio dotknęły nasz kraj, ma oczywiście przemożną potrzebę bezpieczeństwa, co zostało skrzętnie odnotowane przez populistycznych polityków.

Ostatnia nowelizacja prawa karnego przesiąknięta jest duchem populizmu: morderców zamykać po wsze czasy w więzieniach, krzyczy minister. Czas skończyć z „liberalnym” kodeksem karnym z 1997r. Czyżby nie zauważył, że w ciągu ostatnich dziesięcioleci przestępczość, zwłaszcza ta najbrutalniejsza – morderstwa, gwałty, rozboje – znacząco spadła? Oczywiście, że zauważył, ale zarówno on, jak i jego koledzy nieustająco krzyczeć będą, że morderca czai się za każdym rogiem, a jedynie dzielny szeryf i jego ekipa mają odpowiedź na to zagrożenie. Z przykrością odnotować należy, że poza grupą naukowców – mistrzów prawa karnego oraz adwokatami, mało kto krzyczy w przestrzeni publicznej o nieludzkich wprost rozwiązaniach nowego kodeksu.

Rok 2022 był kolejnym rokiem psucia prawa (pamiętacie polski ład i nowelizacje?), psuciem Konstytucji (projekt ustawy – jakże przewrotnie nazywanym o ochronie ludności), a zmierzający do prowadzenia nowych stanów nadzwyczajnych nieznanych Konstytucji. Stanów, w których prawa obywatelskie mogą być wbrew zapisom konstytucji ograniczone.

Wartości liberalne – wolności osobiste, przedsiębiorczość, równość wobec prawa, pluralizm, rządy prawa - wszystkie one w 2022 doznały uszczerbku. Nie mogę oprzeć się wrażeniu, iż przywykliśmy do myśli, że większość sejmowa może zrobić wszystko, co jej się podoba i zaczynamy urządzać się w zastanym systemie.

Tymczasem kolejne zmiany, przeprowadzane (a jakże!) pod osłoną nocy, na chybcika, wychodzące z ministerstwa (wprost przecież tak podpisane w metadanych w plikach dostępnych na stronach sejmowych), a zgłaszane oczywiście jako projekty poselskie, pokazują jedno – pogarda wobec Konstytucji i reguł demokratycznego państwa prawa sięgnęła już zenitu.

Warto to również zestawić z tym, że wobec „naszych” w tym samym momencie przeprowadzana jest przez Sejm ustawa o bezkarności za tzw. wybory kopertowe. Na marginesie mówiąc, uchwalanie ustawy o braku odpowiedzialności za ten czyn i jednoczesne twierdzenie, że czynu zabronionego przecież nikt nie popełnił to chyba objaw dwójmyślenia? Albo myślenia podobnego do swego czasu Pana Prezydenta Andrzeja Dudy – że ułaskawi przed prawomocnym wyrokiem, bo co się będzie wymiar sprawiedliwości przepracowywał…

Najsmutniejsze jest to, iż w tej hucpie udział biorą prawnicy, adwokaci, sędziowie, prokuratorzy, którym nie jest obce przecież znaczenie zasady rządów prawa, ale najwyraźniej dla chwilowych korzyści są skłonni zaryzykować utratą twarzy i dobrego imienia, broniąc (niekiedy jakże zaciekle) wprowadzanych zmian.

A może jednak się mylę? I osoby te niczym nie ryzykują? Przejdą potem spokojnie do swoich korporacji lub w wymarzony przez wielu stan spoczynku zadowoleni z dobrze spełnionego obowiązku.

ZBIGNIEW BAKALARCZYK

Adwokat, Partner Zarządający Kancelarią SWB Spółka Partnerska w Łodzi, mediator, społecznik zaangażowany w obronę praw człowieka, obrońca aktywistów w procesach karnych. Kierownik zespołu opiniodawczego Stowarzyszenia Adwokackiego Defensor Iuris, autor publikacji z zakresu mediacji.

Koniec

ZAMKNIĘTY OBIEG

TNIEMY ZATEM?

PIOTR BENIUSZYS

Spośród różnych badań społecznych uwagę opinii publicznej najmocniej przykuwają sondaże poparcia dla partii politycznych. Zmieniają się one niekiedy dość dynamicznie i pozwalają oczyma wyobraźni widzieć wyczekiwaną zmianę władzy lub umacnianie się obecnego układu. Ekscytują nawet jeśli do wyborów bardzo daleko i wiadomym jest, że sytuacja może się jeszcze wielokrotnie zmienić.

Mniej zainteresowania budzą natomiast pogłębione badania socjologiczne, które koncentrują się nie na sympatiach wobec partii, a badają przemiany ocen społecznych wobec wielu różnych problemów politycznych. Tymczasem niejednokrotnie to właśnie z nich można lepiej wyczytać trendy zmian w światopoglądowym zorientowaniu obywateli i prognozować w dłuższej perspektywie zarówno szanse poszczególnych stron sceny politycznej na wyborcze sukcesy, jak i wyzwania dla partii, które będą się musiały przeobrażać. Takie badania są ciekawsze także dlatego, że postawy w nich ujawniane mają trwalszy fundament od niekiedy dość przelotnych sympatii partyjnych, wobec czego umożliwiają prognozy w dłuższej perspektywie. W końcu, gdyby opierać się wyłącznie na sondażach partyjnych, to nadal należałoby zakładać, iż pozycja Kościoła katolickiego w polskich rozgrywkach politycznych w kolejnej dekadzie będzie przemożna. Tymczasem badania pokazujące szybki proces laicyzacji społeczeństwa z młodym pokoleniem na czele relatywizują to oczekiwanie, gdyż stanowią wskazówkę stopniowego spadku znaczenia Kościoła, za czym podążać będzie słabnięcie jego wpływów, w końcu także nawet w środowiskach klerykalnej obecnie prawicy.

Ze świeżo opublikowanych badań pogłębionych warto spojrzeć na wnioski wysnute przez prof. Przemysława Sadurę i Sławomira Sierakowskiego w raporcie „Polacy za Ukrainą, ale przeciw Ukraińcom”. To trzeci papier tych badaczy po równie ciekawych raportach „Polityczny cynizm Polaków” oraz „Koniec hegemonii 500plus”. Jak sam tytuł nowego tekstu wskazuje, głównym tematem badań były tym razem społeczne oceny proukraińskiej polityki prowadzonej przez polski rząd przy wsparciu opozycji oraz postawy względem realiów codziennego życia obok ukraińskich uchodźców. To w kontekście pogłębiania się humanitarnego kryzysu w Ukrainie i spodziewanej zimą kolejnej fali uciekinierów temat niewątpliwie dzisiaj w Polsce najważniejszy, także dlatego że jego „pokierowanie” w debacie publicznej może okazać się kluczowe dla wyborczego werdyktu jesienią 2023.

Jednak obok tematu głównego w badaniu Sadury i Sierakowskiego pojawiły się siłą rzeczy inne, powiązane z nim mniej lub bardziej luźno wątki. W wywiadzie, który Sadura udzielił Gazeta.pl i Grzegorzowi Sroczyńskiemu, sporo miejsca zajmuje temat narastającej frustracji polskiej klasy średniej, która coraz mocniej obawia się o utratę swojej pozycji społecznej. Jest to nie tylko, a nawet nie przede wszystkim pokłosie pojawienia się ukraińskich uchodźców, co raczej logiczny i spodziewany przez wielu skutek już ponad 7 lat pisowskiej polityki socjalnej, która zrezygnowała z poprawy jakości usług publicznych (z których chętnie korzysta także większość klasy średniej), a skoncentrowała się na rozdawnictwie gotówki i zmniejszeniu dystansu pomiędzy tzw. klasą ludową (termin używany przez prof. Sadurę) a właśnie owymi średniakami. Lęk klasy średniej przed „deklasacją i utratą swojej [rzekomo – wtrącenie moje] uprzywilejowanej pozycji” staje się główną siłą napędową myślenia coraz większej grupy Polek i Polaków.

Nakreślmy ten obraz w sposób maksymalnie (wręcz wulgarnie) uproszczony. Chodzi o to, że pani kasjerka w przysłowiowej „biedronce”, reprezentująca „klasę ludową”, z wykształceniem podstawowym, niedużym doświadczeniem zawodowym i kilkunastogodzinnym wdrożeniem w obowiązki, zarabia dzięki podwyżkom płacy minimalnej z grubsza tyle samo, co nauczycielka z klasy średniej, po studiach magisterskich i dodatkowych uzupełniających, z wieloletnim stażem i wykonująca zawód nie tylko nieporównywalnie bardziej istotny dla funkcjonowania społeczeństwa, ale i znacznie bardziej stresujący i trudny.

Lewicowo zorientowany prof. Sadura i jego jeszcze bardziej lewicowo zorientowany rozmówca, red. Sroczyński, wyrażają sporo zdumienia wobec irytacji klasy średniej tym stanem rzeczy. Sadura mówi, że tracona przez polską klasę średnią pozycja była „uprzywilejowana”, co jest dość obcesowe wobec każdej nauczycielki zarabiającej tyle co na kasie w supermarkecie, pomimo włożenia znacznie większej ilości pracy i wysiłku w uzyskanie niezbędnych kwalifikacji zawodowych. Sroczyński wpada niemal w amok, bo trzy razy z chyba nieudawanym zdumieniem dopytuje Sadurę, „dlaczego???” klasę średnią „boli”, że „klasa ludowa doszlusowuje”! (Sadurze przy trzecim „dlaczego?” się robi głupio i uprzejmie zauważa, że już to wyjaśnił).

To w gruncie rzeczy dość zabawne. Po publikacji każdego raportu Oxfamu podobnie myślący lewicowi publicyści piszą niezliczone teksty o tym, jak bardzo boli ich to, że w skali świata jacyś miliarderzy mają większy majątek od jakiegoś tam procenta najuboższej populacji. Uznają tak wielkie rozpiętości w poziomie zasobów za „niesprawiedliwe” i pewnie mają sporo racji. Zwykle jednak milczą o tym, że pomimo rosnących rozpiętości na linii miliarder-przeciętny człowiek, ten przeciętny człowiek (do czasu wybuchu pandemii) stale miał się coraz lepiej, liczba ludzi żyjących w nędzy stale malała, warunki życia ulegały poprawie. Działo się tak pomimo rosnących nierówności, więc można było pytanie Sroczyńskiego, skierowane w wywiadzie z Sadurą do polskiej klasy średniej, zadać lewicowcom i zapytać ich „dlaczego to was boli?”. Czy na poziom życia zarabiającego nieco poniżej mediany Polaka wpływ ma stan konta Jeffa Bezosa i czy kluczowe jest, czy posiada on 115 czy 75 miliardów dolarów?

Bo ze zdumienia Sroczyńskiego wnioskuję, że on zakłada, iż rosnące płace minimalne i inne dodatki socjalne, zacierające różnice w finansowej sytuacji pomiędzy „klasą ludową” a klasą średnią nie powinny tej drugiej w sumie nic obchodzić; że nie mają wpływu na jej poziom życia; że lęki klasy średniej z tym związane są pochodną jej chciwości, demoralizacji i urażonej dumy z powodu utraty relatywnej pozycji społecznej.

Z sympatii dla Czytelnika preferującego niedługie teksty pomińmy dzisiaj cały nasuwający się tu wywód makroekonomiczny o tym, że to spłaszczenie ma wpływ na życie klasy średniej. Zasygnalizujmy tylko niektóre jego skutki: wzrost inflacji, wzrost wysokości rat kredytów, podupadanie jakości niedoinwestowanych usług publicznych, utrudnienie uzyskania dochodowości z prowadzenia małej działalności gospodarczej.

Skupmy się na skutkach psychologicznych i tak podnoszonej przez lewicę kwestii sprawiedliwości. Sam prof. Sadura zauważa, że klasa średnia czuje się oszukana, że traci przewagę nad „klasą ludową”, na przykład z tego powodu, że zaczyna mieć świadomość, że wszystkie dodatkowe godziny spędzone na nauce zamiast na imprezowaniu lub na cięższej pracy (w tym pracy nad własnym rozwojem personalnym) zamiast na zabawie z własnymi dziećmi były bez sensu i są stracone. Oczywiście nie w sensie celów samorealizacji (posiadanie kwalifikacji intelektualnych pozostaje nadal samo w sobie wartością i – jak za komuny – chociaż tego klasie średniej nikt nie odbierze), ale w sensie przekuwania zdolności w pieniądz już niejednokrotnie tak. Gdy wielu przedstawicieli dzisiejszej klasy średniej 30+ wchodziło w dorosłe życie, drabina do awansu i sukcesu wydawała się długa i stroma. Za rządów PiS okazało się jednak, że wozy państwowej straży pożarnej w kilka chwil i bez wysiłku podsadzą wszystkich na dość wysoki szczebel automatycznym wysięgnikiem. „Koniec i bomba. A kto harował ten trąba!”

Po trzecim „dlaczego?” Sroczyńskiemu w końcu świta i z przerażeniem dostrzega, że oto w ten sposób może skończyć się w Polsce socjalne rumakowanie. Pewnie przyszło mu to z trudem, ale to on w pytaniu artykułuje tego ultymatywnego boogeymana każdej lewicy, który czai się za rosnącą frustracją klasy średniej. Czyżby jej postulat miał brzmieć „tnijmy socjal”?!

Ja natomiast – jak na „krwiożerczego neoliberała” przystało – zacieram ręce. To odruch niemal bezwarunkowy, bo – przyznam – straciłem już chyba nadzieję. Kryzys liberalizmu gospodarczego od zapaści na globalnych rynkach w 2008 r., którego pokłosiem był kryzys zadłużeniowy w strefie euro w latach 2010-13 oraz przejęcie władzy przez PiS w 2015 r., wydawał się w pewnej chwili wręcz nieprzezwyciężalny. Uległem narracji, że zwolennik wolnego rynku jest „dziadersem” mentalnie żyjącym w latach 90. i dzisiaj nadającym się bardziej na eksponat muzealny aniżeli na pełno uprawnionego uczestnika debaty publicznej.

Tymczasem z wniosków formułowanych przez prof. Sadurę wyłania się nowa rzeczywistość, w której rewolucja mentalna – niczym kij – może mieć dwa końce. Że owszem, wieloletnie niedobory po stronie „klasy ludowej”, konfrontowanej z wyższym poziomem życia w zachodniej Europie (która od 2004 r. stanęła dla nas otworem), zrodziły frustrację i odrzucenie koncepcji rozwojowej III RP realizowanej przez wszystkie ekipy do 2015 r. (w tym ekipę pisowską z lat 2005-07). Jednak – niczym w przypadku sporu o aborcję – to wahadło wychyla się właśnie w drugą stronę. Wraz z kryzysami spowodowanymi przez nadmierny popyt i przewagę konsumpcji nad inwestycjami bardzo powoli wraca przywiązanie do bezpiecznych, racjonalnych i ostrożnych koncepcji klasycznej szkoły ekonomii. Wraca tam, gdzie zawsze miały one największe szanse rozkwitać – a więc do łona klasy średniej.

Politycy opozycji, w znacznej mierze tą klasę reprezentujący, oczywiście będą ostatnimi, którzy zmianę optyki dostrzegą. Platforma Obywatelska potrzebowała przykładowo około dekady, aby w sprawie związków partnerskich czy liberalizacji ustawy o aborcji doszlusować do własnego, liberalnego elektoratu. Teraz zarówno ona, jak i niemal wszystkie inne siły demokratycznej opozycji znajduje się w „fazie socjaldemokratycznej”, w którą weszła na fali antyrynkowych nastrojów minionego dziesięciolecia. Trochę przyjdzie poczekać, aż zmianę oczekiwań polskiej klasy średniej politycy zinternalizują. Jednak w przypadku problemów gospodarczych dodatkowym, przyspieszającym to czynnikiem może się okazać przymus racjonalnego działania w związku z głębokim kryzysem, który nowa ekipa w 2023 r. niechybnie po PiS odziedziczy.

Natomiast tytułowe pytanie – na lata odłożone w świat political fiction – nabiera powoli kolorytu. Panie i Panowie: tniemy?

PIOTR BENIUSZYS

Politolog i socjolog, tłumacz, specjalista w dziedzinie historii liberalizmu i ewolucji zachodnioeuropejskich partii liberalnych, członek zespołu redakcyjnego i publicysta „Liberté!”, pisał także na łamach „Gazety Wyborczej”, tygodnika „Polityka”, „Dziennika Gazety Prawnej” oraz dla Instytutu Obywatelskiego.

Koniec

ZAMKNIĘTY OBIEG

12 ZWYKŁYCH MIESIĘCY

MAGDALENA M. KAJ-CHĘCIŃSKA

Po raz kolejny, nierzadko ze zdziwieniem, zorientowaliśmy się, że znów nastał grudzień, a z nim – czas refleksji i podsumowań. Po raz kolejny, ten rok zaskoczył nas na każdym polu. Po raz kolejny, już za moment, będziemy sobie zaraz życzyć, by ten nowy, 2023 był lepszy od tego odchodzącego 2022. Po raz kolejny, będziemy trzymać kciuki by tak się stało.

Obieg zamknięty – 12 miesięcy, reset i startujemy od nowa. Ten tryb praktykujemy co roku. Celebrujemy „nowy początek”, „nowy rok, nową/nowego mnie”, składając solenne przyrzeczenia, zapisując noworoczne postanowienia, obiecując sobie, że właśnie w tym roku skutecznie się odchudzę, zacznę wreszcie naukę nowego języka obcego, czy po prostu – uporządkuję swoje życie.

Z drugiej jednak strony, ten doroczny obieg zamknięty może być rozpatrywany bardziej w kategoriach społeczno-politycznych niż indywidualnych, oznaczających obowiązkowe w każdym roku wydarzenia, które podpowiadają nam, w którym miesiącu obecnie się znajdujemy.

I tak:

- Styczeń: podsumowania roku mijającego, narzekanie na podwyżki, spadek formy po świętach i sylwestrze, ogólnonarodowa depresja wsparta rozjeżdżonym, błotnistym śniegiem i brakiem słońca. Element stały: kłótnie rządu z opozycją, wymyślanie skomplikowanych oskarżeń i inwektyw, co najmniej jedna spektakularna gafa ze strony obozu rządowego i/lub z Pałacu Prezydenckiego. Codzienna ilość materiału na instagramowych profilach komentujących rzeczywistość sprawia, że zostaje mało czasu na pracę. Czas na narzekanie się znajdzie.

- Luty: sklepy wielkopowierzchniowe zostają zalane przez plastikową tandetę na Walentynki. Społeczeństwo debatuje, czy walentynki to twór obcy i wrogi niczym stonka zrzucana przez imperialistów, czy dobra okazja do wyznania miłości. Element stały: kłótnie rządu z opozycją, wymyślanie skomplikowanych oskarżeń i inwektyw, co najmniej jedna spektakularna gafa ze strony obozu rządowego i/lub z Pałacu Prezydenckiego. Codzienna ilość materiału na instagramowych profilach komentujących rzeczywistość sprawia, że zostaje mało czasu na pracę. Czas na narzekanie się znajdzie.

- Marzec: w oczekiwaniu na trochę słońca i wiosnę użeramy się z atakiem zimy i śniegiem, który spada na Wielkanoc zamiast na Boże Narodzenie. Przy okazji przestawiania zegarków na czas letni, naród powraca do debaty: czy jest to potrzebna czynność, czy należy jej zaprzestać? Element stały: kłótnie rządu z opozycją, wymyślanie skomplikowanych oskarżeń i inwektyw, co najmniej jedna spektakularna gafa ze strony obozu rządowego i/lub z Pałacu Prezydenckiego. Codzienna ilość materiału na instagramowych profilach komentujących rzeczywistość sprawia, że zostaje mało czasu na pracę. Czas na narzekanie się znajdzie.

- Kwiecień: nadal rozmawiamy o tym, że pogoda nas zaskakuje i skoro wciąż tak zimno, to chyba faktycznie to ocieplenie klimatu jest wymysłem liberalno-lewicowych koterii z Unii Europejskiej. Z okazji świąt narzekamy na drożyznę w sklepach. Element stały: kłótnie rządu z opozycją, wymyślanie skomplikowanych oskarżeń i inwektyw, co najmniej jedna spektakularna gafa ze strony obozu rządowego i/lub z Pałacu Prezydenckiego. Codzienna ilość materiału na instagramowych profilach komentujących rzeczywistość sprawia, że zostaje mało czasu na pracę. Czas na narzekanie się znajdzie.

- Maj: rozpoczęcie sezonu grillowego, poprzedzone wyczyszczeniem półek w sklepach z wszystkiego, co może być piwem i kiełbasą. Dobrze łączy się w parę z narzekaniem, że dni wolne w tym roku słabo wypadają i majówka będzie krótka. Czasem, kiedy okaże się, że grill niedomaga, sprint po sklepach w poszukiwaniu nowego, ewentualne pomstowanie na drożyznę. Element stały: kłótnie rządu z opozycją, wymyślanie skomplikowanych oskarżeń i inwektyw, co najmniej jedna spektakularna gafa ze strony obozu rządowego i/lub z Pałacu Prezydenckiego. Codzienna ilość materiału na instagramowych profilach komentujących rzeczywistość sprawia, że zostaje mało czasu na pracę. Czas na narzekanie się znajdzie.

- Czerwiec: koniec roku szkolnego i okazja do przypomnienia nauczycielom, że w zasadzie to obijają się 10 miesięcy, pracując kilka godzin dziennie, a potem jeszcze byczą się dwa miesiące w trakcie wakacji letnich. Dobra okazja do krytycznej oceny polskiej oświaty i wyciągnięcia konkluzji, dlaczego jest w tak opłakanym stanie. Winny w zależności od wyznawanych poglądów politycznych. Element stały: kłótnie rządu z opozycją, wymyślanie skomplikowanych oskarżeń i inwektyw, co najmniej jedna spektakularna gafa ze strony obozu rządowego i/lub z Pałacu Prezydenckiego. Codzienna ilość materiału na instagramowych profilach komentujących rzeczywistość sprawia, że zostaje mało czasu na pracę. Czas na narzekanie się znajdzie.

- Lipiec – sierpień: okres wakacji to rozpoczęcie wyznaczania linii demarkacyjnych na bałtyckich plażach z użyciem parawanów, wakacyjne trasy koncertowe, dożynki oraz publikowanie „paragonów grozy”, obrazujących oburzającą drożyznę w nadmorskich kurortach. Element stały: kłótnie rządu z opozycją, wymyślanie skomplikowanych oskarżeń i inwektyw, co najmniej jedna spektakularna gafa ze strony obozu rządowego i/lub z Pałacu Prezydenckiego. Codzienna ilość materiału na instagramowych profilach komentujących rzeczywistość sprawia, że zostaje mało czasu na pracę. Czas na narzekanie się znajdzie.

- Wrzesień: powrót do szkoły wraz z ciepłymi słowami pod adresem nauczycieli (szczegóły: patrz czerwiec). Element stały: kłótnie rządu z opozycją, wymyślanie skomplikowanych oskarżeń i inwektyw, co najmniej jedna spektakularna gafa ze strony obozu rządowego i/lub z Pałacu Prezydenckiego. Codzienna ilość materiału na instagramowych profilach komentujących rzeczywistość sprawia, że zostaje mało czasu na pracę. Czas na narzekanie się znajdzie.

- Październik: dni powoli stają się krótsze, a społeczeństwo znów dyskutuje, czy można obchodzić diaboliczne i zachodnie Halloween, czy lepiej poczekać na swojskie Andrzejki. Element stały: kłótnie rządu z opozycją, wymyślanie skomplikowanych oskarżeń i inwektyw, co najmniej jedna spektakularna gafa ze strony obozu rządowego i/lub z Pałacu Prezydenckiego. Codzienna ilość materiału na instagramowych profilach komentujących rzeczywistość sprawia, że zostaje mało czasu na pracę. Czas na narzekanie się znajdzie.

- Listopad: po wyciągnięciu futra, spotkania rodzinne na grobach, połączone z omówieniem aktualnej sytuacji społeczno-politycznej, ewentualne skupienie się na tematach sportowych. Po zapaleniu ostatniego znicza, rozpoczęcie przygotowań do świąt. Ogólnonarodowa debata, czy Marsz Niepodległości to manifestacja brunatnych i faszyzujących narodowców czy wielkie święto patriotyzmu, jak co roku pozostaje nierozstrzygnięta. Element stały: kłótnie rządu z opozycją, wymyślanie skomplikowanych oskarżeń i inwektyw, co najmniej jedna spektakularna gafa ze strony obozu rządowego i/lub z Pałacu Prezydenckiego. Codzienna ilość materiału na instagramowych profilach komentujących rzeczywistość sprawia, że zostaje mało czasu na pracę. Czas na narzekanie się znajdzie.

- Grudzień: kontynuacja gromadzenia żywności, celem spożycia jej w niezdrowych ilościach podczas trwających, de facto, dwa i pół dnia świąt. Doprowadzenie się (w znakomitej większości dotyczy to kobiet) do stanu krańcowego wyczerpania, zwanego też przygotowaniem się do świąt, a także znaczna liczba wyjść typu „śledzik”, narażająca na szwank zarówno reputację, jak i wątrobę. Nieszczere życzenia świąteczne składane ludowi przez polityków oraz Sylwester z Dwójką i ten sam zestaw wykonawców co 5, 10 czy 15 lat temu. Element stały: kłótnie rządu z opozycją, wymyślanie skomplikowanych oskarżeń i inwektyw, co najmniej jedna spektakularna gafa ze strony obozu rządowego i/lub z Pałacu Prezydenckiego. Codzienna ilość materiału na instagramowych profilach komentujących rzeczywistość sprawia, że zostaje mało czasu na pracę. Czas na narzekanie się znajdzie.

A ponieważ jesteśmy w grudniu, to zgodnie z powyższą rozpiską, pozostaje mi tylko życzyć Państwu szczęśliwego Nowego Roku. Szczerze..

MAGDALENA M. KAJ-CHĘCIŃSKA

Poznanianka z urodzenia, warszawianka z wyboru. Z wykształcenia politolog, przez wiele lat pracowała w sektorze pozarządowym w Polsce i Wielkiej Brytanii. Aktywistka, od prawie 20 lat zaangażowana w działalność społeczno-polityczną oraz dialog międzykulturowy.

Koniec

ZAMKNIĘTY OBIEG

TYRANIA OPTYMIZMU, PESYMIŚCI I SZLAGONI

PIOTR GÓRSKI

Nikt nie zmusi mnie abym pięknie brzmiące słowo dwusylabowe: „tryumf“, drukował „triumf“. Zamienia się ono w ten sposób na jednosylabowe, niezgodne zupełnie z duchem polskiego języka. Niemożna dla jakichś wymagań pisowni zmieniać przyjętego od wieków brzmienia słów, tembardziej, jeśli objektywnie w poprzedniej pisowni brzmią one lepiej.

Witkacy, Pożegnanie jesieni

Uśmiechnięci, mili, uprzejmi, radośni, optymistyczni. Któż nie lubi takich osób. Zwłaszcza, gdy spędza się z nimi wiele czasu w swoim życiu. Albo chociaż są w nim obecni epizodycznie – podczas jakiegoś przypadkowego spotkania, przy załatwianiu spraw w urzędzie, gdy robimy zakupy. A jednocześnie wiemy, że nie jest to wcale takie łatwe. Powodów do niezadowolenia jest wiele i zawsze można jakiś znaleźć. Kiepski dzień każdemu może się zdarzyć. Gorszy okres – są ku temu zrozumiałe powody. Śmierć najbliższej osoby, informacja o przewlekłej chorobie, rozpad dotychczasowego życia prywatnego, załamanie się zdrowia psychicznego – w tych przypadkach, wydawać by się mogło, trudno wymagać urzędowego optymizmu, ale czy etykieta profesjonalizmu, narzucana przez innych lub samego siebie, przewiduje to?

Jednak za narzekaczami, smutasami, krytykantami i czarnowidzami się nie przepada. Z tymi, którzy widzą szklankę do połowy pustą, niechętnie pije się czy to kawę, piwo czy wino. Wydawać by się mogło, że trudno odnaleźć w spędzaniu z nimi czasu przyjemność. Odpowiadanie odburknięciem i skwaszoną miną zamiast uśmiechem i entuzjazmem jest jakby nie na miejscu. Tłumi, a może nawet uśmierca dynamikę. Niski poziom energii nie pasuje do wysokoenergetycznego świata, w którym jest przecież tyle fajnych rzeczy do zrobienia. Odbiera chęci do działania, drenuje, wysysa z nas witalność.

Polskie narzekanie

Jakiś czas temu Kacper Pobłocki w OKO.press opisał doświadczenie z pobytu w drugiej połowie lat 90. w Wielkiej Brytanii i kontrastującą z nim polską rzeczywistość życia codziennego. Na Wyspach ludzie byli serdeczni, uprzejmi, nawet jeśli było to sztuczne i tę sztuczność się wyczuwało. W Polsce z kolei nieuprzejmość kłuła w oczy, z nieuprzejmością można było spotkać się na każdym kroku, ale przynajmniej była w tym jakaś szczerość. W pierwszym przypadku dostrzegł, że za tą fasadą może również kryć się agresja i przemoc. Za pochmurną miną Polaków stoi natomiast niezdolność do wyrażania innych emocji niż złość i niezadowolenie, bo zostało to w nas stłumione przez model wychowania. Przez te 25 lat trochę się to zmieniło. Powodów do narzekania nieco ubyło. Zbliżyliśmy się do mieszczańskich społeczeństw Zachodu – szarość lat 90. nabrała nieco kolorów.

Jednak polskie narzekanie owiane jest legendą. Nie tylko Polak wracający z zagranicy jest nim oszołomiony, ale również dostrzegają je zagraniczni goście. Nie można zbyć tego łatwo zbyt małą ilością słońca, czy produkowanej z jego udziałem serotoniny, hormonu szczęścia. W końcu pochmurna i deszczowa Anglia, o której wspomina Pobłocki, temu przeczy. Wzrastająca popularność jogi, biegania, jazdy na rowerze, już nie tylko jako rekreacji, ale też pełnoprawnego środka transportu, wypadów za miasto na łono natury czy pływania wspiera produkcję tego hormonu. Może w tym tkwi też źródło pojawiającego się kolorytu? To protezy naturalnego słońca, wymagające nauki i podjęcia pewnego wysiłku i działania, tak samo sztucznego jak brytyjska kurtuazja.

Zakładanie maski optymizmu ma jednak swoją cenę. Doskonale rozumieją to osoby w kryzysie psychicznym czy o naturalnie niskim poziomie dopaminy i serotoniny, jak w przypadku adehadowców czy ludzi w spektrum autyzmu. Chcąc spełnić zadość wymaganiom, podejmują często tę grę. Przy innych przybierają pozę osób zadowolonych, radosnych. Mogą odczuwać w tym przymus, niemal tyranię. Wracając do siebie, zrzucając maskę, często jeszcze bardziej odczuwają spotęgowany smutek, przygnębienie, zdołowanie. To, co miało być ułatwieniem w relacjach międzyludzkich, zasadami gry towarzyskiej, nie w każdym przypadku działa korzystnie. O ile wypracowaliśmy skrypty optymistyczne, to w przypadku smutku nie do końca wiemy, jak się zachować. Pogrążone w nim osoby często wcale nie oczekują współczucia, nawet autentycznego. I to wcale nie wynika z kurtuazji z ich strony.

Cyklicznie powracająca jesienna chandra z powodu krótkich dni, szarugi, deszczu, sterczących nagich topól – tego dobrodziejstwa inwentarza przyjmowanego z patriotyzmem krajobrazu – beznadzieja wyjścia z zaklętego kręgu, niewiara w pozytywne rozwiązanie spraw predysponowałaby polską kulturę do znalezienia pesymistycznego skryptu kulturowego. Swobodnej rozmowy, niezbyt głębokiej i niezobowiązującej przy byle okazji, która nie przytłaczałaby, a może nawet wywoływała jakąś przyjemność, zastrzyk dopaminy z obcowania z drugą osobą, nawet niewidocznej na twarzy. Jeśli tego nie zrobiła, to wielkie zaniedbanie.

A może to właśnie dzielenie się narzekaniem – przecież nie jakimś wielkim problemem egzystencjalnym, bez oskarżania nikogo, bez oczekiwania znalezienia rozwiązania – jest odpowiednikiem pogawędki o ładnej pogodzie, spędzonych wakacjach, planach na nie czy o ostatnich sukcesach? Jak nie każdy potrafi w small talk, tak może nie każdy odnajduje się w narzekaniu? Jedni biorą je zbyt poważnie i chcieliby pomóc, lub czują na sobie presję, przez którą mogą doświadczać dyskomfortu. Przez innych z kolei przemawia złość, niechęć czy żal, co również jest złamaniem nieformalnych zasad tej sytuacji. Czyż absurd narzekania nie jest niekiedy porównywalny z absurdem optymistycznej kurtuazji? Wydaje się więc, że by unikać nieprzyjemności narzekania i nieuprzejmości, nie jesteśmy skazani na tyranię optymizmu, co dla wielu osób może być nawet wyzwalające, przynosić ulgę i stanowić uzupełnienie talii gry towarzyskiej.

Jednak nie o taką przemoc skrytą za kurtyną kurtuazji chodziło Kacprowi Pobłockiemu. Piękne czy miłe słowa nie tylko mogą nic nie znaczyć. To nie stanowiłoby problemu, patrząc na to, ile nieznaczących słów wypowiadamy w życiu. Co jednak gorsza, mogą one mamić, wykorzystywać nasze zaufanie, być narzędziem „pańskości”, przed którym inny niż dotychczas model wychowania w Polsce miałby chronić. Choć jest to niedopowiedziane, „pańskości” nie rodem z systemu pańszczyźnianego, lecz kapitalistycznego. W niesmak Autorowi Chamstwa i Kapitalizmu. Historii krótkiego trwania może być właśnie to, że ten mieszczański optymizm, zarówno przybierający formę kurtuazji w życiu codziennym, jak i dotyczący spojrzenia na przemiany społeczne, leży u podstaw kapitalizmu, bez którego trudno było sobie w ogóle go wyobrazić. Nawet jeśli ten optymizm wpłynął również na tak często opisywany smutek Detroit. Dziś do tego osnuwa go coraz większy pesymizm w związku z kolejnymi większymi lub mniejszymi kryzysami gospodarczymi, wydarzeniami na świecie, a zwłaszcza perspektywą szkód wyrządzanych przez człowieka środowisku naturalnemu.

Powody do zadowolenia

Czy możemy wyobrazić sobie w ogóle świat Zachodu bez praktykowania optymizmu? Odkąd w Europie i Stanach Zjednoczonych w dużej mierze poradziliśmy sobie z dręczącymi ludzkość niedogodnościami życia, takimi jak zatrważający poziom śmiertelności dzieci, głód i niedożywienie, trudne do zniesienia warunki sanitarne – brak dostępu do bieżącej wody, możliwości przechowywania żywności w odpowiednich warunkach – oraz z wieloma chorobami czy nawet pogarszającym się stanem naszych ciał czy psychiki, wydawało się, że nic nas nie powstrzyma. Mogliśmy mieć wrażenie, że czeka nas już świetlana przyszłość. A mocy takiej wizji trudno nie ulec, tym bardziej, że otaczający coraz więcej osób świat rozświetlał się, a jednostki i ich otoczenie wychodziły z mroku. W większości przypadków nie był to oślepiający blask, ale pozwalało to jednak myśleć inaczej, dostrzegać więcej możliwości.

Mroczny stan zachodnich społeczeństw to wcale nie tak odległa przeszłość. Pewnie gdyby nie pierwsza i druga wojna światowa oraz kryzysy gospodarcze XX wieku, wywołane czy to cyklami koniunkturalnymi, spekulacjami, cenami ropy czy nieodpowiednio dobraną w danym momencie polityką ekonomiczną państwa, Zachód wcześniej uporałby się przynajmniej z niektórymi z wymienionych oburzających zjawisk.

Wyjście z niego zbiegło się z nową polityką gospodarczą, których symbolami stali się Margaret Thatcher, Ronald Reagan, ale przecież poprzedzonych chwilę wcześniej przez duet francuskiej prawicy liberalnej Valéry Giscard d′Estaing-Raymond Barre, której charakter był możliwy dzięki przemianom Międzynarodowego Funduszu Walutowego pod przewodnictwem Johanessa Witteveena w latach 70., gdy świat i gospodarka trzęsły się w posadach. Ten Holenderski polityk i ekonomista przekształcił Fundusz w wielkiego pożyczkodawcę przekazującego pieniądze w zamian za politykę zaciskania pasa i wprowadził go także w świat swobodnego przemieszczania się kapitału. Słowem, stworzył podwaliny pod świat, który znamy.

Więcej! Szybciej! Nawet jeśli oznacza to cięższą pracę. Nie tylko obietnica spełnienia swoich marzeń, ale również branie udziału w tym pochodzie postępu ułatwiało z pewnością znoszenie wielu trudów. Nadawało im ponadjednostkowy sens. Zaryzykowałbym tezę, że podobny do tego, jaki w XIX w. i na początku XX w. zaprzęgniecie ludzi – przedsiębiorców, robotników, chłopów – do budowy gospodarki narodowej. I choć dziś trąci to nacjonalizmem gospodarczym, to trzeba pamiętać, że gospodarka wówczas była w bardzo małym stopniu umiędzynarodowiona i na to nastawiona. Przecież także dziś wiele MŚP wcale nie planuje wyjść poza skalę lokalną czy regionalną. Z kolei duże przedsiębiorstwa wiedzą, jakie trudności wiążą się z wejściem na rynki innych krajów i jak pomocne może być w tym państwo. Nawet europejski wspólny rynek nie zawsze jest spokojnym morzem dla prywatnych statków, na które łatwo wpłynąć.

W okowach optymizmu

Jednak optymizm nie opiera się tylko na sukcesach świata materialnego, co może jest dla nas najłatwiejsze do zobaczenia. Optymizm tkwi znacznie głębiej w zachodnim DNA. W zasadzie myślenie o świecie od starożytnych Greków jest nim przeniknięte. Optymizm społeczny – podpieram się tu pracami Isaiaha Berlina – opiera się na przeświadczeniu, że ludzka natura jest zawsze taka sama, problemy dręczące ludzi są zasadniczo do rozwiązania, a poradzenie sobie w jednej dziedzinie – polityce, moralności, nauce, gospodarce, przezwyciężeniu natury przy pomocy technologii – łączy się, wspiera inne i harmonijnie pozwala im zmierzać do stanu całkowitej pomyślności. Choć diametralnie można różnić się co do zdania na temat źródeł problemów, możliwości ich poznania i recept na ich przezwyciężenie, to wspólne jest przeświadczenie, że istnieje metoda pozwalająca poznać prawa rządzące światem i dzięki temu rozwiązać dotychczasową nędzę ludzkiej egzystencji. Na przeszkodzie wyjścia z niej zawsze natomiast stała ignorancja, lenistwo, zabobony, uprzedzenia, dogmaty i fantazje, intencjonalne działania złych ludzi, zwłaszcza rządzących.

W sposób skrajny i jednoznaczny zostało to wyrażone w epoce Oświecenia, zwłaszcza we Francji. Najbardziej optymistyczną wizję przedstawił markiz Condorcet, pisząc swój Szkic obrazu postępu ducha ludzkiego poprzez dzieje w więzieniu, czekając na egzekucję. Francuscy filozofowie, pisarze i myśliciele podjęli się karkołomnego zadania. Spróbowali sformułować wzorzec Sevres w dziedzinie życia społecznego, według którego powinno je się mierzyć i oceniać życie polityczne i moralne. Nic więc dziwnego, że pojawił się wobec tego opór. Najsilniejsza reakcja, a z pewnością taka, która odbiła się najgłośniejszym echem i miała największe reperkusje, pojawiła się w Niemczech. To tam tacy myśliciele jak Hamannem, a zwłaszcza Herder, pisarze okresu Sturm und Drang czy nieco później Fichte wzniecili bunt kulturowy. To oni położyli fundamenty pod najsilniejszy nurt kontroświecenia jakim był romantyzm. Drugim, już nie tak ciekawym, choć również mającym głośne nazwiska, z którymi po dziś dzień się polemizuje lub na nich powołuje, był katolicyzm z de Maistrem, Chateaubriandem czy Donoso Cortesem. Trzecim – konserwatyzm z Burke’iem czy Metternichem. W dwóch ostatnich przypadkach optymizm nie jest porzucony, nawet jeśli sprzeciwiają się racjonalistom o nastawieniu naukowym. Podobnie jak oni uznawali, że „konflikt i tragedia biorą się jedynie z nieznajomości faktów, nieodpowiednich metod, niekompetencji bądź złej woli władców oraz ciemnoty ich poddanych”, ciemnoty oznaczającej tyle, co uleganie iluzji oświeceniowych ideałów. I żywili podobną nadzieję, że „wszystko można naprawić, stworzyć harmonijne, racjonalnie zorganizowane społeczeństwo, sprawić, że ciemne strony życia znikną”, z tym że przez racjonalność przemawia w jednym przypadku wiara chrześcijańska, w drugim tradycja.

Przeciw optymizmowi

Wspomniani preromantycy i romantycy fundamentalnie podważali zasady optymizmu – „uniwersalizmu, obiektywizmu, racjonalizmu, możliwości znalezienia trwałych rozwiązań wszystkich autentycznych problemów społecznych oraz intelektualnych, a także, co nie mniej istotne, idei, że racjonalne metody są dostępne każdemu człowiekowi, który posiada dar obserwacji i logicznego myślenia”. To właśnie oni uznawali, że „wartości się nie znajduje, lecz stwarza, nie odkrywa, lecz wypracowuje” i właśnie dlatego, że w ten sposób są własne, czy to danej osoby czy wspólnoty, należy je realizować. Czasami może to się odbywać przeciwko naturze i harmonijnego z nią współistnienia, zwłaszcza, gdy mowa była o kwestiach moralnych. Przemawia przez to apoteoza woli. Dziś doskonale już wiemy, jak dwuznaczne jest tego dziedzictwo. Z jednej strony tkwi w tym siła emancypująca, z drugiej, może popychać do nagiej przemocy czy to narody, czy też jednostki. Z tego powodu jest to bardzo niejednoznaczne dziedzictwo, które jednak jest z nami cały czas obecne.

Przeciw racjonalizmowi w polityce opowiadali się nieliczni w XX w. Zaliczyć do nich można tak różnych myślicieli, jak lewicowy pisarz Stanisław Brzozowski, konserwatywny filozof Michael Oakeshott oraz liberał Isaiah Berlin. Ten pierwszy uważał, że racjonalizm zabija prawdziwe życie, ogranicza możliwości twórcze, czy to w życiu prywatnym czy politycznym, oraz jest narzędziem tych, którzy w sposób niekoniecznie zgodny z nim zdobyli władzę, a teraz z jego pomocą uzasadniają staus quo. W tym był niezbyt odległy właśnie od tradycji romantycznej. Z innego powodu oświeceniowemu ideałowi zaprzeczał Oakehott. Uznawał on, że choć racjonalizm może być przydatny w rozwiązywaniu problemów technicznych, to kompletnie nie nadaje się do polityki będącej domeną wiedzy praktycznej. Związana jest ona z pewnym wyczuciem, poczuciem smaku, zmysłem estetycznym, zdolnością przewidywania konsekwencji i intuicyjnym wyborem środków do osiągnięcia zamierzonego celu. Jest trudna do przekazania, efemeryczna, a co ważniejsze, w odróżnieniu od wiedzy racjonalnej jest niepewna. Brytyjski filozof rozbijał w ten sposób liczne optymistyczne nadzieje, na czele z tym, że istnieje uniwersalna metoda rozwiązywania problemów ludzi, czy też, że każdy może mieć do niej dostęp.

W jeszcze inny sposób przeciw optymizmowi opowiadał się Berlin. Z jednej strony uznawał on wielość kultur ostatecznie wyznaczających swoje własne oceny i niemogące być ocenione podług jednej, uniwersalnej miary. Zaczerpnął to od XVIII-wiecznego, wtedy mało znanego myśliciela Giambattisty Vico. Ale rozprawił się też z tą kwestią na początku XX w. hiszpański filozof Ortega y Gasset. Buntował się przeciwko temu, by oceniać zachodzące i nadchodzące zmiany według standardów XIX w., który sam ochrzcił się wiekiem postępu i nowoczesności. I nie dlatego, że są one bardzo odległe, ale właśnie z tego powodu, że są bardzo bliskie. Nie chciał więc być określany mianem „nowoczesnego”, ale za to „bardzo dwudziestowiecznego”. Z drugiej strony – i to bardziej zasadnicze w myśli Berlina – wartości w obrębie jednej kultury wchodzą ze sobą w konflikt, którego nie sposób się pozbyć, a rozwiązaniem może być tylko poświęcenie jednej w imię drugiej. To sprawia, że nie ma szans, by społeczeństwo rozwiązało wszystkie swoje problemy w sposób harmonijny. Zachodzące sprzeczności w obrębie wartości opisał wcześniej np. polski pesymista, a wręcz katastrofista, Stanisław Ignacy Witkiewicz. Witkacy w swoim najbardziej filozoficznym traktacie z 1919 r. Nowe formy w malarstwie i wynikające stąd nieporozumienia zauważa, że wraz z pożądanym rozwojem społecznym przynoszącym szczęście zanikają uczucia metafizyczne, co przekłada się chociażby na sztukę oraz inne aktywności człowieka związane z życiem duchowym.

Już de Tocqueville w XIX w. dostrzegał, że demokracja, będąca dla niego przede wszystkim formą uspołecznienia, a nie ustrojem politycznym, sprawia, że literatura będzie niższych lotów niż dotychczas. Będzie raczej skupiona na zadziwianiu, niż podobaniu się, rozbudzaniu namiętności, a nie oczarowywaniu poczuciem smaku. Jeśli to miałby być największy konflikt wartości w demokracji, to aż tak bardzo nie trzeba by było się martwić. Gorzej, jeśli demokracja wchodzi w konflikt z liberalizmem, czyli dwóch równie wysoko postawionych dziś wartości w świecie Zachodu. Są tacy, którzy uważają, że tak się może zdarzać, ale są momenty, w których obie wartości mogą ze sobą współistnieć, a być może łączyć się w chwiejnym balansie i tworzyć demokrację liberalną. Inni natomiast zasadniczo uważają, że demokracja i liberalizm muszą się wykluczać, jako że w tej pierwszej w centrum jest wspólnota, w drugim jednostka.

Na innym poziomie ważne dziś wartości związane z ochroną klimatu również znajdują się wielokrotnie w konflikcie z innymi wartościami, jak potrzeba wypoczynku, często związane z nim podróżowanie czy gospodarka regionów turystycznych. Tak więc pesymizm związany z klimatem wynika nie tylko z nadciągającej katastrofy. Być może zresztą tony alarmistyczne, przecież wynikające z troski o życie na planecie, były jednak zbyt silne, skoro w sześciu europejskich rozwiniętych krajach wśród młodzieży dwie osoby na pięć są gotowe z lęku wynikającego ze zmian klimatycznych zrezygnować z rodzicielstwa. I z takim nastawieniem, oddającym pesymistyczne nastroje, wyrażające niewiarę w rozwiązanie ludzkich problemów, będą wchodzić w dorosłość. Także o to mogą mieć pretensję do dorosłych, nie tylko o to, że nie zareagowali odpowiednio wcześnie.

Polskie zmagania z formą

Wróćmy do Polski. A dokładniej do roku 1937. Piętnastoletniego Konstantego ciotki proszą o przeczytanie niezrozumiałej przez nie powieści napisanej przez jedną z osób z ich towarzystwa, Witolda Gombrowicza. Ten zachwyca się nią. Odnajduje w niej bowiem sekrety swojego szlacheckiego środowiska, nie tylko do znudzenia przywoływane szkolne doświadczenia, ale także tej jego staroświeckiej części oraz tych, którzy jak Młodziacy starają się z całej swojej mocy spełnić wymagania nowoczesności, postępowości, optymizmu. To właśnie „Kot” Jeleński po latach stanie się tym, który wypromuje na świecie twórczość sandomierskiego szlagona. Był to bowiem jeden z dwóch – obok założyciela Instytutu Nauk o Człowieku w Wiedniu, Krzysztofa Michalskiego – managerów kultury na światowym poziomie, również za sprawą Kongresu Wolności Kultury. Niewątpliwie wpłynęła na to również tak podkreślana przez jego znajomych optymistyczna postawa, zupełnie obca polskiej pochmurności, zrzędzenia czy nawet nadętości. Być może też z tego powodu zasłużył na miano kosmopolaka. Zupełnie inni w obcowaniu z ludźmi byli chociażby tyrański i nietowarzyski Giedroyc czy kłótliwy i trudny w obyciu Gombrowicz.

To również oblicza walki ludzi z formą, którą na przykładzie sobie znanych Polaków tak chętnie odsłaniał autor Ferdydurke i Dzienników. Jak ciężkie to próby pokazuje właśnie recepcja dzieł Gombrowicza. Jak zauważa w jednym z listów do Józefa Czapskiego Jeleński, po wielu latach starszy brat Witolda, Jerzy wciąż nie zrozumiał krytyki i pozostał jednym z tych wyśmiewanych w dziełach szlagonów. Z drugiej strony, ci, którzy chętnie podłapują ten właśnie wątek krytyki szlachetczyzny, ojcowizny, a także mickiewiczowskiej wizji polskości pomijają młodziakowskie wątki, chęci budowy siły polskiej kultury na tym co jest w niej słabe czy dystansu do jemu współczesnej kultury Zachodu. Tym samym również oni zasługują na miano szlagonów. Irytował Gombrowicza zachodni racjonalizm, ta chęć jednoznacznego i całościowego opisu świata. To właśnie na takie próby ukuł powiedzenie: „Im mądrzej tym głupiej”. Za namawianie Polaków do poważnego traktowania właśnie takich dyskusji krytykował Miłosza, Brzozowskiego. Jego zdaniem właśnie „letniość” Polska potrzebna jest Zachodowi. Hreczkosiej przechadzając się po swoim sadzie powinien „sceptycznie próbować gruszek zachodniej myśli i sztuki”. Te z drzewa optymizm zdecydowanie mu nie smakują.

Polska letniość przeciw surowości Zachodu. Kurtuazja kontra narzekanie. Niemożliwe do pogodzenia wartości romantyzmu i racjonalizmu, pesymizmu i optymizmu. Nie da się na tym zbudować nic spójnego. Jednak umiejętne żonglowanie tymi opozycjami, zamiast okopywania się w poszczególnych kościołach jest jakąś iskierką nadziei w beznadziejnej sytuacji. Ale może to tylko życzenie pozytywnie myślącego pesymisty.

PIOTR GÓRSKI

Historyk idei, eseista, komentator spraw publicznych. Publikował m.in. w „Res Publice Nowej”, „Polityce”, „Teologii Politycznej”, „Polska The Times”. Komentował wydarzenia polityczne i społeczne m.in. w Polsat News, TVP Info, TOK FM, Jedynce Polskie Radio. Przez wiele lat redaktor „Res Publiki Nowej”, współpracował z Polityką Insight przy redagowaniu raportów. Koordynował liczne projekty i wydarzenia m.in. dotyczące społeczeństwa obywatelskiego, kultury, świata cyfrowego. Moderator debat publicznych. Tworzy serial idei Główne nurty demokracji liberalnej. Tańczy w miejscach publicznych.

Koniec

ZAMKNIĘTY OBIEG

OBIEG PRACY — ZAMKNIĘTY

BEATA KRAWIEC

Moja generacja, mam nadzieję, już zdaje sobie sprawę, że mityczny i nieograniczony „European Way of life” powoduje dewastację środowiska naturalnego, masowa turystyka napędzana tanimi lotami niszczy obiekty kultury i zmienia historyczne miasta w sypialnię dla turystów, a nie miejsca do życia w komforcie.

Obieg zamknięty to pewne utarte schematy, w których funkcjonujemy z braku lepszych propozycji, wzorów zachowań czy z przyzwyczajenia do kultury, w której wyrośliśmy. To ścieżka, poza którą nie widzimy nic na tyle atrakcyjnego by z niej zboczyć. W takim zamkniętym obiegu można wygodnie tkwić, urządzić się i przetrwać. Ale po co? Nie tylko w moim odczuciu, chodzi o zwiększone tempo życia, które prowadzimy, lub do którego prowadzenia chcemy doprowadzić. Dzieje się to kosztem własnego wolnego czasu, odpuszczeniem pewnych bodźców tak, byśmy wiecznie czuli się stymulowani nowymi wyzwaniami i zadaniami do wykonania. Czas wolny stal się walutą, na której brak narzekają prawie wszyscy – od kierowców stojących w korkach po zapracowane rodziny osób z niepełnosprawnościami. Czas wolny oczywiście można kupić u opiekunek czy pielęgniarek, które w ten sposób są w stanie zrezygnować z własnego czasu wolnego na rzecz twardej waluty otrzymywanej w gotówce.

Półtora pokolenia temu złodziejem czasu był telewizor, dziś jest to smartfon. Czy później będzie to metaversum? Nie wiemy, ale chyba też nie czujemy się zachęceni do bycia częścią rzeczywistości, w której hejt jest na porządku dziennym i bezkarnie można się obrzucać błotem. Czy pędzimy tak, bo gonią nas niekończące się deadline’y, czy jest to wynik prokrastynacji – przekładania realizacji zadań na później? A może to chęć pokazania, że nawet, kiedy jesteśmy zawaleni pracą, chętnie weźmiemy na siebie dodatkowe zadanie, nawet kosztem czasu wolnego – spędzonego z rodzina czy przyjaciółmi? Można się tak łatwo oszukać i wiecznie tłumaczyć ze swojego niezorganizowania.

Pokolenie przed moim aspirowało do życia „jak na Zachodzie”. Moja generacja, mam nadzieję, już zdaje sobie sprawę, że mityczny i nieograniczony „European Way of life” powoduje dewastację środowiska naturalnego, masowa turystyka napędzana tanimi lotami niszczy obiekty kultury i zmienia historyczne miasta w sypialnię dla turystów, a nie miejsca do życia w komforcie. Rozwój? Owszem, ale nie wysokim społecznym kosztem, który będziemy w przyszłości spłacać, jak długi zagraniczne zaciągnięte przez ekipę Edwarda Gierka.

Jeśli chcemy czerpać z europejskich wzorców kulturowych, to róbmy to mądrze. „City breaks” 8 razy w roku tylko po to, żeby umieścić zdjęcie w mediach społecznościowych? To już jest bardziej niż passe. Wprowadzony z okazji pandemii elastyczny czas pracy jest jednym ze sposobów na ucywilizowanie naszej kultury managerskiej tak, by pracownika i pracodawcę łączyło zarówno poczucie obowiązku, jak i szacunek do czasu wolnego pracownika.

Harowanie po 18 godzin dziennie, by pochwalić się stanem przedzawałowym i chorobami układu krążenia przed czterdziestym rokiem życia? W styczniu pożegnali kolegę, który po 14 latach pracy w jednej z europejskich instytucji w końcu chciał zakończyć karierę i skupić się na pracy naukowej i założyć rodzinę. Nie zdążył.

Nie można tkwić w takim zamkniętym obiegu, wyścigu gryzoni czy ludzi, którzy nie znają innego sposobu życia. We Francji ilość „gites a la montagne”, czyli miejsc/ chatek w górach zarabiających na wynajmie wzrosła w ciągu ostatnich 20 lat z 4 do 30 tysięcy. Tylu ludzi uznało, ze „rzucę to wszystko i wyjadę w Bieszczady”, czyli we francuskiej wersji w Alpy, Pireneje czy Wogezy.

Oficjalnie zarejestrowanych jest 40 tysięcy, ale zapewne drugie tyle funkcjonuje na Airbnb. Pandemia koronawirusa i finalnie wzrost zaufania do tego, że pracownik online wywiąże się z powierzonych mu zadań, tylko ułatwiły ten exodus z miast do mniejszych ośrodków. Jeśli już do czegoś aspirujemy, to na litość, dajmy sobie chociaż chwilę na zastanowienie się, do czego konkretnie? I czy warto dla tego celu zatracać swoje zdrowie, relacje i czas wolny? Przed nami wybory zarówno parlamentarne, jak i samorządowe. Czekam, czy któraś z partii umieszczanych w sondażach weźmie na sztandary krótszy tydzień pracy? Może chociaż krótkie piątki?

Życzę wszystkim nam wolności do wolnego wyboru czasu wolnego. I wyjścia z obiegu, który wydaje nam się być na zawsze zamkniętym.

BEATA KRAWIEC

Absolwentka europeistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego i XXI. Szkoły Liderów Politycznych, pracowała z Michałem Bonim w Ministerstwie Cyfryzacji i w Parlamencie Europejskim. Dumna ze swojego miasta łodzianka i przekonana Europejka. Mieszka w Brukseli.

Koniec

EKONOMIA DZIŚŃ

EKONOMIA DZIŚ

OJCZYZNĘ WOLNĄ RACZ NAM... WRÓCIĆ PANIE...

MACIEJ CHMIELEWSKI

…słowa te śpiewano za zaborów, okupacji, śpiewał to nam także lud pisowski za rządów Platformy. Przecież Polska bez nienawiści, dzielenia na lepsze i gorsze sorty, mord zdradzieckich czy też określania, kto jest godny miana Polaka, to nie jest Polska wolna i niepodległa. Polak, który ma inny pomysł na rozwój kraju czy po prostu inną niż narodowo-radykalną wizję świata to nie Polak, ba! Nawet nie człowiek.

W tych warunkach za kilka tygodni zasiądziemy przy wigilijnych stołach. Jak co roku od 7 lat pisowskie części naszych rodzin przełamią się z nami opłatkiem, a potem swymi rozmodlonymi ustami powielać będą stek obelg lub w najlepszym wypadku bzdur za swymi politycznymi pupilami. Zapewne w ramach szerzenia chrześcijańskiej miłości do bliźniego arcybiskup Jędraszewski urządzi na swej ambonie kolejny seans nienawiści. Oczywiście broniąc cywilizację przed genderami, tęczowymi zarazami czy wszystkimi śmiącymi po prostu samodzielnie myśleć. Może też ciepłym głosem ukoi zmartwione serca, że ten leżący w żłóbku mały Jezus to może i Żyd, ale przynajmniej ochrzczony. Wszak to wszystko to nie ludzie, to ideologia.

Czy coś się zmienia? Czy w tym ponurym krajobrazie narodowosocjalistycznego zaścianka, który sami sobie zgotowaliśmy, jest jakaś nadzieja? Czy w kraju, gdzie partia polityczna staje się dla biskupów wyznaniem wynoszonym na ołtarze, możemy patrzeć z optymizmem w przyszłość? Jesteśmy w Chinach, Korei Północnej czy jeszcze nad Wisłą?

Paradoksalnie, pierwszy raz od lat, zmienia się dużo. W obecnej sytuacji portfel to jedyne, co jest w stanie przemówić do części naszego społeczeństwa. To, co do tej pory było siłą pisowskiej propagandy, dziś staje się obciążeniem – pustka w portfelu przemawia do każdego i tylko najtwardszy elektorat może udawać, że tego nie widzi.

Ostatni rok był wyjątkowo zły – wojna na Ukrainie, uchodźcy, szalejąca inflacja. PiS zarzucał Platformie państwo z papieru. Wziął więc ten papier, przetarł pośladki i nawet kartonu dziś nie ma. Pandemia niezbyt groźnej choroby (śmiertelność 1-2%) pokazała, jak bardzo polskie państwo zawodzi. Brak przygotowania, brak zapasów. Obostrzenia? Pamiętacie ich początek? Połowa z nich obrażała inteligencję, a co bystrzejsi obywatele i tak je olewali, bo były nielegalne. Bo rząd może mi kazać tylko tyle, ile pozwala mu na to prawo, o wszystko inne może co najwyżej grzecznie obywatela prosić. Pisowskie państwo z kartonu wprowadziło stan wojenny bez wprowadzania stanu wojennego, uczyniło z inspekcji sanitarnej oręż to dręczenia działających zgodnie z prawem obywateli, a policję postawiło dokładnie tam, gdzie stało ZOMO. Inna sprawa, że policja z radością i satysfakcją tam stanęła, robiąc obcym kobietom to, czego nie mogą z własnymi żonami. Nie jest tajemnicą, skąd się rekrutuje do oddziałów prewencji. Gdzie w tej państwowej przestępczości zorganizowanej była prokuratura? Organy nadzoru? Gdzie był RPO Adam Bodnar, który wcześniej z taką energią walczył o szacunek dla gwałcicieli czy nieusuwanie bezdomnych z pojazdów komunikacji publicznej? Usuwanych przecież za smród i uciążliwość dla otoczenia.

Gospodarka głupcze!!!

Choć zachowania służb państwowych wobec restrykcji covidowych zasługują na najwyższe potępienie, były tylko wierzchołkiem góry lodowej. Dużo gorsze było to co niewidzialne, a co zaczęło się na długo przed covidem, jeszcze zanim pierwszy Chińczyk nie dogotował nietoperza. Już w 2016 roku co bardziej świadomi obywatele straszyli drugą Grecją. Fakt, nawet z dzisiejszej perspektywy było to na wyrost, ale lepiej bić na alarm za wcześnie niż za późno. Gdy PiS wprowadzał 500+, straszono bankructwem państwa, gdy w absurdalnym tempie podnoszono płacę minimalną, tłumaczono nam, że bojówki związkowe lepiej znają gospodarkę niż profesorowie. Tokarz z Wielowsi ustawiał w szeregu Leszka Balcerowicza i tłumaczył, że lekarze, dziennikarze czy strażacy mogą pracować w niedziele, ale kasjerki nie. Prywatnie tęsknię za Januszem Śniadkiem, choć klepał te same głupoty, to przynajmniej robił to poprawną polszczyzną. Wszyscy chcielibyśmy więcej zarabiać! Ale to znaczy by nas było na więcej stać, już kiedyś wszyscy byli milionerami i byli…biedni! Wolny rynek jest jak demokracja – może zły, niesprawiedliwy, beznadziejny – ale nic lepszego do dziś nie wymyślono. Skutki interwencjonizmu za każdym razem są takie same – kryzys. Jednym z dogmatów ekonomii jest to, że wzrost płac musi odpowiadać wzrostowi wydajności gospodarki. Mówiąc wprost, ludzie nie mogą mieć do wydania więcej pieniędzy niż gospodarka jest w stanie wytworzyć towarów i usług. Jeśli mają to rosną ceny, a ludzie, choć mają więcej pieniędzy, to stać ich na coraz mniej. Dodatkowo największy wpływ inflacyjny mają osoby najbiedniejsze – oni każdą kolejną złotówkę wydają na konsumpcję. W przypadku osób bogatszych w pierwszej kolejności cierpią oszczędności i inwestycje.

Co zrobili pisowscy geniusze ekonomii? Po latach rozdawania socjalu i niepokrytego makroekonomią podnoszenia płacy minimalnej inflacja sięgała niemal 5%. W tym momencie przyszedł covid – PiS obniżył stopy procentowe, wpompował w gospodarkę miliardy, jednocześnie pozamykał wszelką rozrywkę, uniemożliwiając wydawanie pieniędzy. Na domiar złego państwa azjatyckie, zwłaszcza Chiny, w reakcji na covid pozamykały swoje gospodarki. Ludzie mieli pieniądze, nie mieli ani towarów ani usług, by je wydać. Inflacja wprost eksplodowała.

Gdy mimo kardynalnej niekompetencji pisowskiego NBP wydawało się, że inflacja wyjdzie na prostą, przyszła wojna na Ukrainie. Szok cenowy na rynkach energii, sposób wprowadzania sankcji, jakiego nawet na Kremlu sobie nie wymarzyli, tłumy uchodźców na granicy. To, co w covidzie wydawało się jeszcze dyktą i paździerzem, wobec dramatu Ukraińców pokazało swe kartonowe oblicze. Dziś jako Polacy możemy być dumni ze swej postawy. Jako Polacy, bo nasz rząd zawiódł, gdzie tylko mógł. To ludzie w swoich domach przyjmowali uchodźców, to samorządy organizowały tymczasowe noclegownie w halach sportowych i szkołach, to hotele udostępniły swoje pokoje, a uczelnie akademiki. Choć o groźbie wojny słyszeliśmy od listopada, pisowskim Dyzmom nie wystarczyło czasu na przygotowanie państwa na falę uchodźców. Deja vu z covidem? Wtedy pół roku też nie starczyło na zakup maseczek i innych środków ochrony. A może o to chodziło? Gierek witał w Gdyni pomarańcze, Morawiecki ma sweet fotkę z Antonowem i czołgami.

Choć sytuacja dookoła naszych granic jest najpoważniejsza od lat, PiS bez żadnych zahamowań wciąż uprawia najbrudniejszą część polityki. Dla doraźnych celów wizerunkowych wprowadzono z dnia na dzień embargo na rosyjski węgiel i nie odebrano węgla…za który już i tak zapłaciliśmy. Teraz na koszt podatnika finansuje się dopłaty do opału. Kolejny raz przezorni, mądrzy obywatele, którzy się przygotowali mają zapłacić tym, którzy nie pomyśleli albo którym się nie chciało. Choć cena ropy na rynkach światowych spadła poniżej cen sprzed wojny, to paliwa w Polsce wciąż utrzymują się na poziomach, jakie widzieliśmy zaraz po jej wybuchu. Taki wolny rynek? Nie drodzy czytelnicy, wolny rynek to konkurencja. Tyle, że konkurencja w Polsce jest na rynku detalicznym, na stacjach benzynowych. Ta konkurencja to kilka-kilkanaście groszy w poziomie ich marży. Rynek hurtowy to dziś Orlen z niemal pełnym monopolem, który wprowadził PiS. Wysoka cena paliwa w Polsce to dziś wyłącznie efekt tego, że prezesem koncernu jest Daniel Obajtek i pisowskiej chciwości do złupienia kierowców. Skąd te rekordowe zyski Orlenu? Przecież wystarczy nie kraść… komu nie kraść?

Grecja na horyzoncie!

W 2014 roku dług publiczny niebezpiecznie zbliżał się do progu konstytucyjnego, a Donald Tusk zamarzył zostać Bolesławem Bierutem i uchwalić dekret o wywłaszczeniu emerytów z oszczędności życia ulokowanych w OFE. Prawo własności prywatnej zastąpił nic nie wartą obietnicą państwa, że ZUS to kiedyś odda. 8 lat później, po 7 latach rządów PiS, rządów w latach niesłychanej prosperity gospodarczej wróciliśmy do tego samego punktu. Dzięki temu, że Polacy nie zaufali PPK (uff!!!), dziś nie ma już skąd kraść.

Przy okazji każdego kryzysu społecznego funduje nam pozorną pomoc, przy okazji stosując zasadę dziel i rządź. Za każdym razem pomoc dostaje część społeczna tak, by antagonizowała pozostałą, która pomocy nie dostała. PiS nie umie bez wroga, bez konfliktu. Bez podziału społeczeństwa na lepszych i gorszych, bez zaburzenia bezpieczeństwa społecznego. Pisowską receptą na inflację są tarcze antyinflacyjne, bo tarcze PiS ma na wszystko poza samym sobą. Tej retoryki propagandowej nie powstydziliby się Urban z Goebbelsem razem wzięci. Bo i same tarcze z walką z inflacją mają tyle wspólnego, co słoń z baletem. Choć po ludzku rozumiem dramaty finansowe wielu rodzin, to rozdawanie w ten czy inny sposób gotówki najbiedniejszym obywatelom jest dziś gaszeniem pożaru benzyną. Nie ma innego sposobu na zahamowanie inflacji niż sprawienie, by ludzie przestali wydawać. By tak się stało, muszą albo zacząć oszczędzać albo przestać mieć co wydawać. Innej drogi nie ma, bez względu jakie głupoty swoim wyborcom naopowiada Jarosław Kaczyński. Tylko dziś pozorność udzielanego wsparcia widzą już nawet pisowscy wyborcy. Społeczne otrzeźwienie zaczyna niemrawo być zauważalne w sondażach. Kto sieje wiatr, ten zbiera burzę. A PiS zasiał prawdziwy huragan.

Inflacja bierze się z przerostu popytu nad podażą. Przyczyny bywają różne, czasem nie jest jej winny sam w sobie popyt, a nagły spadek podaży (kryzysy naftowe). Ale walczyć można z nią tylko na dwa sposoby – obniżając popyt lub podnosząc podaż, czego zazwyczaj nie da się zrobić w krótkim terminie. Co robią nasi pisowscy geniusze? Podnoszą ten już przerośnięty popyt przeróżnymi transferami socjalnymi przy jednoczesnym gaszeniu podaży. Wzrost podaży to inwestycje, a te PiS dusi od samego początku brakiem stabilności prawnej, zakorkowaniem sądów, a ostatnio polskim ładem i drastyczną podwyżką stóp procentowych. Bez kredytów nie ma inwestycji, a bez inwestycji nie ma podaży. Zresztą w inwestycje PiS uderza, gdzie tylko może. Wszyscy wiemy, ile zawdzięczamy środkom z UE. PiS z Unią walczy od samego początku, ale teraz ta walka ma swe bardzo finansowe oblicze. Choć dodajmy o co walczy – może o lepszą Polskę? Może o sprawiedliwe sądy? No ba! Prawo prawem, ale sprawiedliwość musi być po naszej stronie. By wymienić cudzych sędziów na swoich, PiS już obciążył nas karami w wysokości 1 mln euro dziennie!!! Na dzień publikacji tego artykułu kwota ta wynosi 400 mln euro. Niemal 2 miliardy złotych! Za co? Za to, by sędziowie orzekali jak partia każe!

A to wciąż nie wszystko! Do dziś nie otrzymaliśmy wypłat z Krajowego Planu Odbudowy. Tak jak komuniści pozbawili nas udziału w planie Marshalla, tak dziś PiS wyklucza nas z kolejnej szansy dziejowej. W imię czego stawia nas koło Orbana? Tego samego Orbana, który wspiera Putina, blokując unijne wsparcie dla Ukrainy. W imię koalicji ze Zbigniewem Ziobrą, którego partyjka cieszy się poparciem 0,7%. Zamiast PiS-u mamy PiZ - Prawo i Ziobro.

Politycy uwielbiają promować się na kryzysach, zazwyczaj nie mają w tym żadnych hamulców. Swoje 5 minut mieli Adam Niedzielski z Mariuszem Kamińskim. Spokojnie i dokładnie tłumaczyli nam swą pogardę do naszego zdrowia i praw obywatelskich. Z gracją kroczyli drogą Czesława Kiszczaka i Hansa Franka, tępiąc pałką i karabinem wszelkie objawy cywilizowanego państwa prawa. Choć tu autoerrata z mojej strony – stan wojenny, jak i dekrety okupacyjne II wojny miały jakiekolwiek pozory legalności prawnej, restrykcje covidowe żadnych.

Blasku reflektorów swoim kolegom pozazdrościł Mariusz Błaszczak. Wojna na Ukrainie zapaliła wreszcie w MON czerwoną lampkę i uznano, że armia musi mieć czym walczyć, a sprzęt na defilady do obrony nie wystarczy. Teraz PiS buduje armię, będzie bronił ojczyzny. Po 7 latach braku zakupów, dywersji armii osobą Antoniego Macierewicza, skasowania śmigłowców czy wyrzucania generałów teraz idziemy na zakupy. Więc poszedł Mariusz Błaszczak niczym alkoholik z kartą żony do supermarketu. Co macie? Co dacie?

-Czołgi? Będzie więcej niż Niemcy i Francja razem wzięte! Że bez pancerza – szczegół!

-Haubice? Przecież macie swoje, Ukraińcy chwalą na froncie. A co tam, uwalmy polski projekt!

-Samoloty? Nadają się do oprysku pól i na piratów, ale co tam, bierzemy!

W kilka miesięcy Mariusz Błaszczak zmarnował największy w historii Polski budżet na modernizację wojska. Bez przetargu, bez konkursu ofert, bez uczciwego poszukiwania najlepszej oferty. Powiedzą zaufajcie nam - komu mamy zaufać? Środowisko, które zrobiło ministrem obrony Antoniego Macierewicza, nie ma prawa do jakiegokolwiek zaufania. I to nie jest tak, że każdy sprzęt jest lepszy niż żaden. Ten każdy sprzęt to pieniądze, które wydaliśmy i których już nie mamy na zakup tego, co nam potrzebne. Na stworzenie zaplecza w kraju, bo ten sprzęt trzeba serwisować gdy się zepsuje, mieć choćby produkcję amunicji w kraju na wypadek wojny. PiS pozbawił nas szansy na porządną armię z prawdziwego zdarzenia. Grupa rekonstrukcyjna sanacji popełnia te same błędy co pierwowzór.

Wszystko to dzieje się, gdy dług publiczny niebezpiecznie zbliża się do progu konstytucyjnego. W zasadzie ten próg już przekroczył, lecz inżynieria finansowa PiS jest dużo kreatywniejsza od platformianych szpagatów z OFE. Dziś budżet państwa to nie ustawa budżetowa, a niczym niekontrolowane fundusze celowe w BGK i PFR. Fundusze gwarantowane przez skarb państwa, ale bez jakiegokolwiek nadzoru parlamentu. Dziś koszt obsługi polskiego długu bije swoje wieloletnie rekordy, a co więcej, nie zawsze te środki w ogóle udaje się pozyskać. Razem z PiS osiągamy wiarygodność kredytową późnego Gierka, wszyscy wiemy, czym to się skończyło. A rok w 2023 będzie w gospodarce wyjątkowo trudny. Na Wall Street powoli pękają bańki, kończy się na świecie era taniego pieniądza. Przerost zadłużenia i napompowanie gospodarek światowych pustym pieniądzem zaczyna wołać o zapłatę.

Paradoksalnie, jako obywatele i podatnicy powinniśmy być wdzięczni Komisji Europejskiej za zablokowanie wypłat. PiS ma rację, te pieniądze się Polakom należą. Polakom, nie partyjnym watażkom, którzy je rozkradną lub zmarnują na kampanię wyborczą. Opóźnienie wypłaty daje szansę, by do dyspozycji dostał je nowy rząd po wyborach. My Polacy mamy szansę pozbyć się tego najbardziej szkodliwego w całej historii Polski rządu, zanim on te pieniądze zmarnuje.

Gdzieś w kraju nad Wisłą

Polska to kraj paradoksów. Ironią przywołanej na wstępie pieśni jest to, że powstała na cześć cara Aleksandra I w zaborowym Królestwie Kongresowym. Naszego króla zachowaj nam Panie. Narodowym socjalistom muzyka w tańcu nie przeszkadza. Bohaterem narodowym czynią samozwańczego marszałka Piłsudskiego, dyktatora, twórcę obozu koncentracyjnego dla opozycji w Berezie Kartuskiej, austriackiego agenta, socjalistę. Lechowi Kaczyńskiemu za wsadzenie całego sztabu generalnego wojska do jednego samolotu lecącego do Rosji stawia się pomniki zamiast pośmiertnego trybunału stanu i śmietnika historii. Autorom nielegalnych restrykcji covidowych fundujemy nagrody zamiast dożywocia w więzieniu. Policjantom, którzy deptali prawo, pałowali kobiety jesteśmy gotowi wybaczyć, okazać zrozumienie. Przecież ich kredyty i konformizm są ważniejsze niż nasze prawa obywatelskie czy połamane ręce.

Oczekujemy przestrzegania prawa przez organy państwa, a jednocześnie nie wyciągamy żadnych konsekwencji wobec tych, którzy je łamią. To nie państwo złamało prawo - zrobił to konkretny minister, urzędnik, człowiek znany z imienia i nazwiska. To nie policja pałowała ludzi - to konkretni policjanci zachowali się jak bandyci. Tak samo jak wcześniej gestapo czy ZOMO. Na rozkaz? No świetnie, rozgrzeszmy wszystkich żołnierzy mafii, morderców na zlecenie. Zawsze to konkretny człowiek trzyma pałkę, pociąga za spust, wypisuje mandat czy odkręca kurek z gazem. Kto z nas postawił się choćby straży miejskiej notorycznie łamiącej prawo w nakładaniu mandatów? Bo nie opłaca się walczyć o 100 zł, bo jesteśmy leniwi.

Kto z nas, w codziennym życiu, wykaże dezaprobatę dla takiego działania? Jaki sklepikarz, fryzjer, lekarz odmówi obsługi klienta o którym wie, że pracuje w policji, prokuraturze albo sanepidzie? Dlaczego traktujemy po ludzku ludzi, którzy sami swoim działaniem wykluczyli się ze społeczeństwa? Dlaczego nie okazujemy silnego społecznego odwetu wobec ludzi, którzy nas krzywdzą? Wybaczenie nie może być frajerstwem. Skoro ryzyko konsekwencji jest żadne, to co ma powstrzymać ludzi bez kręgosłupa moralnego przed łamaniem prawa? Do kogo mamy więc pretensje? Czy nauczymy się wreszcie wyciągać surowe konsekwencje i karać tych, którzy na wybaczenie absolutnie nie zasługują? Czy z obecnym podejściem zasługujemy na lepsze państwo? Bo przecież tym wszystkim wujkom, babciom, ciociom przy wigilii też znowu odpuścimy. Bo mają swoje lata, nie stresujmy ich, przecież się nie zmienią. Dajmy im prawo bezkarnego niszczenia naszego życia, otoczenia. Jesteśmy frajerami.

Byłeś na ostatnich wyborach? Na kogo głosowałeś? Idź więc do lustra i spotkaj winnego.

MACIEJ CHMIELEWSKI

Manager specjalizujący się w handlu detalicznym i transformacji biznesu. W dotychczasowej karierze kierował inwestycjami takimi jak uruchomienie nowego centrum logistycznego w Bukareszcie czy budowa dystrybucji ecommerce w kilku miastach w Polsce. Absolwent Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, liberał, wolnorynkowiec, a nade wszystko wolnościowiec uznający za najważniejszy obowiązek państwa ochronę obywatela przed samym państwem.oniec

SPOŁECZEŃSTWO DZIŚ

SPOŁECZEŃSTWO DZIŚ

ILE ZOSTAŁO SPORTU W SPORCIE?

ANNELIESE MISTEL

Choć impreza w Katarze odbywa się zgodnie z planem, to nad radością przeważają gorzkie emocje, a świadomość, jak bardzo stoi w sprzeczności z założeniami towarzyskiej rywalizacji sportowej, rodzi pytania o to, ile sportu jeszcze pozostało w sporcie.

Międzynarodowa rywalizacja sportowa od swojego zarania miała być remedium, odtrutką na polityczne spięcia i konflikty, ale przede wszystkim spoiwem, łączącym narody świata, które mogłyby się spotykać ponad podziałami. Czy takie uniwersalne, szczytne cele realizuje największa obecnie na świecie impreza sportowa Puchar Świata w Piłce Nożnej w Katarze? Już do tej pory wywołała sporo kontrowersji, w tym także protesty na niespotykaną dotąd skalę przeciwko postawie organizatora, która dalece odbiega od zasad fair play. Wprawdzie sama obecność polityki na stadionach nie jest niczym nowym, ale szczególne zainteresowanie międzynarodową rywalizacją sportową wyrażane przez kraje autorytarne, zmusza do refleksji, jak chcą wykorzystać te niepowtarzalne okazje do uzyskania profitów na politycznej arenie. Choć impreza w Katarze odbywa się zgodnie z planem, to nad radością przeważają gorzkie emocje, a świadomość, jak bardzo stoi w sprzeczności z założeniami towarzyskiej rywalizacji sportowej, rodzi pytania o to, ile sportu jeszcze pozostało w sporcie.

Puchar świata w piłce nożnej organizowany przez FIFA prestiżem dorównuje igrzyskom olimpijskim, a państwa świata tak samo zaciekle rywalizują o możliwość zorganizowania wydarzenia. Poprzednia impreza odbyła się w 2018 roku w Rosji, która także wykorzystała sport, by pokazać się z dobrej strony. Obecna trwa w Katarze. Obaj organizatorzy od początku wzbudzali ogromne kontrowersje, które nasiliły się jeszcze bardziej, kiedy na jaw wyszło, że za wyborem stała korupcja. Państwa kandydujące właściwie kupiły sobie mistrzostwa. Po wygraniu głosowania Katar, za wiedzą najwyższych władz w państwie, przeznaczył 387 mln dolarów na kilkuletnią tajną operację szpiegowską skierowaną wobec przeciwników takiego wyboru. Według Szwajcarów w sprawę zamieszany był m.in. dzisiejszy emir Kataru Tamim bin Hamad al-Thani oraz Hassan al-Thawadi, czyli głowa komitetu kandydackiego i obecny menedżer organizacji mundialu. Celem operacji było szpiegowanie krytyków wydarzenia wewnątrz FIFA, tak, żeby uniemożliwić ewentualne odebranie mistrzostw Katarowi. W ciągu 9 lat na rzecz islamskiego państwa pracowało aż 66 agentów. Plan opracowała amerykańska firma szpiegowsko-lobbingowa Global Risk Advisors (GRA) prowadzona przez byłego agenta CIA, Kevina Chalkera, doświadczonego w pracy dla innych kandydatów oraz samego Kataru. Do działań hackerskich GRA wynajęło także indyjską firmę Appian. W ramach akcji m.in. podstawiano agentów, zbierano materiały kompromitujące, dokonywano włamań na urządzenia elektroniczne, a nawet zakładano podsłuchy w pokojach hotelowych członków Komitetu Wykonawczego FIFA i niektórych dziennikarzy związanych ze środowiskiem. Katarscy szejkowie grożą sądem osobom piszącym na ten temat.

Wszystko wskazuje na to, że Katar postanowił zainwestować w piłkę nożną, sport generujący ogromne przychody i bardzo popularny na całym świecie. Kraj, w którym główną dyscypliną sportową były wyścigi wielbłądów, który absolutnie nie był związany z futbolem, nagle wygrał prawo do zorganizowania Pucharu Świata w 2022 roku. Następnie poszedł za ciosem i kupił klub Paris Saint-Germain, gdzie grają jedni z najsłynniejszych piłkarzy, tacy jak Kylian Mbappé, Lionel Messi czy Neymar. Były szef FIFA Sepp Blatter przyznał w przededniu mundialu, że wybór Kataru był błędem. Faworytem były Stany Zjednoczone, pełniące następnie kluczową rolę w ujawnieniu skandalu FIFA, prawdopodobnie ze względu na zaskakującą oraz niezrozumiałą przegraną. Blatter mówił w wywiadzie, że Katar to za mały kraj na organizację takiego wydarzenia, a mundial powinien zostać powierzony lepiej przygotowanej Ameryce lub Japonii. Jednak wielkość państwa nie jest w tym przypadku kluczowym i jedynym problemem. Wśród nich jest sytuacja robotników migrantów, zatrudnianych do budowy stadionów na niewolniczych zasadach, pozbawianych paszportów, kwaterowanych w bardzo złych warunkach, całkowicie zależnych od pracodawcy. Na porządku dziennym zdarzały się praktyki powszechnie uznawane na Zachodzie za nieludzkie. Praca po 12 godzin dziennie przez 7 dni w tygodniu, pomniejszanie pensji za wyjścia do toalety czy odmawianie prawa do urlopu. Reuters dotarł do robotników, którzy zostali nagle wyrzuceni na ulice, prawdopodobnie po to, by zrobić miejsce dla kibiców. Według śledztwa „Guardiana” przez fatalne warunki pracy miało zginąć co najmniej 6500 robotników-migrantów. Katar dementuje te oskarżenia twierdząc, że wypadków śmiertelnych było wyłącznie 37. Kolejny problem to wprowadzenie na okoliczność mundialu prawa ograniczającego dziennikarzom relacjonowanie wydarzeń. By porozmawiać z mieszkańcami, muszą uzyskać specjalne pozwolenia. Zdarzają się też bardziej niebezpieczne incydenty, jak chociażby w przypadku pochodzącego z Danii Rasmusa Tantholdta, który został zaatakowany przez ochroniarzy, pomimo posiadania ważnej akredytacji. Jak podaje „Guardian”, Katar miał również oferować zagranicznym gościom przeloty, zakwaterowanie oraz bilety na mecz otwarcia w zamian za pisanie pozytywnych recenzji w mediach społecznościowych. Według Deutsche Welle posty miały być monitorowane oraz usuwane, jeśli nie zgadzały się z postanowieniami kontraktu. Zaproponowano także zniżkę cen biletów (10 dolarów) lokalnym gastarbeiterom, znanym z organizacji spektakularnych marszów kibiców.

Coraz większe oburzenie wzbudza, jak bardzo organizacja Pucharu Świata stoi w sprzeczności z ważnymi dla Europy wartościami. Wiele francuskich miast, włącznie z Paryżem, zdecydowało się na bojkot mundialu ze względu na naruszenia praw człowieka oraz wpływ organizacji imprezy na klimat. Wydarzenie zostało zaplanowane w innym niż zawsze terminie, czyli pod koniec roku, ponieważ w lecie nie byłoby to możliwe ze względu na wysokie temperatury. Do jego przeprowadzenia wymagane są odpowiednio wyposażone stadiony oraz infrastruktura. Ich budowa pozostawiła ogromny ślad węglowy. Katar jest małym państwem, nieprzystosowanym do przyjęcia takiej liczby gości (np. trzeba specjalnie odsalać wodę, wykorzystując urządzenia zasilane węglowodorami), a pustynny klimat powoduje, że m.in. utrzymanie murawy wymaga większego wysiłku (w tym także słodkiej wody). Gospodarz imprezy zapewnia o zrównoważeniu emisji CO2 specjalnymi inicjatywami, jednak specjaliści uważają te obietnice za mało realistyczne. Katar jest znany z prześladowania opozycji oraz praw dyskryminujących kobiety i osoby LGBT. Katarki są zależne od woli mężczyzn-opiekunów (męskiego krewnego lub męża) wydających zgody na kluczowe dla życia decyzje, a za homoseksualizm można otrzymać karę nawet do 7 lat pozbawienia wolności. Katar stara się zachować gościnny charakter wydarzenia, ale wymusza przestrzeganie swoich wartości. Na dwa dni przed rozpoczęciem Pucharu świata zapowiedziano zakaz sprzedaży alkoholu na stadionach, co nie tylko kłóci się z duchem imprezy, ale godzi w interesy jednego z najważniejszych sponsorów FIFA – Budweisera. Były piłkarz reprezentacji Kataru i ambasador Mistrzostw Świata, przed samym rozpoczęciem wydarzenia, w wywiadzie określił homoseksualizm jako „defekt umysłu”. FIFA zakazała kapitanom drużyn nosić opaski wspierające osoby LGBT, ale miała zapewnić taką możliwość fanom. Jednak w praktyce wyglądało to inaczej. Amerykański dziennikarz sportowy Grant Wahl został aresztowany za tęczową koszulkę. Media donosiły także o zatrzymywaniu kibiców za tęczowe elementy ubioru (np. za tęczowe czapki podczas meczu Walii przeciwko USA). Na kilka miesięcy przed pierwszym gwizdkiem wydano poradniki dotyczące zachowania przyjezdnych na miejscu, ostrzegające o zakazie bycia nietrzeźwym w miejscach publicznych, czynów homoseksualnych lub publicznego okazywania czułości, a także zalecające skromny ubiór. Nie ma kompromisów, gdzie państwo goszczące stara się akceptować i w jakiś sposób dostosować do obyczajów czy przyzwyczajeń przyjezdnych. Przedstawiciele Kataru, mniej lub bardziej wprost apelują o poszanowanie lokalnej kultury i wartości, często w odpowiedzi na krytykę, traktowaną jako niesprawiedliwy atak. W przeciwieństwie do innych krajów autorytarnych – organizatorów Rosji czy Chin, Katar nie stara się pudrować rzeczywistości.

Mistrzostwa Świata w piłce nożnej w Katarze mają przełomowe znaczenie. Przede wszystkim w ostatnich latach żadna impreza sportowa tego rozmiaru, nawet bojkotowane igrzyska zimowe w Pekinie, nie miała tak złej prasy. Dla osób wrażliwych na łamanie praw człowieka, klimat lub zagrożenia płynące ze strony państw autorytarnych, sprzeciw był rzeczą naturalną od początku. Ale absurdy Pucharu świata w Katarze odczuli boleśnie także fani piłki nożnej, dla których jest to na tyle duże wydarzenie, że są w stanie przymknąć oko na wszystko, co nie jest związane wyłącznie ze sportem. W zachodnich państwach można odczuć niezadowolenie z powodu przełożenia mundialu z lata na zimę, co zasadniczo wpływa na atmosferę wydarzenia, a zdecydowanie na przyjazd do Dohy. Część kibiców na pewno była zniesmaczona rezygnacją ze sprzedaży alkoholu na stadionach i po raz pierwszy miała możliwość zetknięcia się z prawdziwymi warunkami życia w państwie niedemokratycznym. Nawet jeśli te rzeczy wydają się błahe, w porównaniu chociażby do śmierci tysięcy robotników-migrantów czy negatywnego wpływu na klimat, jest to jakieś szczęście w nieszczęściu, że więcej osób pochyli się nad nieuniknioną konkluzją prowadzącą do stwierdzenia, że polityka ze sportem jest nierozerwalnie związana. Choć o organizację wydarzeń takich jak igrzyska olimpijskie czy mundial ubiegają się również państwa demokratyczne, dla autorytarnych reżimów mają specjalne znaczenie propagandowe, jako soft power. Od olimpiady w Berlinie w 1936 roku, przez olimpiady w Rosji w 1980r, 2014, Chinach w 2008, po mundial w Katarze w 2022 roku, można zaobserwować powtarzające się mechanizmy i zawsze te same skutki. Wszystkie środki zapobiegawcze mające na celu skłonić państwo do zmiany polityki, poszanowania praw człowieka lub polepszenia warunków życia ludności mają w najlepszym wypadku skutek tymczasowy. Choć nadal odwołujemy się do historycznego znaczenia rywalizacji sportowej, twierdząc, że nie powinna mieć związku z polityką, to państwa autorytarne mają do tego inne podejście. Należy przestać więc się łudzić, że możliwe jest powierzenie organizacji wydarzenia sportowego reżimowi w sposób etyczny, tak, by nie stało się narzędziem propagandowym. Korzyści odnoszą wyłącznie dyktatorzy, despoci oraz ich świta, często kosztem zwykłych obywateli lub imigrantów-robotników. W związku z tym nasuwa się więc dość jasny wniosek, że państwa niedemokratyczne nie powinny otrzymywać możliwości organizacji wydarzeń sportowych, a jeżeli już , to powinno się wiązać ze spełnieniem określonych warunków o charakterze społeczno-politycznym. Jednak ich nadreprezentacja stawia bardziej ponure pytanie o przyszłość sportu. Jeśli faktycznie odetniemy skutecznie politykę od organizacji igrzysk, może się okazać, że nie ma chętnych, by je organizować, poza kilkoma najbogatszymi krajami, a z pierwotnej idei nie zostało właściwie już nic. W końcu jak powiedział sekretarz generalny FIFA, Jérome Valcke, w kwietniu 2013 roku, „Czasami im mniej demokracji w państwie, tym lepiej dla organizacji mistrzostw świata”.

ANNELIESE MISTEL

Publicystka, orientalistka, z zamiłowania historyczka, absolwentka wydziału orientalistycznego na Uniwersytecie Warszawskim, tytuł magistra japonistyki uzyskała na Uniwersytecie Diderota w Paryżu. Od wielu lat związana z Francją, w której mieszka na stałe od 2017 roku.

Koniec

KULTURA DLA MYŚLENIA

"MASZYNA DO PRODUKCJI CHMUR" JAKUBA SŁOMKOWSKIEGO W FLOW ART HOUSE*

Z JAKUBEM SŁOMKOWSKIM ROZMAWIA MARTA KRAJENTA

Marta Krajenta: Po raz pierwszy spotkaliśmy się nie w twojej pracowni, a w galerii. Znałam twoje prace. Bardzo chciałam stworzyć wystawę twoich prac w Flow Art House. Zaprezentowałam ci przestrzeń ekspozycyjną, którą dysponujemy w Fabryce Norblina, jako punkt wyjścia. Tu zaczęliśmy tworzyć tę wystawę. Jakie były twoje pierwsze myśli, tropy, pomysły?

Jakub Słomkowski: Pojawiło się od razu skupienie na drodze malarskiej. Zobaczyłem płaszczyznę tych dwóch ścian, jako ciekawą okazję, aby wrócić do malarstwa – do tego medium, z którym jestem związany od lat najbardziej ze wszystkich dziedzin sztuki. A ostatnio eksperymentowałem na różnorodnych polach sztuki i malarstwo nie mogło się do końca przebić, było traktowane trochę na marginesie. Prezentowałem swoje obiekty, prace na papierze, tworzyłem raczej instalacje, eksperymentowałem z przestrzenią, więc to spotkanie w Flow Art House odczytałem, jako zaproszenie do zbudowania wspólnej ramy dla mojej pracy z płótnem i stworzenia wystawy czysto malarskiej, która ostatecznie jest malarską fetą. Od początku wiedziałem, że to będzie zapach oleju i zacierałem ręce z myślą o procesie.

Kolejne nasze spotkanie odbyło się w twojej pracowni. Od razu wybraliśmy 3 obrazy „Apotropaiczny taniec”, „The Destroyers of Worlds III”, „Dragon” – te płótna zawierają w sobie elementy figuratywne. Stanowią punkt wyjścia dla „Maszyny do produkcji chmur”.

Tak, te płótna wchodzą w rzeźbę i wychodząc od nich zacząłem myśleć kolorem i rozmalowaniem. Myślenie o kolorze jest tu bardzo istotne, właściwie o roli, jaką kolor pełni w tych szarych na pozór obrazach. Chciałem wejść i wdrożyć się w proces malarski, rozmalować się, zaczynając od odseparowania koloru, wyodrębnienia go z wybranych przez nas płócien.

Czym dla ciebie jest proces malarski / rozmalowanie?

To jest przede wszystkim frajda. Jest to moment, na który długo czekałem. Miałem potrzebę powrotu do tego codziennego rytuału, do moich początków. Zorganizowałem sobie do tego warunki i ostatecznie na ostatnim etapie przygotowań do wystawy wszedłem na ten wyjątkowy poziom odrealnienia, który tak lubię. Malarstwo jest dla mnie portalem do innego świata. Do świata wyobraźni mojej i odbiorców. Dla mnie inspirujące jest myślenie o malarstwie jak o drodze, jak o kontynuacji misji, którą inni na szlaku historii sztuki podejmowali, ważne jest dla mnie poczucie bycia w tej rodzinie malarskiej. Gdy jestem w stanie się odciąć od wszystkiego, co mnie otacza i zamknąć się sam na sam z obrazami to jest to moment, w którym odpoczywam – wchodzę w wizję, którą maluję. Lubię też to poczucie sprawczości, którą mam, jako malarz. Każdy ruch pędzla, każdy mój wybór zmienia to, co się dzieje na płótnie i ma znaczenie. To mnie fascynuje. Malując uczę się też dokonywać wyborów. To ćwiczenie decyzyjności, jaki obraz będzie miał ostateczny wydźwięk i znaczenie rynkowe.

Czy na etapie tworzenia możesz przewidzieć znaczenie rynkowe obiektów?

Nie przewiduję tego przed, nie zakładam ram, bo to nie jest sexy, nie chcę się zamykać na tory myślenia tylko o odbiorze rynku, o sprzedaży etc. Nie chcę tego robić. Czuję się swobodnie w tworzeniu. Jedynym, co ogranicza, jest data wystawy. Pracuję praktycznie do końca, gdy wejdę w proces, to każdy dzień przynosi coś nowego, z każdym dniem jest coraz lepiej, wizja się dopełnia, ewaluuje. Lubię to czuć i z tego poziomu działać.

Podczas tegorocznych Igrzysk Wolności i brałam udział w panelu „Wolny rynek wolnej sztuki” i otrzymałam od publiczności nurtujące pytanie: „Czy artystę można zepsuć?”. Co o tym myślisz?

Jeśli chodzi o zepsucie artysty, w takim znaczeniu, że on się staje „gorszym” artystą to wydaje mi się, że to nam nie grozi. Za to można zepsuć krew artyście… ;) My artyści i artystki jesteśmy wrażliwymi osobami, mocno emocjonalnymi, czułymi na pewne rzeczy. Jesteśmy cały czas oceniani. Od początku się mierzysz z jakimiś opiniami. Ważne, abyśmy byli na to otwarci. Dobrze jest wiedzieć, co działa na odbiorców i to rozwijać. Ale w sytuacji, gdy nie jesteśmy szanowani, trzeba szybko reagować. Najważniejszy jest szacunek. Warto szukać sposobności i sytuacji ożywczych, które pozwalają się rozwijać.

Nowa wystawa jest z całą pewności taką sposobnością do rozwoju. Opowiedzmy więcej o „Maszynie do produkcji chmur” - Twojej aktualnej wystawie, na którą zapraszamy do Flow Art House do połowy stycznia.

Wystawa ma dwa oblicza: reprezentacyjny front, zaaranżowany na ścianie głównej i rewers – zaplecze twórcze. Tytułowa chmura, rozumiana, jako plama barwna, zostaje tu zestawiona z zapisem procesu, szkicem malarskim, maszynownią, do której można zajrzeć, by przyjrzeć się różnym etapom rozwijania idei maszyny do produkcji chmur.

Jakim malarskim przeżyciem była dla ciebie praca nad tą wystawą?

„Maszyna do produkcji chmur” jest wypadkową potrzeb związanych z potencjałem mojego malarstwa i pozostaje w relacji z poszukiwaniami okresu dyplomu, który nazwałbym okresem „określenia tła” lub „odkryciem znaczenia tła”. Połączenie tego sposobu myślenia ze słowem, ideą pochodzącą ze świata surrealistów, pozwala mi swobodnie, bez zbędnych imperatywów tworzyć „Maszynę do produkcji chmur” – tomik poezji malarskiej, który nie zasieje rewolucyjnego ziarna, lecz być może pozwoli lepiej zrozumieć istotę synestezji sztuk, stając się pochwałą konsekwencji. Skupiłem się na procesie twórczym, mocny gest zmierzyłem z poszukiwaniem barwy. Kolor jest tu wypracowany. Forma jest momentami wymuskana. Otworzyłem się na poszukiwania kolorystyczne – to było kluczowe. Obraz „Śniły mi się bagna” był pierwszym rezultatem tego procesu. Obraz „Portret” był pod tym względem przełomowy. Pozwoliłem sobie na obiekt minimalistyczny. Nie pojawiła się tu żadna forma, nie jest ewidentny, jest poszukiwaniem abstrakcyjnej formy w możliwie minimalistycznym wydaniu. Miałem potrzebę zrealizowania takiego odważnego obrazu. To był moment przejściowy do stworzenia tych mniejszych płócien. Pracowałem praktycznie do ostatniego momentu przed wystawą. Każdy dzień uruchamiał we mnie nowe potrzeby malarskie. Przyglądałem się obrazom. One zaczęły prosić się o wejście z jakaś figurą, rysunkiem…

Czyli w procesie wychodzisz od abstrakcji, symbolizmu. Dopiero potem pojawiają się te elementy figuratywne, widoczne na niektórych obrazach? Nie są zamierzone?

To się dzieje w tzw. tle. Maluję etapowo. Buduję atmosferę. Musi siąść ten kolor. Na nim się skupiam. Daję mu przestrzeń. Celebruję go. On mnie zaprasza do tego, że OK, teraz możemy powiedzieć tu o czymś jeszcze. Lubię symbolizm. Własny alfabet. Dzielę się moją wizją. Czasem formy wykluwają się samoistnie, czasem są wynikiem rozłożenia, dialogu pomiędzy płótnami.

O czym opowiadają te prace? Jaka jest twoja intencja?

Chciałem połączyć dwie rzeczy ze sobą. Sam tytuł wystawy „Maszyna do produkcji chmur” jest otwarty, zrozumiały, zarażający przez swoją poetyckość. Pobudza fantazje, jak książka dla dzieci. Z drugiej strony skupiłem się na lekkości, na swobodzie malowania, na wyswobodzeniu się z ram, na frajdzie. Malowanie może być czystą przyjemnością. Świeżością. Swobodą gestu. Chciałem pokazać tą zabawę. Podzielić się nią. Dać odbiorcy satysfakcję z patrzenia na obraz.

Jest też w tym zestawie zagadka, tajemnica. Coś lekkiego, o czym opowiadasz. Ale czai się tu też „coś”…

Lubię ten dualizm. Staram się przemycać pewne treści, które mnie nurtują, wynikają z dojrzałości przemyśleń, zapraszają do świata tajemnic, jako portal. Są rodzajem wezwania aby spojrzeć na sztukę ze swobodą. Na obraz, jako na obraz, nie ilustrację czy przedstawienie. Obrazy tu są samymi sobą. Są efektem, który działa lub nie.

Co czyni każdy twój obraz skończonym?

Decyzja o skończeniu, ale ta bywa czasem zmienna… :) Tak naprawdę decydujący jest pewien moment, w którym to obraz zaskakuje mnie samego. To jest właściwie dobra okazja do tego, by zakończyć obraz lub myśleć o zbliżaniu się do końca.

Co najbardziej fascynuje cię w sztuce?

To, że jest tak nieprzewidywalna na każdym polu, na wielu płaszczyznach. To, co przewidywalne, próbuje być sztuką ale rzadko nią się staje.

Czego słuchasz, gdy jesteś sam w pracowni?

Od trzech lat staram się tworzyć w ciszy. Dawniej to była muzyka: Dead Can Dance, Boards of Canada, różnego rodzaju ambient, Steve Reich, potem byłem przez chwilę uzależniony od podcastów, a ostatnio w dziewięćdziesięciu procentach cisza, czasem odsłuchuję wiadomości od przyjaciół na Telegramie ale raczej nie w momencie podejmowania malarskich decyzji.

Aby wyrobić sobie oko, warto oglądać i przeżywać sztukę, jakie wystawy czy inspirujące miejsca polecasz?

Ostatnio odkryłem czym są targi Platforms Project w Atenach, to bardzo ciekawe i inspirujące doświadczenie, generalnie chyba wrażenie, jakie zrobili na mnie mieszkańcy Aten oraz działający tam młodzi artyści było czymś nowym. Polecam, by nie zamykać się na żadne miejsca, wszędzie można znaleźć inspirację, tylko trzeba się odpowiednio nastawić do poszukiwań, także każde miejsce może być dla nas dobre do rozwijania oka i poglądów, tylko musimy popracować wcześniej nad sobą i przygotować się na podróż w nieznane.

Zapraszamy zatem na wystawę do Flow Art House i …podróż w nieznane.

*Do połowy stycznia 2023 zapraszamy na malarską fetę we Flow Art House. Wystawa malarstwa Jakuba Słomkowskiego pt. „Maszyna do produkcji chmur” zachęca by spojrzeć na sztukę ze swobodą..

JAKUB SŁOMKOWSKI

Urodził się w 1982 roku w Warszawie. Malarz, rysownik, muzyk, twórca instalacji. Absolwent Warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych (dyplom z malarstwa w 2007 roku). W latach 2004-2005 studiował w departamencie sztuk pięknych na Uniwersytecie Complutense w Madrycie. Jego prace oscylują między abstrakcją a symbolizmem. Słomkowski od czasu ukończenia studiów opracowuje swój indywidualny alfabet znaczeń budowany przy użyciu bardzo charakterystycznych przejść kolorystycznych i jednoczesnej wrażliwości na niuanse barwne. W swoich pracach przygląda się temu jak sfera sacrum i profanum działa na ludzką wyobraźnię, a także poszukuje dróg komunikacji między światem ożywionym a nieożywionym. Przestrzeń, która występuje w wielu równoległych porządkach, nabierająca różnych znaczeń jest motywem przewodnim twórczości Słomkowskiego. Twórca uczestniczył w licznych wystawach i festiwalach sztuki, m.in. Letni Nieletni Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Samsung Art Master – wystawa pokonkursowa CSW Zamek Sztuki Współczesnej w Warszawie, Przypływ – młoda polska sztuka współczesna Wrocław ESK 2016, Weltschmerz – wystawa konkursowa Triennale Rysunku we Wrocławiu, Polish Art Now w Saatchi Gallery w Londynie. Przełomowym momentem w karierze artysty była indywidualna wystawa w kunsthallekleinbasel w 2019 roku, która zapoczątkowała współpracę z kuratorką Jasmin Glaab. Jako muzyk Słomkowski od 2010 roku komponuje muzykę do spektakli Izy Szostak. Jest także twórcą zespołu muzycznego Andy Why.

MARTA KRAJENTA

Współprowadzi galerię Flow Art House, zlokalizowaną w Fabryce Norblina, gdzie cyklicznie organizuje wystawy sztuki i spotkania z artystami. Realizuje również projekty z obszaru art brandingu dla firm, doradza w tworzeniu kolekcji prywatnych i korporacyjnych. Od kilkunastu lat pracuje na rynku dóbr luksusowych, tworząc unikatowe komunikacje marketingowe, w tym te, oparte o promocję sztuki. Organizowała wystawy Meli Muter i Wojciecha Fangora w budynku Cosmopolitan Twarda 4, koncert Jimka i Młodej Polskiej Filharmonii na Placu Grzybowskim, pokazy mody Arkadiusa oraz Ani Kuczyńskiej we współpracy z marką Absolut Vodka i wiele innych wydarzeń lifestylowych. Z wykształcenia psycholog, w sercu - estetka.

Koniec

LEKTURY LIBERAŁA

LEKTURY LIBERAŁA

NIELICZNE GRONO

EWA MARCJONIAK

Stendhalowskie to the happy few w interpretacji Marcina Króla bynajmniej nie jest zatem skierowane li tylko do „szczęsnej garstki braci” (we few, we happy few, we band of brothers) lecz do wszystkich tych, którzy nie chcą ulec marazmowi stanu wszechrzeczy. Do wszystkich nas – tych, których łączy troska o ich własny interes pojmowany jako autentyczna przyjemność z udziału w świecie wartości, jaki cenimy i troska o dalsze losy tego świata…

W zimowy wieczór po raz kolejny, nie pamiętam już który w ciągu ostatnich lat, sięgam po leżącą na stoliku książkę Marcina Króla Do nielicznego grona szczęśliwych esej filozoficzny o przyszłości świata. Minęły już dwa lata, jak nie ma wśród nas tego przenikliwego historyka idei myśli politycznej, filozofa, fenomenalnego diagnostyka czasów współczesnych, który z właściwą sobie lekkością pióra i bez owijania w bawełnę wytykał błędy popełnione w demokracji, analizował tego stanu rzeczy przyczyny i wskazywał możliwą drogę wyjścia z kryzysu demokracji… Jakże brakuje jego codziennych lub cotygodniowych notatek, które zwykł był pisać w ostatnim czasie przed śmiercią, będących swoistym raportem o stanie kraju, rządów, jak i kondycji człowieka.

Brzmi ekskluzywnie? Nic bardziej mylnego. Marcin Król jest w swym przekazie wobec czytelnika bardziej niż inkluzywny. Jest wręcz zapraszający do myślenia, podążania za nim podczas lektury. To the happy few oznacza – pisał - „nielicznym zgromadzonym w tym nieco sekretnym towarzystwie. Nikogo nie zachęcam i nikomu nie odmawiam prawa członkostwa. Proszę tylko o dwie godziny lektury i ja już będę szczęśliwy”. I jak tu odmówić takiej prośbie?

Stendhalowskie to the happy few w interpretacji Marcina Króla bynajmniej nie jest zatem skierowane li tylko do „szczęsnej garstki braci” (we few, we happy few, we band of brothers) lecz do wszystkich tych, którzy nie chcą ulec marazmowi stanu wszechrzeczy. Do wszystkich nas – tych, których łączy troska o ich własny interes pojmowany jako autentyczna przyjemność z udziału w świecie wartości, jaki cenimy i troska o dalsze losy tego świata…

To esej o przyszłości świata, ale nie geopolitycznej krainy, lecz świata w sensie aksjologicznym. Przyszłości naszego świata rozpoznawanej w kontekście ewolucji wartości, kryzysu demokracji proceduralnej, potrzebie odczytania demokracji na nowo oraz roli elit w dokonywaniu zmian. I jak zmiany wywarły wpływ na stan państwa i kondycję jednostki współcześnie, w obecnie znanych nam czasach.

Powracając do tej lektury konstatuję, bodajże po raz pierwszy, jak wiele namysłu autor poświęca wyjaśnieniu znaczenia i roli elit w państwie oraz idei równości. Elitaryzm versus źle pojmowany egalitaryzm, do którego przecież wcześniej czy później zdążają wszystkie ustroje (od czasu Rewolucji Francuskiej). Z determinacją godną lepszej sprawy zdaje się bronić tezy, iż sprawa elit w nowej demokracji ma charakter fundamentalny. Król odczarowuje pojęcie elitaryzmu, jak za dotknięciem różdżki obnaża zakłamane pojęcie elit, które stało się obelgą, gdy ilość zabiła jakość dowolnie i bezkarnie. Wyjaśnia jednocześnie, że egalitaryzm, rozumiany jako dążenie do równości, ma głębokie uzasadnienie, gdyż nierówność nieusprawiedliwiona niczym (jak bieda, która jest skandalem, a nędza potwarzą dla społeczności) domaga się i krzyczy o zmniejszenie jej rozmiarów, stworzenie środowiska do wyrównania szans. „Kto sądzi inaczej, jest zwyczajną świnią”, pisze Marcin Król.

„Jakość. Ciągłość. Zmiana”, „Rewolucja i porażka jakości”, „Demokracja w świecie ilości”, „Jakość i przyszłość Zachodu” - to kilka przykładów śródtytułów, które nadają ton myślom autora i stają się przedmiotem precyzyjnej operacji myślowej i niekiedy zaskakujących wniosków.

Pytanie o rolę ilości w dokonywaniu zmiany jest wciąż aktualne, ale rola ta jest znacznie mniejsza niż zwykło się sądzić, twierdzi autor i z wprawą prześlizguje się po historii rewolucji na przykładach państw zachodniej cywilizacji, na polskiej „Solidarności” kończąc. Pytanie o pamięć historyczną, kotwiczącą wartości i pozwalającą odnaleźć ich prawdziwe znacznie i jakość w czasie zmian, jest nie mniej istotne i powraca w wielu tezach książki.

Wreszcie, kolosalnie ważne dla M. Króla pytanie o demokrację, rozumną demokrację proceduralną, którą należy przemyśleć na nowo. I tu znowu nie zawiódł, nie bacząc na idiotyczne antyelitarne deklaracje polityków (którym się wydaje, że w ten sposób przypodobają się masom), pokazał ścieżki, którymi warto przejść, aby odnaleźć klucz do przyszłej demokracji, której będzie bliżej do demokracji organicznej.

Ten przenikliwy w swej diagnozie naszych czasów esej, poświęcony zmianom politycznym i przyszłości demokracji, zmuszający czytelnika do namysłu nad zbliżającą się przyszłością w nowej demokracji, którą należy przemyśleć na nowo, Marcin Król napisał w 2018 roku.

A nadal pozostaje aktualny.

EWA MARCJONIAK

Adwokat, mediator, angażująca się pro bono w obronę praw podstawowych człowieka i obywatela jako obrońca w postępowaniach karnych aktywistów, oraz w obronę praworządności jako obrońca i pełnomocnik w postępowaniach dyscyplinarnych dotykających niezależnych i niezawisłych sędziów, kieruje zespołem wnioskowo-procesowym Stowarzyszenia Adwokackiego Defensor Iuris; autorka wielu publikacji z zakresu zamówień publicznych.

Koniec

MŁODYM GŁOSEM

MŁODYM GŁOSEM

WSZYSCY JESTEŚMY WINNI? WOJNA (O) PAPIEŻA

KAMIL SZAŁECKI

Nawet najtwardszym zwolennikom, apologetom i wyznawcom trudno bronić wypowiedzi papieża Franciszka dotyczących wojny w Ukrainie.

Nawet najtwardszym zwolennikom, apologetom i wyznawcom trudno bronić wypowiedzi papieża Franciszka dotyczących wojny w Ukrainie. Brak jednoznacznego wskazania agresora przez głowę Kościoła Katolickiego, opowieści o „szczekaniu pod drzwiami Rosji przez NATO”, zaniechanie podróży do Ukrainy, tłumaczone bólem kolana papieża i jednoczesna podróż w czasie wojny do Kanady, Kazachstanu i Bahrajnu oraz zapowiedzi kolejnych papieskich wizyt zagranicznych, na przykład w Sudanie. To nieliczne spośród wielu wypowiedzi, zachowań i gestów Franciszka, tak często omawianych, wzbudzających gniew, zawód i zażenowanie postępowaniem Argentyńczyka.

Taką postawę papieża tłumaczy się najczęściej jego argentyńskim pochodzeniem, implikującym silny sceptycyzm wobec Stanów Zjednoczonych, i a contrario pewne naturalne zrozumienie dla rosyjskiej narracji stawiającej Moskwę w kontrze do Waszyngtonu. Tłumaczy się ją brakiem znajomości kontekstu i specyfiki Europy Wschodniej, czy też, postrzeganą jako naiwną, próbą zachowania stosunków z samym Putinem, jak i może przede wszystkim z patriarchą Cyrylem – głową Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, która to mową i czynem uświęca rosyjską agresję na Ukrainę. Nie o tym jednak jest ten tekst. O tym zaś, co w wypowiedziach Franciszka docenić można lub wręcz należy.

„Trzeba płakać na grobach. Nie zależy nam już na młodych? Napawa mnie bólem, to co dziś się dzieje. Nie uczymy się. Niech Pan zmiłuje się nad nami, nad każdym z nas. Wszyscy jesteśmy winni!” – taki wpis pojawił się w kwietniu na profilach społecznościowych papieża. Uwagę, co nie dziwi wcale, przykuło w szczególności ostatnie zdanie. Rosja napada na Ukrainę, dokonuje na niej niewyobrażalnych zbrodni, a winni tego są wszyscy?! Poziom zbulwersowania sięga zenitu w przeciągu sekund od przeczytania komunikatu, niezależnie od religijności czy stosunku do biskupa Rzymu. Wejdźmy jednak głębiej. Wpis okazuje się częścią dłuższej wypowiedzi Franciszka. Mówi on o swojej wizycie na cmentarzu Redipuglia, gdzie pochowanych jest 100 tys. włoskich żołnierzy poległych w I Wojnie Światowej oraz 12 tysięcy wojskowych, którzy zginęli w walkach w trakcie II Wojny Światowej. Papież mówi o imionach każdego z „chłopców” wypisanych na nagrobkach. Dalej mówił o lądowaniu w Normandii podczas II wojny światowej i o tym, że podczas jednej z rocznic upamiętniono, co zupełnie dla papieża zrozumiałe, to ważne dla losów wojny wydarzenie. „Ale nie pamiętam, żeby ktoś mówił o 30 tysiącach młodych ludzi pozostawionych na plażach”. Dalej wypowiedział słowa z przytoczonego na początku cytatu.

Wyłania się z tej wypowiedzi, osadzonej już w nieco szerszym kontekście, obraz priorytetowej troski o jednostkę. O każde z imion wypisanych na poszczególnych nagrobkach nekropolii będącej upamiętnieniem dziesiątek tysięcy poległych, osób których „młodość się nie liczy” – nie liczyła się ich przyszłość, marzenia, prawo do przeżycia swojego żywota. Niezależnie od strony konfliktu ludzie, co najboleśniej widać na przykładzie osób młodych, często jeszcze nie do końca świadomych sytuacji, zaprzęgani są do politycznych gier, w których, niczym podczas gry w trzy karty na targu, skazani są na porażkę, niezależnie od pierwotnych nadziei.

Co zatem z winą? Winą w tym kontekście może być samo nakreślenie perspektywy pamięci i opisu wydarzeń, w których jednostka odgrywa rolę epizodyczną, jest wręcz rekwizytem w monodramie granym przez górnolotne idee, czy też polityczne spory. To jednak nie wszystko. Na początku swojej refleksji papież wspomniał o „schemacie wojny”, do którego powrócił świat po 70 latach względnego pokoju, o tym, że ludzie są „zakochani w wojnach”. Mówił o „kainistycznym duchu zabijania zamiast ducha pokoju”. Czy odpowiedzialność w starotestamentowej opowieści o Kainie i Ablu jest rozmyta i niejasna?

Jeśli nawet wypowiedź Franciszka dotyczyłaby jednak samej globalnej odpowiedzialności za wojnę w Ukrainie, to warto spojrzeć na to zagadnienie w sposób nieco bardziej pokorny i złożony. Reżim Putina jest od swego zarania krwawym terrorem nieliczącym się z ludzkim życiem. Wystarczy wymienić nazwiska tylko najbardziej znanych zamordowanych przeciwników tej dyktatury: Siergiej Juszenkow (2003), Jurij Szczekoczichin (2003), Anna Politkowska (2006), Aleksander Litwinienko (2006), Natalja Estemirowa (2009), Borys Bieriezowski (2013) (niewyjaśniona przyczyna śmierci), Borys Niemcow (2015), Siergiej Skripal (2018) oraz nieudaną próbę zamachu na Aleksieja Nawalnego (2020). Dodać do tego należy zamachy bombowe przeprowadzone przez rosyjskie władze na własnych obywatelach, w których zginęło blisko 300 osób, a które to posłużyły jako pretekst do rozpoczęcia przez Rosję drugiej wojny czeczeńskiej torującej Putinowi drogę do pełni władzy w kraju. Wystarczy hasłowo wspomnieć o co najmniej 130 zabitych w szturmie na teatr na Dubrowce i wreszcie o wojnach – w Czeczenii, Gruzji i w Ukrainie.

Tymczasem, świat Zachodu, także i my, ale również cała reszta globu przeprowadzała resety relacji z Rosją, ubijała z nią targi, bogaciła się na relacjach z krwawym reżimem, który od początku swojego istnienia był szczery i bezpośredni w swoich działaniach. Był jednocześnie karmiony pieniędzmi za rosyjskie surowce, uzależnianiem energetycznym państw Europy oraz naiwnością i pobłażliwością, która zrodziła państwo zdolne do pełnoskalowej krwawej wojny. W ten sposób na to patrząc, jesteśmy winni. 24 lutego 2022 roku wybudziliśmy się z narkozy.;

KAMIL SZAŁECKI

Student prawa na Uniwersytecie Warszawskim. Zaangażowany w ruch naukowy na Wydziale Prawa i Administracji. Członek Fundacji Nowy Głos. Ambasador Fundacji Court Watch Polska. Miłośnik debat w formacie oksfordzkim oraz parlamentarnym. Wcześniej wielokrotny laureat, bądź finalista konkursów oraz olimpiad z zakresu nauk społecznych i prawnych. Katoliberał.

oniec

TRZY PO TRZY

TRZY PO TRZY

„DO ROSOŁU”

PIOTR BENIUSZYS

Nie lubię pisać o opozycji. Kto lubi? Nie ma w sobie nic z tej pociągającej, acz mrocznej atrakcyjności PiS-u. Bądźmy szczerzy – gdy mówimy, że PiS szkodzi wszystkim i wszystkiemu w naszym kraju, to mamy namyśli „wszystkim i wszystkiemu, poza nami – publicystami politycznymi”. Dla nas PiS jest niczym kryzys na Białorusi dla premiera Morawieckiego. To polityczne złoto.

7 lat temu z okładem PiS zabrał nas na szaloną wycieczkę kolejką górską – i Kochani, ona trwa i się nie kończy. Żadnych sezonów ogórkowych! Żadnej chwili wytchnienia! Czasem chce się krzyczeć ze strachu. Czasem wbrew nam samym rozlega się histeryczny nieco śmiech. Czasem niedowierzanie aż wyciska łzy. Czasem natomiast chce się po prostu rzygać. Ale nie jest nudno i już na pewno jest o czym pisać.

To chyba także tajemnica sukcesu Donalda Trumpa w USA. Owszem, ma on swoich fanatycznych zwolenników, którzy autentycznie chcą, aby miał władzę. Ale nikt mnie nie przekona, że oni mają w Ameryce większość. Po prostu na Trumpa dodatkowo głosują miliony takich, którzy uznali, że nie robi różnicy, kto rządzi, ale pod Trumpem każdy dzień będzie dniem w cyrku, a poszczególni prowadzący programy late night czy komicy w konwencji stand-up będą mieli materiał na niekończący się karnawał niezłej rozrywki.

To chyba też zrozumiał nawet Jarosław Kaczyński i ruszył w trasę po Polsce z dość komedianckim programem. Przecież to kopalnia przezabawnych i niepoprawnych politycznie cytatów! Czego więcej oczekiwać od ostrej jak brzytwa rozrywki?

Opozycja jest zaś tak nudna, że nawet w tekście o niej zdążyłem już połowę

napisać o PiS-ie. W zasadzie jedynym ekscytującym obecnie tematem z nią związanym jest kwestia wspólnej listy wyborczej lub jej braku. Publicyści piszą o tym na opozycyjny Berdyczów i argumentują. Od prawie roku. Co za nuda… Ileż można? Tego się czytać nie da.

Zamiast o programie i – LOL – wizji Polski, co rusz słyszymy więc, kto kogo i jak bardzo na opozycji lubi/nie lubi. Tusk na przykład lubi wszystkich i chce jednej listy, ale inni podejrzewają go o niecne zamiary, bo począwszy od Unii Wolności niejedną partię już pożarł i popił kieliszkiem czerwonego wina. Lewica też się pisze na wspólną listę, ale pod warunkiem napisania jej większości programu (tu z kolei czerwony byłby więc atrament). Tusk z Lewicą może, ale tylko o ile Hołownia i Kosiniak też się przyłączą. Oni zaś do Tuska nie chcą, bo za czerwonym winem nie przepadają. Kosiniak chce tylko z Hołownią. Hołownia niekoniecznie chce nawet z samym Kosiniakiem. Lider Polski2050 ma w domu prywatną kaplicę i chyba do samotnego kontemplowania np. klimatycznej katastrofy jest przyzwyczajony. Kosiniak zaś ma tysiące kolegów partyjnych przyzwyczajonych do udziału PSL w koalicji i boi się wyborczych progów.

Te awanse i zranione uczucia kojarzą się randkowaniem. Trochę w stylu „Randki w ciemno” to się toczy, bo ostatecznie ułożenie list może być dość przypadkowe i poczynione pod presją czasu. Kto tam się będzie wtedy szczegółom przyglądał? Tymczasem format „Randki w ciemno” jest bardziej „dziaderski” niż samochód z silnikiem diesla. Żyjemy raczej w epoce „Magii nagości” i publiczność od liderów opozycji domaga się, aby stanęli przed nią rozebrani do rosołu (choć może lepiej w przenośni niż dosłownie) i wyłożyli kawę na ławę. Co, kiedy, jak, po co, z kim, bez kogo. Jako nieszczęsny ich wyborca niniejszym wpisuję to na pierwsze miejsce mojego listu do św. Mikołaja.

Koniec

COLD WAR LIBERALS

COLD WAR LIBERALS

COLD WAR LIBERALS - WALTER SCHEEL

„Cold War Liberals“ jest rubryką biograficzną. Od maja 2022 do grudnia 2023 przedstawiamy w niej pokrótce sylwetki 20 znaczących polityków liberalnych z zachodniej strony „żelaznej kurtyny”, których szczyt działalności publicznej przypadł na lata zimnej wojny.

Czwarty prezydent Republiki Federalnej Niemiec, który pełnił najwyższy urząd w latach 1974-79, Walter Scheel, był autorem jednej z najważniejszych modernizacji w dziejach niemieckiej partii liberalnej FDP. Otwierając ją na nowe idee polityczne, gruntownie zmienił jej funkcję w systemie partyjnym. Poprzez ostateczne zerwanie z kłopotliwym dziedzictwem narodowego liberalizmu i usunięcie nacjonalistycznych elementów z profilu ideowego FDP, Scheel otworzył partię na koalicje z SPD i umieścił liberałów realnie w centrum niemieckiej polityki. Miało to niebagatelne konsekwencje zarówno dla polityki wewnętrznej, jak i – w jeszcze większym stopniu – dla polityki zagranicznej Bonn.

Walter Scheel urodził się w 1919 r. pod Solingen w rodzinie trudniącej się rzemiosłem. Odebrał relatywnie skromne wykształcenie – po maturze w roku 1938 odbył roczną praktyką zawodową w bankowości. Dalsze plany samorozwoju pokrzyżowała wojna i powołanie do Luftwaffe, w której służył aż do 1945 r. osiągając stopień porucznika i zostając odznaczony Krzyżami Żelaznymi pierwszej i drugiej klasy. Gdy wybuchła wojna i został żołnierzem miał 20 lat, więc był być może zbyt młody, aby od niego oczekiwać zwłaszcza przedwojennej aktywności opozycyjnej przeciwko reżimowi III Rzeszy. Faktem jest, że Scheel żadnej takiej aktywności nie podjął, a proces nabywania politycznej świadomości rozpoczął się u niego dopiero wraz z kapitulacją Niemiec. Co więcej, latem 1941 r. został przyjęty w poczet członków NSDAP, choć przez cały czas formalnego członkostwa był żołnierzem frontowym, nie działaczem. Zachował się jego wniosek o członkostwo w partii nazistowskiej, natomiast niejasnym pozostaje kwestia tego, na ile młody Scheel złożył go świadomie. Po latach twierdził, że wniosek został dołączony do wielu innych dokumentów, które kazano mu podpisywać jako żołnierzowi. Niewątpliwie słuszna krytyka spotykała go za ujawnienie faktu członkostwa w NSDAP dopiero wiele lat po pełnieniu funkcji ministra spraw zagranicznych w latach 1969-74. Będąc szefem zachodnioniemieckiej dyplomacji Scheel był pierwszym ministrem, który publicznie sformułował potrzebę powstania raportu rozliczającego działania kierowanego przezeń resortu w okresie III Rzeszy. Raport taki miał jednak powstać aż dopiero w 2010 r.

Już w 1946 r. Scheel został członkiem FDP. Nawet jeśli przez pierwsze kilkanaście lat po wojnie zajmował się głównie karierą biznesową i nadrabiał zaległości edukacyjne zdobywając szlify w gospodarce (pracował jako menadżer dużych zakładów przemysłowych, od 1953 r. był uznanym w regionie doradcą ekonomicznym, prowadził m.in. agencję doradczą M&A oraz zakładał instytut badań nad gospodarką Intermarket), to jednak pełnił także pierwsze mandaty polityczne w polityce lokalnej. Jego zachowanie jako członka FDP w Nadrenii Północnej – Westfalii potwierdza tezę, że jako młody człowiek nie uległ urokowi nazizmu. W latach 50. westfalska FDP była najsilniej zdominowaną przez nacjonalistów strukturą w całej FDP (na początku dekady była intensywnie infiltrowana przez byłych nazistów, którzy planowali jej struktury przejąć, aż kres temu położyła tzw. afera Naumanna). Scheel jednak zaangażował się w poziomą strukturę tzw. „młodych”, która stopniowo torpedowała zorientowane na prawo kierownictwo partii w landzie. Do tego stopnia, że w 1956 r. doszło do – szokującej wówczas – zmiany koalicjanta i przejęcia w Düsseldorfie władzy przez koalicję SPD-FDP. Była to zapowiedź przyszłych wydarzeń na szczeblu federalnym.

W latach 60. już całkowicie oddany polityce, Scheel został ministrem ds. współpracy gospodarczej w rządach chadecko-liberalnych Konrada Adenauera i Ludwiga Erharda. Ten czas naznaczony był głębokimi sporami na linii FDP-CDU/CSU. W 1962 r. koalicja zawisła na włosku, gdy lider CSU i minister obrony Franz Josef Strauß usiłował ograniczyć wolność prasy (afera „Spiegla”), w końcu upadła w 1965 r. w toku sporów budżetowych. Liberałowie przeszli do opozycji solidnie poirytowani postawą chadeków, autorytarnymi ciągotami Straußa i słabością Erharda. W tych warunkach Scheel zaczął oswajać swoją partię z wizją koalicji z SPD po kolejnych wyborach.

W 1968 r. Scheel przejął kierownictwo FDP od Ericha Mendego (przedstawiciela frakcji narodowo-liberalnej, który przejdzie do CDU w proteście przeciwko koalicji SPD-FDP). Był to okres szczególny w zachodniej Europie – czas buntu młodzieży przeciwko autorytetom i zastygłej strukturze hierarchii społecznej, okres protestów, upolitycznienia zbuntowanej młodzieży, kontrkultury i rozwoju ruchów opozycji pozaparlamentarnej. W Niemczech poza tym był to czas rozliczeń młodych z pokoleniem rodziców w kontekście jego uwikłania w system nazistowski. FDP była natomiast wtedy jedyną partią opozycyjną w Bundestagu i nagle stała się modna wśród młodzieży. Jej głosem na kampusach stał się „akademicki celebryta” Ralf Dahrendorf. Powstały kontakty z nawet mocno lewicującymi liderami młodzieżowej kontrkultury. Młodzieżówka FDP była z tym środowiskami dość mocno powiązana.

Scheel był w efekcie w stanie przeforsować zawarcie koalicji z SPD w 1969 r. i został wicekanclerzem oraz szefem dyplomacji w rządzie Willy’ego Brandta. Część partyjnych konserwatystów rzuciła legitymacjami przyspieszając proces reorientacji FDP. Niektórzy pozostali, przekonani stanowiskami. W roku 1971 FDP opublikowała słynne „Tezy fryburskie”, czyli dokument programowy będący znakiem jej przejścia na pozycje socjalliberalne, którego autorami byli Scheel, Werner Maihofer i Karl-Hermann Flach. Przede wszystkim FDP ostatecznie brała rozwód z dziedzictwem prawicowego liberalizmu lat powojennych, mocno akcentując wolności indywidualne i liberalizm obyczajowy. Uwypuklono prawa kobiet, w tym prawo do aborcji, równość na rynku pracy i prawa młodzieży. Wypowiedziano wojnę niegdysiejszym strukturom i postawom w szkołach, elementy socjalne znalazły się w podejściu do rynku pracy, w zwiększeniu wpływu pracowników na kierowanie ich zakładami pracy.

Mentalną rewolucję koalicji SPD-FDP obrazują dwa chwytliwe hasła. W polityce wewnętrznej było to „Odważyć się na więcej demokracji”, a więc społeczno-obyczajowa liberalizacja, demontaż zatęchłych struktur konserwatyzmu społecznego, oddanie głosu obywatelowi i daleko idące wzmocnienie jego roli w procesach politycznych poprzez mocne wsparcie obywatelskiego aktywizmu, konsultacje społeczne, rozwój polityki komunalnej. Było to czytelne otwarcie się na młodych buntowników tamtych lat.

W polityce zagranicznej istnym kopernikańskim przewrotem była polityka „Przemiany poprzez zbliżenie”. SPD i FDP odrzuciły postawę zamykania oczu na realia i zaprzestały bojkotowania kontaktów i relacji z NRD, czy wręcz negowania faktu istnienia tego państwa (co można bez trudu odnaleźć w dokumentach programowych FDP z lat 50.). Ponadto nowy rząd postanowił nawiązać relacje z krajami bloku wschodniego, w tym z PRL. Owocem tej polityki był traktat RFN-PRL z 1970 r. oraz nawiązanie stosunków dyplomatycznych, którego 50-lecie właśnie obchodziliśmy. W tym kontekście najbardziej doniosłe było jednak oczywiście uznanie przez Bonn granicy na Odrze i Nysie, co nadal odrzucała wówczas chadecja, a jeszcze 10 lat wcześniej byłoby nie do przyjęcia także dla FDP. Tej przemiany myślenia w tej partii dokonał właśnie Walter Scheel.

Naturalnie wszelkie te postępy w kontaktach z Berlinem-Pankow czy Warszawą musiały się opierać na normalizacji stosunków z Moskwą. Brandt i Scheel nie mieli żadnych złudzeń co do tego, że bez zgody ZSRR, NRD i PRL nie podejmą żadnych decyzji o stosunkach z Bonn. Tym nie mniej, w odniesieniu do Polski stworzono warunki do rozpoczęcia trudnego procesu pojednania. Po liście polskich biskupów, spektakularne uklęknięcie Brandta przed pomnikiem bohaterów getta w Warszawie było pierwszym jego akordem z niemieckiej strony. Ale pokłosiem nowej polityki wschodniej Niemiec był także proces odprężenia lat 70., z powołaniem KBWE na czele.

Prezydentura Scheela bywa w niemieckim dyskursie niedoceniana. Brakowało jej może mocnych akcentów, ale prezydent federalny w Niemczech – tak wtedy, jak i dzisiaj – pełni funkcję wyłącznie reprezentacyjną, więc o mocne akcenty niełatwo. Scheel budził wiele sympatii (dużo popularności przysporzyło mu nagranie tuż przed objęciem prezydentury ludowego hitu „Hoch auf dem gelben Wagen”, który wydano na płycie w celach charytatywnych), ale i nieco kontrowersji (był „dzieckiem” cudu gospodarczego i nie ukrywał, że lubi wystawne życie). Przytoczyć niewątpliwie warto jego słowa o wolności i demokracji wypowiedziane w 1977 r. w związku z zamachami ultralewicowych terrorystów z RAF: „Demokracja zawsze jest w drodze do samej siebie. Nigdy nie jest ukończona. Tylko państwa, gdzie wolność niewiele znaczy, mówią o sobie, że osiągnęły cele klasowe. Tylko ludzie, którzy nic nie wiedzą o wolności, twierdzą, że mają receptę na urzeczywistnienie idealnego państwa. Wolność i nieidealne państwo idą w parze, podobnie jak w parze idą państwo idealne i niewola oraz nieludzkość. Demokracja jest najlepszą formą państwowości także dlatego, że przyznaje przed światem swoje niedociągnięcia”.

W 1975 r. Walter Scheel został pierwszym niemieckim prezydentem, który bezwarunkową kapitulację III Rzeszy nazwał „wyzwoleniem” (nie tyle Niemiec, co Niemców – było to wyzwolenie Niemców od Niemiec). Powiedział wówczas o roku 1945 tak: „Zostaliśmy wyzwoleni od straszliwego brzemienia, wyzwoleni od wojny, mordu, poddaństwa i barbarzyństwa. Jednak nie wolno nam nigdy zapomnieć, że to wyzwolenie przyszło z zewnątrz”.

Po zakończeniu prezydentury Walter Scheel angażował się w wielu organizacjach proeuropejskich i charytatywnych. Żył długim życiem, zmarł w wieku 97 lat, w roku 2016. Na jego państwowym pogrzebie prezydent federalny Joachim Gauck powiedział: „Jego życie jest niczym symbol pomyślnego rozpoczęcia na nowo po zakończeniu II wojny światowej oraz reorientacji Republiki Federalnej pod koniec lat 60. W obu przypadkach wniósł ważny wkład, tak ważny jak niewielu Niemców z jego pokolenia”.

Koniec

WIERSZ WOLNY

WIERSZ WOLNY

GARUTKO SOBOTNIEJ ROPY

PIEŚŃ 3

[mel. (1993) Slayer x Ice-T – Disorder ]:

[cover: The Exploited – UK 82 (1982)]

KRZYSZTOF BARTNICKI

Dar!

Ma z przyrodzenia człek

śmiechu dar Boży sam –

Bez śmiechu zwierz inszy niemy jest

(nie licząc hien i małp)

Dar! (dar!) Boży śmiechu dar

Dar! (dar!) kto oddalił, miar

w szaleństwie nie miał. – Miau!

Miło temu kto gonił kota

I kto miał z nim trefną myśl

Społem by bawić nam sąsiada

Choćby ledwe drugi żyw

Dar! (dar!) Boży śmiechu dar

Dar! (dar!) kto oddalił, miar

w szaleństwie nie miał. – Miau!

Ma z przyrodzenia człek

śmiechu dar Boży sam –

bez śmiechu zwierz inszy niemy jest

(nie licząc hien i małp)

I ten chłop foremniejszy

kto kota ma we łbie

i wcip ma bieglejszy

gdy płota puści się

Dar! (dar!) Boży śmiechu dar

Dar! (dar!) kto oddalił, miar

w szaleństwie nie miał. – Miau!

Wkoło ludzie rżą

Nie becz! lepiej żebyś się śmiał

i kotek zanim umarł ogon swój wzgórę dał

W koło ludzie rżą

Głaszcz na nim skórę jako chcesz

dopóki się nie zeźli zwierz

a nawet gdy kot zeźlon jest

to został ci pies

Wkoło ludzie rżą

Sobótkowo u-cha-chan

kto żyw nie uśnie w noc –

poskręca śmiech go, zerwie bok

poderwie solą z łez od ok

hałas, hałas, hałas, hałas –

rży cały świat!

Do rozpuku buja kram

świętego Chichra w sercu chram

któren wielbiony jest tam tak

że parska chryp i pryska chrap

hałas, hałas, hałas, hałas –

rży cały świat!

U w mordę! U w mordę! U w mordę! U w mordę!

U w mordę! U w mordę! U w mordę! U w mordę!

a nie on?

Aleksander Wierny (ur. 1973) jest poetą i prozaikiem. Wydał pięć książek prozatorskich i trzy poetyckie, ostatnio zbiór wierszy małe nowe ciała (Galeria Sztuki Współczesnej BWA, Olkusz 2021), który znalazł się w finałowej piątce Nagrody Poetyckiej K.I. Gałczyńskiego „Orfeusz”. Urodził się, mieszka i pracuje w Częstochowie, pomieszkuje w Sygontce.

Wiersz wolny to nowa przestrzeń Liberté!, uwzględniająca istotne, najbardziej progresywne i dynamiczne przemiany w polskiej poezji ostatnich lat. Wiersze będą reagować na bieżące wydarzenia, ale i stronić od nich, kiedy czasy wymagają politycznego wyciszenia, a afekty nie są dobrym doradcą w interpretacji rzeczywistości.

Redaguje Rafał Gawin

Table of Contents

Koniec W W LIBERTÉ!

JAK DŁUGO JESZCZE?

Magdalena M. Baran Zastępczyni redaktora naczelnego Liberté!

ZAMKNIĘTY OBIEG

CHINY, KORPORACJE I NOWA GEOPOLITYKA

ADWOKACKIM OKIEM

Zbigniew Bakalarczyk

TNIEMY ZATEM? Piotr Beniuszys

12 ZWYKŁYCH MIESIĘCY Magdalena M. Kaj-Chęcińska

TYRANIA OPTYMIZMU, PESYMIŚCI I SZLAGONI Piotr Górski

OBIEG PRACY — ZAMKNIĘTY

Beata Krawiec

EKONOMIA DZIŚŃ

OJCZYZNĘ WOLNĄ RACZ NAM... WRÓCIĆ PANIE... Maciej Chmielewski

SPOŁECZEŃSTWO DZIŚ

ILE ZOSTAŁO SPORTU W SPORCIE?Anneliese Mistel

LEKTURY LIBERAŁA

NIELICZNE GRONO Ewa Marcjoniak

MŁODYM GŁOSEM

WSZYSCY JESTEŚMY WINNI? WOJNA (O) PAPIEŻA Kamil Szałecki

TRZY PO TRZY

„DO ROSOŁU” Piotr Beniuszys

COLD WAR LIBERALS

COLD WAR LIBERALS - WALTER SCHEEL

WIERSZ WOLNY

Garutko sobotniej ropy

PIEŚŃ 3 [mel. (1993) Slayer x Ice-T – Disorder ]:

[cover: The Exploited – UK 82 (1982)]